Siết chặt liêm chính khoa học trong Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia

Theo đó, Thông tư mới thay thế Thông tư số 06/2024/TT-BGDĐT ngày 10/4/2024 và Thông tư số 24/2025/TT-BGDĐT ngày 28/11/2025 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), với hàng loạt điểm mới như chuẩn hóa 16 lĩnh vực, cơ chế chấm thi bốc thăm độc lập và chế tài mạnh tay với gian lận, đặt trọng tâm vào tính thực chất và liêm chính khoa học của học sinh.

Chuẩn hóa 16 lĩnh vực dự thi, đổi mới tiêu chí và cơ chế chấm

Thông tư chuẩn hóa danh mục lĩnh vực dự thi còn 16 lĩnh vực. Tên gọi một số lĩnh vực được điều chỉnh để thống nhất với danh mục nhóm ngành đào tạo theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, tạo cơ sở liên thông giữa kết quả Cuộc thi với chính sách học bổng và tuyển sinh đại học.

Đối với dự án liên ngành, lĩnh vực dự thi được xác định theo lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nội dung nghiên cứu cốt lõi.

Bên cạnh đó, Thông tư cũng thiết kế lại tiêu chí và thang điểm đánh giá, cụ thể hóa thành 20 tiêu chí, mỗi tiêu chí tối đa 5 điểm, được chia thành 5 nhóm với tổng điểm tối đa 100.

Việc cụ thể hóa tiêu chí giúp học sinh hiểu rõ hơn yêu cầu đối với một dự án nghiên cứu, đồng thời tạo căn cứ để giám khảo đánh giá nhất quán, khách quan hơn. Cách cấu trúc các nhóm tiêu chí được xây dựng tương ứng với cấu trúc đánh giá của Hội thi khoa học và kỹ thuật quốc tế Regeneron ISEF.

Theo Quy chế mới, nhật ký nghiên cứu và dữ liệu gốc được xác định là căn cứ để giám khảo đối chiếu tính trung thực, tính liên tục của quá trình thực hiện cũng như mức độ tham gia độc lập, thực chất của học sinh. Đây là cơ sở quan trọng để phân biệt kết quả nghiên cứu do học sinh thực hiện với phần hỗ trợ, hướng dẫn của giáo viên hoặc nhà khoa học.

Đặc biệt, cơ chế chấm thi cũng được quy định chặt chẽ hơn: mỗi dự án có ít nhất 3 giám khảo chấm độc lập; việc phân công giám khảo được thực hiện bằng hình thức bốc thăm trong tiểu ban của lĩnh vực. Nếu điểm của một giám khảo chênh lệch từ 20% trở lên so với điểm trung bình cộng của các giám khảo còn lại, giám khảo đó phải rà soát, giải trình bằng văn bản. Trường hợp giải trình không phù hợp, Trưởng tiểu ban phân công thêm một giám khảo chấm độc lập. Quy chế không cho phép các giám khảo thỏa thuận hoặc thống nhất điểm với nhau.

Siết chặt liêm chính khoa học: Gian lận có thể bị cấm thi đến 2 năm

Thông tư mới cũng dành riêng một chương quy định về công khai, minh bạch và liêm chính khoa học. Theo đó, danh sách dự án dự thi cấp quốc gia, báo cáo tóm tắt và poster dự án phải được công khai chậm nhất 15 ngày trước ngày khai mạc Cuộc thi. Đơn vị dự thi phải công khai danh sách dự án được chọn cử trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày ban hành quyết định.

Học sinh có trách nhiệm lập, lưu giữ nhật ký nghiên cứu bằng hình thức điện tử hoặc văn bản, ghi nhận đầy đủ, liên tục quá trình nghiên cứu và có xác nhận của người hướng dẫn ít nhất 1 lần/tháng, cùng với dữ liệu gốc của dự án. Người hướng dẫn không được trực tiếp thực hiện thay học sinh các nội dung nghiên cứu cốt lõi.

Ngoài điểm mới quy định phân loại dự án nghiên cứu theo ba mức độ an toàn, Quy chế cũng quy định rõ trách nhiệm và chế tài đối với hành vi vi phạm. Học sinh làm giả hồ sơ, nhật ký nghiên cứu hoặc dữ liệu gốc có thể bị hủy kết quả và cấm tham dự Cuộc thi từ 1 đến 2 năm. Người hướng dẫn để xảy ra vi phạm liêm chính khoa học có thể không được chấp nhận hướng dẫn nghiên cứu trong 1 đến 2 lần tổ chức Cuộc thi tiếp theo. Kết quả và giải thưởng của dự án vi phạm sẽ bị thu hồi, thông báo công khai.

Thông tư cũng quy định việc xây dựng, vận hành hệ thống quản lý thống nhất Cuộc thi trên môi trường số. Thông tin, dữ liệu đã có trên hệ thống hoặc cơ sở dữ liệu ngành giáo dục sẽ không yêu cầu cung cấp lại.

Về quy định chuyển tiếp, dự án đã được cơ sở giáo dục phê duyệt kế hoạch nghiên cứu trước ngày Thông tư có hiệu lực thi hành được tiếp tục thực hiện theo kế hoạch đã phê duyệt. Yêu cầu về nhật ký nghiên cứu, dữ liệu gốc, khai báo sử dụng công nghệ số, AI chỉ áp dụng đối với phần nội dung nghiên cứu thực hiện kể từ ngày Thông tư có hiệu lực./.