Thúc đẩy “chuyển đổi kép" cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các khu công nghiệp

Không gian công nghiệp mới, yêu cầu phát triển mới tại TP. Hồ Chí Minh

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, theo quy hoạch được phê duyệt, TP. Hồ Chí Minh 105 KCX, KCN với tổng diện tích hơn 50.000 ha. Trong đó, 58 khu đã đi vào hoạt động với tỷ lệ lấp đầy khoảng 80%. Hiện nay, các KCX, KCN Thành phố thu hút 5.387 dự án đầu tư còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký đạt trên 79 tỷ USD.

Trong đó, có 3.210 dự án có vốn đầu tư nước ngoài, vốn đăng ký 57,57 tỷ USD; 2.177 dự án đầu tư trong nước, vốn đăng ký 398.208 tỷ đồng, tương đương khoảng 21,65 tỷ USD. Riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư thu hút vào các KCX, KCN bao gồm cấp mới và điều chỉnh, đạt 1,959 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng kinh tế của Thành phố.

Thực tế cho thấy tiềm năng phát triển của các KCX, KCN Thành phố theo quy hoạch còn rất lớn; được định hình từ sự cộng hưởng lợi thế liên kết vùng và điều kiện tự nhiên, xã hội của 3 khu vực sau hợp nhất.

Khu vực TP. Hồ Chí Minh giữ vai trò trung tâm đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao và kinh tế số; khu vực Bình Dương phát huy thế mạnh về sản xuất hiện đại, công nghiệp hỗ trợ và hệ sinh thái công nghiệp - đô thị; trong khi khu vực Vũng Tàu sở hữu lợi thế về cảng biển, logistics và định hướng phát triển khu thương mại tự do (FTZ), tạo nền tảng để hình thành chuỗi cung ứng công nghiệp có khả năng cạnh tranh toàn cầu.

Những thách thức trong quá trình “chuyển đổi kép” tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa

Mặc dù khu vực công nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng của Thành phố, quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh của các SME vẫn gặp không ít khó khăn.

Thách thức đầu tiên là nền tảng chuyển đổi số còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp gia công truyền thống, doanh nghiệp vừa và nhỏ chỉ dừng lại ở việc tin học hóa các nghiệp vụ cơ bản. Sự thiếu vắng các hệ thống quản trị điều hành tổng thể làm cơ sở dữ liệu bị phân tán, thiếu tính liên thông giữa các khâu sản xuất và quản lý. Bên cạnh đó, năng lực tiếp cận và ứng dụng các công nghệ hiện đại như Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây (cloud), trí tuệ nhân tạo (AI) hay tự động hóa còn ở mức khiêm tốn, khiến hiệu quả quản trị và sản xuất chưa được cải thiện đáng kể.

Song song với đó, yêu cầu đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường quốc tế cũng tạo sức ép lớn. Nhiều doanh nghiệp chưa có công cụ số để đo lường, theo dõi và truy xuất dữ liệu về phát thải, tiêu thụ năng lượng hay sử dụng tài nguyên. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG mà còn làm gia tăng nguy cơ gặp rào cản kỹ thuật khi xuất khẩu.

Một khó khăn khác là khả năng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Trong khi nhu cầu đầu tư đổi mới công nghệ và sản xuất sạch ngày càng lớn, các tổ chức tín dụng lại yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh được các chỉ số môi trường minh bạch và đạt chuẩn quốc tế. Đây là rào cản khiến nhiều SME chưa thể tiếp cận các gói tín dụng ưu đãi dành cho chuyển đổi xanh.

Kinh nghiệm thực tiễn từ các doanh nghiệp trong chuyển đổi số và tăng trưởng xanh

Nhiều doanh nghiệp trong các KCX, KCN đã chứng minh rằng chuyển đổi số và tăng trưởng xanh có thể tạo ra lợi ích đồng thời về kinh tế và môi trường.

Điển hình là Công ty Cổ phần Thực phẩm Cholimex tại KCN Vĩnh Lộc. Trong giai đoạn 2020 - 2025, doanh nghiệp đã triển khai đồng bộ các hệ thống quản trị số như hệ thống quản lý phân phối (DMS), tự động hóa quy trình bằng robot (RPA) và AI nhằm số hóa quản trị, tối ưu hóa chuỗi cung ứng, quản lý kho, sản xuất và hệ thống phân phối. Cùng với đó, Cholimex còn đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái gần 2 MWp, chuyển đổi lò hơi từ nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng nhiên liệu sinh khối (biomass), đồng thời lắp đặt hơn 500 camera và đồng hồ đo lường để giám sát tiêu thụ năng lượng và xử lý chất thải theo thời gian thực.

Nhờ chú trọng quản trị bền vững, minh bạch hóa quy trình và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, Cholimex duy trì danh hiệu Doanh nghiệp Xanh 4 năm liên tiếp, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng thị trường xuất khẩu sang châu Âu. Đây là minh chứng cho thấy chuyển đổi số và tăng trưởng xanh có thể hỗ trợ trực tiếp cho nâng cao năng suất, năng lực quản trị và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tương tự, Công ty Cổ phần Nhựa Bình Minh tại KCN Sóng Thần cũng là một mô hình tiêu biểu về kết hợp chuyển đổi số với tăng trưởng xanh. Doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái công suất 3 MWp, chuyển đổi xe nâng điện, ứng dụng IoT, robot và AI trong quản trị sản xuất, đồng thời triển khai kiểm kê phát thải carbon và mô hình kinh tế tuần hoàn. Những giải pháp này giúp doanh nghiệp vừa nâng cao hiệu quả sản xuất vừa xây dựng hình ảnh "thương hiệu xanh", đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về sản phẩm và môi trường.

Các mô hình thực tiễn cho thấy, chuyển đổi số không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu vận hành mà còn tạo nền tảng dữ liệu để thực hiện chuyển đổi xanh, nâng cao năng suất, giảm phát thải và gia tăng khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa “chuyển đổi kép”

Để thúc đẩy quá trình "chuyển đổi kép", tại hội thảo chuyên đề “Giải pháp đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng trưởng xanh trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ” diễn ra mới đây, ông Lê Văn Thinh, Phó trưởng Ban Quản lý các KCX và KCN TP. Hồ Chí Minh (HEPZA) cho biết, Ban Quản lý các KCX và KCN TP. Hồ Chí Minh đã xây dựng nhiều nhóm giải pháp đồng bộ.

Đầu tiên là thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển hạ tầng thông minh. Theo đó, mục tiêu đến năm 2026, tỷ lệ nhà máy sử dụng nền tảng số phục vụ sản xuất (MES) đạt tối thiểu 17%, tiến tới 50% vào năm 2030. Lộ trình đến năm 2027, có 80% nhà máy ứng dụng công nghệ IoT; đến năm 2028, 70% doanh nghiệp công nghiệp hoàn thành chuyển đổi số. 100% KCX, KCN được phủ sóng 5G. Toàn bộ dữ liệu quản lý KCN được số hóa, liên thông vào năm 2027, tạo nền tảng dữ liệu mở, bảo đảm liên thông, đồng bộ giữa cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.

Đối với tăng trưởng xanh, Thành phố tiếp tục triển khai đề án chuyển đổi các KCX, KCN theo mô hình khu công nghiệp sinh thái, phối hợp với các tổ chức quốc tế như JICA và UNIDO để xây dựng các mô hình thí điểm. Đồng thời mở rộng chính sách hỗ trợ lãi suất cho các dự án đầu tư xanh. Đáng chú ý, cơ sở dữ liệu số hóa về sử dụng hiệu quả tài nguyên và sản xuất sạch hơn sẽ được xây dựng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp triển khai các hoạt động cộng sinh công nghiệp và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Đối với các SME tại các KCX, KCN TP. Hồ Chí Minh, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh không chỉ giúp đáp ứng yêu cầu của thị trường mà còn tạo nền tảng để đổi mới mô hình sản xuất, nâng cao năng suất, giảm chi phí và gia tăng sức chống chịu trước những biến động của kinh tế toàn cầu.

Với sự đồng hành của cơ quan quản lý thông qua các chính sách hỗ trợ về hạ tầng số, khu công nghiệp sinh thái, tín dụng xanh và phát triển nguồn nhân lực, quá trình "chuyển đổi kép" được kỳ vọng sẽ trở thành động lực quan trọng đưa các KCX, KCN TP. Hồ Chí Minh phát triển theo hướng thông minh, xanh và bền vững, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển kinh tế số và tăng trưởng xanh của Thành phố trong giai đoạn tới./.