Sức hút ngành trí tuệ nhân tạo và những yêu cầu mới đối với người trẻ

Kết quả tuyển sinh đại học năm 2026 cho thấy sức hút nổi bật của các ngành liên quan đến AI, khoa học dữ liệu. Tại một số trường đại học, đây là nhóm ngành có mức điểm đầu vào thuộc tốp cao, thu hút sự quan tâm lớn của thí sinh.

Những con số của mùa tuyển sinh cho thấy AI đang trở thành một lựa chọn hấp dẫn đối với người trẻ. Tuy nhiên, phía sau sức nóng của điểm chuẩn còn là câu chuyện rộng hơn về sự thay đổi của thị trường lao động, yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và cách người trẻ chuẩn bị cho nghề nghiệp tương lai.

Sức hút của AI từ đâu?

Trao đổi với Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, ông Nguyễn Văn Tuyền, Giám đốc Học viện Đào tạo AI Trevi Education cho rằng sức hút của AI không chỉ đến từ kỳ vọng về thu nhập.

Theo ông Nguyễn Văn Tuyền, AI không còn đứng riêng trong lĩnh vực công nghệ thông tin mà đang đi vào tài chính, giáo dục, y tế, sản xuất, quản trị… Khi một công nghệ có khả năng làm thay đổi cách nhiều ngành vận hành, việc AI ngày càng nhận được sự quan tâm của thí sinh là điều dễ hiểu.

Xu hướng này cũng thể hiện qua những dự báo về thị trường lao động. Theo Báo cáo Tương lai việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), 86% doanh nghiệp được khảo sát kỳ vọng AI và công nghệ xử lý thông tin sẽ làm thay đổi hoạt động của họ trước năm 2030.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Tuyền lưu ý điểm chuẩn cao mới phản ánh sức nóng ở đầu vào, chưa thể bảo đảm chất lượng đầu ra. Nhu cầu nhân lực liên quan đến AI cũng không nên được nhìn đơn giản bằng số lượng kỹ sư AI mà thị trường cần.

“Muốn đánh giá đúng nhu cầu nhân lực, không nên chỉ hỏi thị trường cần thêm bao nhiêu “kỹ sư AI”, mà phải hỏi bao nhiêu công việc sẽ được thiết kế lại bởi AI”, ông Nguyễn Văn Tuyền nhận định.

Theo ông Nguyễn Văn Tuyền, nhu cầu đang hình thành ở nhiều tầng, từ người nghiên cứu và phát triển mô hình, người xây dựng, tích hợp, vận hành hệ thống đến lực lượng đông đảo hơn là những người biết đưa AI vào lĩnh vực chuyên môn của mình.

Ở góc nhìn giáo dục, PGS. TS Phạm Thị Thanh Tịnh, giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhận thấy sự thay đổi rất nhanh trong cách người trẻ tiếp cận AI.

Nếu khoảng 2 - 3 năm trước, sinh viên chủ yếu xem AI là một công nghệ mới để tìm hiểu thì hiện nay nhiều em đã coi AI như công cụ phục vụ học tập và công việc hằng ngày. Sinh viên sử dụng AI để tìm kiếm thông tin, tóm tắt tài liệu, hỗ trợ viết nội dung, xây dựng ý tưởng, dịch thuật, thiết kế hình ảnh…

Tuy nhiên, theo PGS. TS Phạm Thị Thanh Tịnh, cách sử dụng AI của sinh viên đang có sự phân hóa. Một nhóm chủ động học hỏi, biết đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và sử dụng AI như một trợ lý để nâng cao năng lực cá nhân. Ngược lại, một bộ phận có xu hướng phụ thuộc vào AI, chấp nhận kết quả do AI tạo ra mà thiếu tư duy phản biện và kiểm chứng.

Theo PGS. TS Phạm Thị Thanh Tịnh, việc các ngành liên quan đến AI thu hút thí sinh cho thấy người trẻ đã nhận thức rõ hơn về tác động của công nghệ đối với thị trường lao động tương lai. Tuy nhiên, người học không nên chỉ nhìn AI như một “ngành hot”, bởi đây là lĩnh vực đòi hỏi nền tảng kiến thức vững chắc, khả năng học tập liên tục và tư duy đổi mới sáng tạo.

Không chỉ học AI, cần biết làm việc cùng AI

Sức hút của ngành AI cũng đặt ra một vấn đề khác: Trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi, yêu cầu thích ứng với công nghệ không chỉ dành cho những người lựa chọn AI, khoa học dữ liệu hay công nghệ thông tin.

PGS. TS Phạm Thị Thanh Tịnh cho rằng, điều sinh viên cần trang bị trước tiên không phải khả năng sử dụng một công cụ AI cụ thể, bởi công nghệ sẽ liên tục thay đổi. Quan trọng hơn là xây dựng năng lực thích ứng với sự thay đổi của công nghệ.

Theo đó, sinh viên cần có kiến thức nền tảng về công nghệ số, hiểu AI có thể làm gì, giới hạn ở đâu và nhận diện những rủi ro liên quan đến tính chính xác của thông tin, bản quyền, đạo đức. Tư duy phản biện và năng lực kiểm chứng thông tin cũng trở nên quan trọng khi AI có thể tạo ra nội dung ngày càng nhanh.

Bên cạnh đó, người trẻ cần chú trọng những kỹ năng như sáng tạo, giao tiếp, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và trí tuệ cảm xúc.

“Trong tương lai, lợi thế cạnh tranh không thuộc về người biết sử dụng AI đơn thuần, mà thuộc về những người biết kết hợp hiệu quả giữa năng lực con người và sức mạnh của AI để tạo ra giá trị mới”, PGS. TS Phạm Thị Thanh Tịnh nhận định.

Với những người lựa chọn AI làm lĩnh vực chuyên môn, yêu cầu sẽ sâu hơn. Theo ông Nguyễn Văn Tuyền, điểm xuất phát không nên là học công cụ AI nào mà phải xác định mình muốn giải quyết vấn đề gì, bởi công cụ sẽ liên tục thay đổi.

Người học cần xây dựng nền tảng về tư duy logic, toán, thống kê, lập trình, dữ liệu và khả năng tự học; đồng thời biết giải quyết vấn đề, hiểu quy trình và nhận diện các rủi ro về sai lệch, bảo mật, bản quyền, đạo đức. Kiến thức cũng cần được chuyển hóa thành những dự án, sản phẩm và kết quả thực tế.

“Khoảng cách lớn nhất không nằm giữa người biết và không biết dùng AI, mà giữa người tạo được một bản trình diễn đẹp với người tạo được giá trị thật”, ông Nguyễn Văn Tuyền chia sẻ.

Nhìn từ mùa tuyển sinh 2026, sức hút của AI là rõ ràng. Nhưng lựa chọn một ngành học đang được quan tâm mới chỉ là điểm khởi đầu. Với người theo đuổi chuyên sâu về AI, nền tảng kiến thức, khả năng tự học và tạo ra sản phẩm thực tế sẽ quyết định con đường dài hạn. Còn với sinh viên ở nhiều lĩnh vực khác, hiểu và biết sử dụng AI một cách hiệu quả, có kiểm chứng, đồng thời kết hợp công nghệ với năng lực chuyên môn đang trở thành yêu cầu ngày càng quan trọng./.