Tái cấu trúc chương trình KHCN, hướng tới các nhiệm vụ trọng điểm quốc gia

Chiều ngày 11/8, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp với các bộ, cơ quan về Đề án “Tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026-2035”.

Tái cấu trúc thành 6 nhóm chương trình

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định cho biết, Bộ KH&CN được giao chủ trì xây dựng Đề án "Tái cấu trúc các chương trình khoa học và công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026- 2035".

Giai đoạn 2016-2025, hệ thống chương trình khoa học công nghệ (KHCN) quốc gia là công cụ chủ yếu để triển khai các định hướng ưu tiên về KHCN và đổi mới sáng tạo (ĐMST). Đến năm 2025, cả nước có khoảng 42 chương trình KHCN cấp quốc gia, triển khai khoảng 4.800 nhiệm vụ, với tổng kinh phí ngân sách gần 17.000 tỷ đồng. Các chương trình góp phần duy trì năng lực nghiên cứu, phát triển đội ngũ khoa học và mở rộng nghiên cứu trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học, công nghệ số, vật liệu tiên tiến và các công nghệ nền.

Kết quả, đến năm 2025 ghi nhận trên 6.670 công bố quốc tế thuộc WoS/Scopus, gần 200 kết quả sáng chế, sở hữu trí tuệ (SHTT); hơn 450 công nghệ, quy trình; trên 170 thiết bị, máy móc và gần 70 sản phẩm được thương mại hóa hoặc đưa vào ứng dụng thực tế.

Tuy nhiên, hệ thống chương trình hiện còn phân mảnh, dàn trải; cơ chế xác định nhiệm vụ chủ yếu theo hướng đề xuất từ dưới lên; liên kết giữa nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ, ĐMST và thương mại hóa chưa chặt chẽ; vai trò của doanh nghiệp (DN) trong xác định nhu cầu, đồng đầu tư và tiếp nhận kết quả nghiên cứu còn hạn chế; cơ chế điều phối giữa các chương trình, bộ, ngành chưa đủ mạnh.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, từ hiện trạng, Đề án xác định tái cấu trúc hệ thống chương trình theo hướng tinh gọn, đồng bộ, phân định rõ phạm vi, mục tiêu và định hướng kết quả; tạo kết nối trong toàn bộ chuỗi từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ đến ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa.

Theo đó, hệ thống chương trình sẽ được tổ chức thành 6 nhóm, gồm: nghiên cứu cơ bản; chương trình trọng điểm quốc gia; chương trình quốc gia đặc biệt và công nghệ chiến lược; ĐMST quốc gia; phát triển tiềm lực KHCN và ĐMST quốc gia; chuyển đổi số (CĐS) quốc gia.

Việc tái cấu trúc nhằm tinh gọn hệ thống, xác định rõ mục tiêu và kết quả đầu ra, đồng thời tạo sự liên thông từ nghiên cứu cơ bản đến ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa.

Trong đó, các chương trình trọng điểm quốc gia tập trung giải quyết những bài toán KHCN lớn, liên ngành, liên lĩnh vực; nhóm công nghệ chiến lược tập trung làm chủ, phát triển, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ lõi, công nghệ chiến lược; chương trình ĐMST quốc gia hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp (DN) hấp thụ, làm chủ và đổi mới công nghệ; nhóm CĐS quốc gia tập trung phát triển công nghệ số, hạ tầng dữ liệu, nền tảng số dùng chung và các giải pháp phục vụ Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và quản trị số.

Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% chương trình được theo dõi, đánh giá trên nền tảng số quản lý KHCN và ĐMST quốc gia theo khung IOOI (Input - Output - Outcome - Impact) - mô hình tư duy và quản lý tác động; làm chủ công nghệ lõi, hình thành tối thiểu 20 sản phẩm trọng điểm quốc gia và sản phẩm công nghệ chiến lược.

Giai đoạn 2031-2035, tiếp tục duy trì quản lý, đánh giá 100% chương trình trên nền tảng số; hoàn thiện và thương mại hóa quy mô công nghiệp lũy kế tối thiểu 50 sản phẩm trọng điểm quốc gia và sản phẩm công nghệ chiến lược có sức cạnh tranh quốc tế.

Tại cuộc họp, ý kiến của các bộ, cơ quan đều nhận định Đề án được xây dựng bài bản, nghiêm túc, có nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế về tổ chức và triển khai.

Bên cạnh đó, các ý kiến tập trung trao đổi, làm rõ một số nội dung liên quan đến nội hàm của từng chương trình; việc phân cấp; cơ chế vận hành, đặc biệt là cơ chế liên thông giữa các chương trình; chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị liên quan; cũng như mục tiêu của các chương trình đến năm 2035.

Quản lý các nhiệm vụ KHCN theo hướng phục vụ các chiến lược quốc gia

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng thống nhất cần tái cấu trúc các chương trình KHCN và ĐMST giai đoạn 2026-2035, coi đây là nhiệm vụ quan trọng trong xác định mục tiêu hoạt động KHCN, ĐMST, CĐS và phân bổ nguồn lực quốc gia.

Phó Thủ tướng yêu cầu Đề án phải xử lý những tồn tại của hệ thống hiện nay, xây dựng chương trình tinh gọn, bao quát từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ đến ĐMST và thương mại hóa; tập trung nguồn lực giải quyết những bài toán lớn của quốc gia.

Theo đó, toàn bộ các chương trình đã được phê duyệt, đang triển khai hoặc còn hiệu lực của các bộ, ngành phải được rà soát, sắp xếp vào các nhóm chương trình phù hợp. Những chương trình không đáp ứng mục tiêu, tiêu chí sẽ không tiếp tục được phê duyệt nhằm tránh phân tán, lãng phí nguồn lực.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu xác định rõ mục tiêu của từng chương trình đến năm 2035, xây dựng nhiệm vụ cụ thể để đạt mục tiêu; đồng thời chuyển từ kiểm soát đầu vào sang quản lý theo kết quả đầu ra. Tiêu chí đánh giá phải được xây dựng cho từng nhiệm vụ, từng nhóm chương trình; các chương trình được quản lý tập trung trên nền tảng số và phân công rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành, cơ quan.

Phó Thủ tướng giao Bộ KH&CN khẩn trương hoàn thiện Đề án trên cơ sở ý kiến của các bộ, ngành, trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định; đồng thời quản lý các nhiệm vụ KHCN theo hướng phục vụ các chiến lược quốc gia, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và phát triển đất nước./.