Tìm hướng đi mới cho nghề thủ công truyền thống Nùng Phàn Slình
Vải chàm, trang phục truyền thống, túi thổ cẩm, đầu sư tử hay những sản phẩm đan lát như cỏm lót, háp lì không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn chứa đựng những tri thức, kỹ năng và dấu ấn văn hóa được cộng đồng Nùng (Phàn Slình) gìn giữ qua nhiều thế hệ. Việc nhận diện, hệ thống hóa những giá trị này là cơ sở quan trọng để bảo tồn nghề truyền thống và tìm hướng phát huy phù hợp trong đời sống hiện nay.
Đây là một trong những kết quả đáng chú ý của đề tài “Nghiên cứu giá trị văn hóa của một số sản phẩm thủ công truyền thống dân tộc Nùng (Phàn Slình) trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn”, do Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh, Đại học Thái Nguyên chủ trì thực hiện.
Từ kết quả khảo sát, phân tích, nhóm nghiên cứu bước đầu hệ thống hóa 5 nhóm giá trị văn hóa chủ yếu của các sản phẩm thủ công truyền thống Nùng (Phàn Slình). Trong đó, giá trị văn hóa tinh thần được thể hiện qua mối liên hệ giữa sản phẩm với phong tục, tập quán, đời sống và các sinh hoạt văn hóa cộng đồng.
Giá trị thẩm mỹ, nghệ thuật được thể hiện qua màu sắc, hoa văn, họa tiết, kiểu dáng và kỹ thuật chế tác, phản ánh sự sáng tạo cũng như trình độ thẩm mỹ của nghệ nhân.
Bên cạnh đó là giá trị lịch sử - xã hội, phản ánh quá trình hình thành, phát triển của cộng đồng và sự tiếp nối văn hóa qua các thế hệ; giá trị kinh tế - xã hội gắn với hoạt động sản xuất, tiêu thụ, tạo việc làm, thu nhập và sinh kế; cùng giá trị giáo dục truyền thống thông qua việc truyền dạy kỹ năng, tri thức dân gian, kinh nghiệm sản xuất và ý thức gìn giữ nghề truyền thống cho thế hệ trẻ.
Không dừng ở việc nghiên cứu, nhận diện giá trị, đề tài còn hướng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn thông qua mô hình sản xuất một số sản phẩm thủ công truyền thống tại khối Hợp Tân, phường Kỳ Lừa.
Mô hình có 30 thành viên tham gia, được hỗ trợ nguyên liệu, trang thiết bị phục vụ sản xuất và trưng bày sản phẩm, đồng thời tổ chức các lớp truyền nghề. Qua đó tạo điều kiện để các thành viên tiếp tục thực hành, duy trì và truyền dạy những kỹ năng nghề truyền thống trong cộng đồng.
Đề tài đồng thời đánh giá thực trạng bảo tồn, sản xuất và phát huy giá trị văn hóa của các sản phẩm thủ công Nùng (Phàn Slình), chỉ ra những kết quả đạt được, khó khăn, hạn chế và các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng duy trì, phát triển nghề truyền thống tại địa phương. Đây là cơ sở để đề xuất các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa gắn với giữ gìn bản sắc dân tộc, phát triển sinh kế và kinh tế - xã hội.
Các kết quả trên được Hội đồng tư vấn đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ xem xét tại cuộc họp ngày 27/8/2026, tổ chức tại Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lạng Sơn. Hội đồng được thành lập theo Quyết định số 1477/QĐ-UBND ngày 14/8/2026 của UBND tỉnh Lạng Sơn.
Tại cuộc họp, Hội đồng đánh giá cao ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn của đề tài, cho rằng kết quả nghiên cứu cơ bản đáp ứng mục tiêu đề ra, đồng thời có giá trị tham khảo trong công tác bảo tồn, tư liệu hóa và phát huy văn hóa truyền thống của dân tộc Nùng (Phàn Slình). Kết quả cũng có khả năng được khai thác trong phát triển du lịch văn hóa, góp phần tạo sinh kế và nâng cao đời sống người dân địa phương.
Hội đồng đề nghị đơn vị chủ trì và nhóm nghiên cứu tiếp tục rà soát, hoàn thiện báo cáo tổng hợp và các báo cáo chuyên đề; làm rõ hơn những giá trị văn hóa đặc trưng của từng sản phẩm, quy trình sản xuất; đồng thời cập nhật số liệu, tài liệu minh chứng từ các nguồn chính thức, bảo đảm tính khoa học và thống nhất của kết quả nghiên cứu./.
