TP.HCM kiến nghị sửa đổi Luật Bưu chính thích ứng với kinh tế số

Ngày 15/5, Đoàn công tác của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (KHCN&MT) Quốc hội khóa XVI do ông Nguyễn Phương Tuấn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban làm Trưởng đoàn, đã có buổi làm việc với UBND TP.HCM và Sở Khoa học và Công nghệ (Sở KH&CN) TP.HCM nhằm phục vụ công tác thẩm tra dự án Luật Bưu chính (sửa đổi).

Tham dự buổi làm việc còn có đại diện Vụ Bưu chính, Vụ Pháp chế thuộc Bộ KH&CN cùng lãnh đạo các sở, ban ngành và doanh nghiệp (DN) bưu chính trên địa bàn Thành phố.

Kết quả triển khai Luật Bưu chính tại TP.HCM

Ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM, cho biết việc triển khai Luật Bưu chính trên địa bàn Thành phố trong giai đoạn vừa qua đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế số và cải cách hành chính (CCHC) công.

Về quy mô thị trường, giai đoạn 2021-2025, doanh thu bưu chính TP.HCM đạt trung bình hơn 20.580 tỷ đồng/năm, chiếm trên 30% tổng doanh thu toàn ngành trong cả nước. Riêng năm 2025, doanh thu đạt 24.360 tỷ đồng, tiếp tục khẳng định vị thế đầu tàu của Thành phố trong lĩnh vực bưu chính quốc gia.

Tính đến nay, TP.HCM đã cấp 234 giấy phép và xác nhận hoạt động bưu chính, đảm bảo môi trường cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ.

Về CCHC, giai đoạn 2018-2025, hơn 18 triệu hồ sơ đã được tiếp nhận và trả kết quả thông qua dịch vụ bưu chính công ích (BCCI) tại toàn bộ 168/168 Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp phường, xã. UBND TP.HCM đã ban hành Quyết định số 3291/QĐ-UBND ngày 19/12/2025 về định mức kinh tế - kỹ thuật cho hoạt động tiếp nhận, số hóa hồ sơ và trả kết quả thủ tục hành chính qua bưu chính, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc triển khai đồng bộ trên toàn địa bàn.

Về phát triển hạ tầng và chuyển đổi số, TP.HCM được định hướng trở thành trung tâm bưu chính quốc gia trong Quy hoạch thời kỳ 2021-2030, gắn với hệ sinh thái logistics hiện đại kết nối cảng biển, cảng hàng không và hạ tầng giao thông liên vùng. Trung tâm khai thác miền Nam của Vietnam Post (5,1 ha) và Trung tâm khai thác thư - hàng hóa quốc tế của Bưu điện TP.HCM (2 ha) đã được đầu tư công nghệ hiện đại.

Hệ thống mã địa chỉ bưu chính số Vpostcode bước đầu được ứng dụng, hỗ trợ nâng cao độ chính xác trong phân tuyến và giảm thiểu sai sót trong quá trình vận hành. Các DN bưu chính cũng từng bước triển khai mô hình "bưu chính xanh" thông qua tối ưu hóa tuyến phát, giảm sử dụng bao bì nhựa và chuyển đổi sang phương tiện vận tải sử dụng năng lượng sạch.

Những bất cập và thách thức đặt ra

Bên cạnh kết quả đạt được, ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu thẳng thắn nhìn nhận hàng loạt khó khăn, vướng mắc cần được giải quyết thông qua sửa đổi luật.

Đáng chú ý nhất là sự suy giảm nghiêm trọng của dịch vụ BCCI. Trong giai đoạn 2014-2025, sản lượng giảm gần 90%, doanh thu giảm hơn 81%, không đủ bù đắp chi phí vận hành. Nguyên nhân cốt lõi là sự chuyển dịch cơ cấu thị trường do tác động của chuyển đổi số và thương mại điện tử (TMĐT): nhu cầu chuyển phát thư, tài liệu truyền thống ngày càng thu hẹp, trong khi chuyển phát gói, kiện hàng phục vụ TMĐT tăng mạnh và hiện chiếm khoảng 80% trong tổng số hơn 3,1 tỷ bưu gửi toàn quốc năm 2024.

Về quản lý nhà nước, sự phân tán thẩm quyền giữa nhiều bộ, ngành: Bộ KH&CN quản lý dịch vụ bưu chính, Bộ Xây dựng quản lý vận tải hàng hóa, Bộ Công Thương quản lý logistics và TMĐT, dẫn đến chồng chéo, khó khăn trong kiểm tra, xử lý vi phạm.

Luật Bưu chính năm 2010 được xây dựng trong bối cảnh thị trường hoàn toàn khác, không còn điều chỉnh phù hợp các mô hình kinh doanh trên nền tảng số. Đặc biệt, là các DN không trực tiếp vận hành mạng lưới hoặc không có hiện diện thương mại tại địa phương.

Về an ninh bưu chính, quy mô mạng lưới lớn và sản lượng bưu gửi phân tán khiến việc kiểm soát toàn bộ nội dung gửi gần như không khả thi. Các đối tượng vi phạm ngày càng sử dụng thủ đoạn tinh vi như ngụy trang hàng cấm, chia nhỏ lô hàng hoặc sử dụng thông tin không chính danh.

Cơ chế chia sẻ, kết nối dữ liệu định danh người gửi giữa DN bưu chính và cơ quan chức năng chưa được thiết lập đồng bộ, hiệu quả.

Về hạ tầng số, mã địa chỉ bưu chính số chưa được chuẩn hóa và đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, đặc biệt trong bối cảnh tái cơ cấu địa giới hành chính sau sáp nhập. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ chuỗi chia chọn, vận chuyển và phát hàng.

Ngoài ra, hoạt động giao hàng bằng phương tiện bay không người lái (UAV) - xu hướng tất yếu của ngành bưu chính hiện đại, đang bị cản trở bởi các quy định về vùng cấm bay bao phủ hầu hết địa bàn Thành phố, gây lãng phí tài nguyên không gian tầm thấp và hạn chế tiềm năng ứng dụng công nghệ.

Đề xuất sửa đổi Luật Bưu chính

Trên cơ sở thực tiễn trên, TP.HCM kiến nghị sửa đổi Luật Bưu chính theo hướng thống nhất một đầu mối quản lý nhà nước đối với toàn bộ hoạt động bưu chính, logistics và vận tải hàng hóa; đảm bảo cạnh tranh bình đẳng giữa DN công ích và DN tư nhân. Đồng thời, phân cấp cho địa phương quyền chủ động khai thác tài nguyên không gian tầm thấp phục vụ hoạt động bưu chính bằng UAV.

Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở KH&CN TP.HCM nhấn mạnh, đây là thời điểm cần thiết và cấp bách để sửa đổi căn bản Luật Bưu chính, nhằm bắt kịp tốc độ phát triển của kinh tế số và công nghệ mới.

Ông Lâm Đình Thắng đề xuất cần bổ sung các khái niệm pháp lý mới phù hợp với mô hình kinh doanh số và logistics tích hợp. Đồng thời, thống nhất đầu mối quản lý nhà nước, áp dụng cơ chế quản lý công nghệ mới linh hoạt, theo nguyên tắc quy định tiêu chuẩn kỹ thuật thay vì liệt kê từng loại công nghệ cụ thể.

Ngoài ra, phân quyền ký hồ sơ hành chính, xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành bưu chính dùng chung, liên thông từ Trung ương đến địa phương.

Tại buổi làm việc, các đại biểu Quốc hội và đại diện các sở, ngành đã trao đổi thẳng thắn nhiều vấn đề thực tiễn liên quan đến an ninh bưu chính, triển khai UAV, hiệu quả hoạt động của mô hình bưu điện văn hóa xã, phân cấp thẩm quyền cấp phép và quản lý doanh nghiệp nền tảng số.

Nhiều kiến nghị cụ thể được đưa ra nhằm hoàn thiện dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi, trong đó nổi bật là yêu cầu bổ sung cơ chế định danh người gửi, tháo gỡ rào cản pháp lý đối với UAV, đổi mới mô hình bưu điện văn hóa xã, tăng cường kết nối dữ liệu liên ngành,...

Phát biểu kết luận buổi làm việc, ông Nguyễn Phương Tuấn đánh giá cao sự chuẩn bị nghiêm túc, bài bản của TP.HCM. Ông cho rằng các số liệu và thực tiễn từ Thành phố đã phản ánh rõ nét xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ của ngành bưu chính trong thời đại số, đồng thời là cơ sở quan trọng để đoàn hoàn thiện báo cáo thẩm tra trình Quốc hội.

Ông Tuấn đề nghị TP.HCM tiếp tục hoàn thiện báo cáo, bổ sung đầy đủ các nội dung đã trao đổi và gửi về Ủy ban trước ngày 25/5/2026 để phục vụ công tác thẩm tra dự án Luật Bưu chính (sửa đổi)./.