Quy định mới về Quỹ phát triển KHCN và ĐMST của bộ, cơ quan ngang bộ, địa phương

Thực hiện Thông báo kết luận số 17-TB/CQTTBCĐ ngày 29/12/2025 của Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) về các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm 2026 triển khai Nghị quyết số 57, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) được giao nhiệm vụ xây dựng, ban hành điều lệ mẫu về tổ chức và hoạt động của Quỹ phát triển KHCN & ĐMST của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thay thế Thông tư số 03/2015/TT-BKHCN đã hết hiệu lực, làm căn cứ để các cơ quan, tổ chức thống nhất thực hiện.

Để triển khai nhiệm vụ được giao, Bộ KH&CN đã ban hành Công văn số 49/BKHCN-VP ngày 6/1/2026 giao Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia (NAFOSTED) chủ trì, phối hợp các đơn vị có liên quan xây dựng dự thảo Thông tư ban hành Điều lệ mẫu về tổ chức và hoạt động của Quỹ phát triển KHCN và ĐMST của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở Trung ương và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (Thông tư).

Thông tư số 17/2026/TT-BKHCN có hiệu lực từ ngày 16/4/2026, được xây dựng trên cơ sở Luật KHCN và ĐMST năm 2025 cùng các nghị định hướng dẫn thi hành liên quan đến tài chính, nhiệm vụ KH&CN, ĐMST và CĐS.

Thực tế cho thấy, trong quá trình triển khai trước đây, hoạt động của các Quỹ tại Bộ, ngành và địa phương còn nhiều hạn chế. Mặc dù điều lệ cho phép thực hiện nhiều hình thức hỗ trợ như tài trợ, cho vay, bảo lãnh vốn vay hay nâng cao năng lực KH&CN, song phần lớn các Quỹ mới chỉ triển khai hoạt động cho vay, trong khi các hoạt động tài trợ, hỗ trợ chưa được thực hiện đầy đủ và thống nhất.

Bên cạnh đó, cơ chế cho vay thông qua ngân hàng thương mại gặp khó khăn do mức lãi suất ưu đãi thấp, chưa đủ hấp dẫn; trong khi nếu Quỹ trực tiếp cho vay thì lại thiếu nhân lực chuyên môn về tín dụng, làm gia tăng rủi ro và hạn chế khả năng triển khai.

Về tổ chức, nhiều Quỹ có bộ máy mỏng, nhân sự chủ yếu kiêm nhiệm; cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý chuyên môn và cơ quan quản lý kinh phí chưa rõ ràng, dẫn đến lúng túng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Trên cơ sở đó, Điều lệ mẫu được ban hành nhằm tạo căn cứ pháp lý thống nhất để các Bộ, ngành, địa phương rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện điều lệ của Quỹ, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực đầu tư cho KHCN và ĐMST.

Theo quy định, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Thủ trưởng cơ quan khác ở Trung ương, Chủ tịch UBND cấp tỉnh tùy theo tình hình thực tế ban hành Điều lệ tổ chức và hoạt động của Quỹ thuộc phạm vi quản lý, phù hợp với nội dung được quy định tại Điều lệ mẫu, tuân thủ quy định của pháp luật có liên quan và gửi Bộ KH&CN để theo dõi, tổng hợp trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày ký ban hành.

Các Quỹ đã được thành lập, Điều lệ tổ chức và hoạt động của Quỹ được ban hành trước ngày Thông tư này có hiệu lực, cần thực hiện rà soát, sửa đổi, bổ sung Điều lệ tổ chức và hoạt động của Quỹ để phù hợp quy định tại khoản 1 Điều 2 và quy định của pháp luật có liên quan trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày Thông tư này có hiệu lực thi hành.

Một trong những điểm mới nổi bật là việc bổ sung nội dung “đổi mới sáng tạo”, bảo đảm thống nhất với Luật KHCN và ĐMST năm 2025. Đồng thời, đưa vào quy định về quản trị rủi ro trong hoạt động của Quỹ.

Theo đó, cơ chế quản trị rủi ro được thiết lập phù hợp với đặc thù KHCN. Các rủi ro khách quan, phát sinh ngoài dự kiến nhưng đã tuân thủ đúng quy trình có thể được xem xét chấp nhận. Việc đánh giá rủi ro theo từng giai đoạn là cơ sở để quyết định tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt nhiệm vụ, bảo đảm linh hoạt và hiệu quả.

Thông tư cũng bổ sung quy định về ứng dụng nền tảng số trong quản lý, giám sát, đánh giá hoạt động KHCN và ĐMST; thúc đẩy CĐS toàn diện trong vận hành Quỹ.

Cùng với đó là các cơ chế mới như đồng tài trợ giữa Nhà nước với doanh nghiệp, tổ chức nhằm huy động nguồn lực xã hội cho nghiên cứu và ĐMST; quy định rõ việc tiếp nhận và sử dụng nguồn kinh phí ngoài ngân sách; tăng cường trách nhiệm giải trình và giám sát.

Theo Điều lệ mẫu, Quỹ là tổ chức tài chính nhà nước hoạt động không vì lợi nhuận, có tư cách pháp nhân, thực hiện tiếp nhận và sử dụng nguồn tài chính từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác.

Quỹ có chức năng tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ các chương trình, nhiệm vụ KHCN và ĐMST; đồng thời hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao công nghệ, phát triển hệ sinh thái ĐMST và khởi nghiệp sáng tạo.

Đáng chú ý, cơ chế tổ chức được điều chỉnh theo hướng phân định rõ vai trò: Hội đồng quản lý tập trung vào định hướng chiến lược và giám sát; Cơ quan điều hành chủ động triển khai các hoạt động tài trợ, đặt hàng, hỗ trợ và các hoạt động khác của Quỹ theo quy định của pháp luật và Điều lệ, bảo đảm tính linh hoạt và kịp thời trong quá trình tổ chức thực hiện.

Nguyên tắc hoạt động của Quỹ nhấn mạnh tính công khai, minh bạch, cạnh tranh, gắn với nhu cầu thị trường và lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Việc lựa chọn tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ KHCN và ĐMST phải bảo đảm công bằng, bình đẳng, dựa trên năng lực và kinh nghiệm.

Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế đồng tài trợ được quy định rõ, khuyến khích sự tham gia của DN và khu vực tư nhân trong thực hiện nhiệm vụ KHCN và ĐMST.

Theo đó, ngân sách nhà nước sẽ ưu tiên hỗ trợ ở giai đoạn nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, trong khi tỷ lệ đóng góp của DN tăng dần theo mức độ phát triển công nghệ và khả năng thương mại hóa./.