Quảng Trị đưa dịch vụ công trực tuyến đến tận thôn bản

Nếu vài năm trước, việc nộp hồ sơ trực tuyến còn là khái niệm xa lạ đối với nhiều người dân miền núi Quảng Trị thì nay, tại các xã Đakrông, Tà Rụt, Khe Sanh, Lìa và Hướng Phùng, hình ảnh người dân sử dụng điện thoại thông minh để đăng nhập Cổng Dịch vụ công Quốc gia, tra cứu hồ sơ hay thực hiện thủ tục hành chính đã không còn hiếm gặp.

Sự thay đổi ấy đến từ Dự án "Cải thiện điều kiện tiếp cận dịch vụ công trực tuyến (DVCTT) cho người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong tiến trình xây dựng chính quyền số", do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam tài trợ và tổ chức triển khai từ tháng 4/2025 đến hết tháng 6/2026.

Mục tiêu lớn nhất của Dự án không chỉ là nâng cao tỷ lệ sử dụng DVCTT hay thúc đẩy chuyển đổi số, mà quan trọng hơn là bảo đảm mọi người dân, đặc biệt là người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế, được tiếp cận bình đẳng với các dịch vụ hành chính công hiện đại; không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số.

Từ "không biết" đến "hiểu và làm được"

Theo kết quả khảo sát mức độ hài lòng và hiệu quả tuyên truyền DVCTT của Dự án “Cải thiện điều kiện tiếp cận DVCTT cho người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong tiến trình xây dựng chính quyền số” tại các xã Đakrông, Tà Rụt, Khe Sanh, Lìa, Hướng Phùng của Trung tâm phục vụ hành chính công tỉnh Quảng Trị, trước khi có dự án, 89,58% số người được khảo sát chưa thực sự hiểu hoặc chưa từng sử dụng DVCTT.

Nhiều người chưa từng nghe đến Cổng Dịch vụ công Quốc gia, chưa biết tạo tài khoản hay sử dụng định danh điện tử VNeID. Kết quả này phản ánh đúng thực trạng tại các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi điều kiện tiếp cận thông tin, hạ tầng số và kỹ năng sử dụng công nghệ còn nhiều hạn chế.

Tuy nhiên, sau 14 tháng triển khai, dự án đã giúp thu hẹp khoảng cách số trong tiếp cận dịch vụ hành chính công, thông qua ba nhóm giải pháp trọng tâm: Tập huấn nâng cao kỹ năng cho công chức tại bộ phận một cửa xã và các thành viên tổ công nghệ số cộng đồng (CNSCĐ), tăng cường hạ tầng số, và tái cấu trúc quy trình, đơn giản hoá thủ tục hành chính

Thay vì chỉ tuyên truyền trên giấy tờ hay qua Internet, các Tổ CNSCĐ đã tổ chức hướng dẫn tại nhà văn hóa thôn, thậm chí đến tận hộ gia đình và trực tiếp hướng dẫn thao tác trên điện thoại của người dân.

Cụ thể, 96,88% người dân được hướng dẫn trực tiếp tại nhà văn hóa thôn; 91,67% được hỗ trợ tạo tài khoản Cổng Dịch vụ công Quốc gia; gần 90% được hướng dẫn cài đặt và sử dụng VNeID cũng như nộp hồ sơ trực tuyến. Đặc biệt, hơn 80% người dân được hỗ trợ theo phương thức "cầm tay chỉ việc" - cách làm tưởng như đơn giản nhưng lại phù hợp nhất với điều kiện của đồng bào vùng sâu, vùng xa.

Nhờ đó, mức độ hiểu biết của người dân về DVCTT đã có sự chuyển biến rõ rệt. Có 72/96 người, tương đương 75%, cho biết đã hiểu khá rõ hoặc rất rõ về DVCTT sau khi được hướng dẫn.

Khi người dân tự tin sử dụng dịch vụ số

Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi người dân có thể tự thao tác, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào cán bộ hỗ trợ. Trước khi dự án được triển khai, có tới 84,38% người dân không biết hoặc chỉ biết rất ít cách sử dụng điện thoại để thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến.

Tuy nhiên, sau quá trình hướng dẫn, kỹ năng số và khả năng sử dụng DVCTT của người dân trên địa bàn được cải thiện đáng kể. Gần một nửa số người được khảo sát đã trực tiếp sử dụng DVCTT trong thực tế. Có 47,92% người dân đã tự nộp hồ sơ trực tuyến ít nhất một lần sau khi được hướng dẫn. Với địa bàn miền núi, nơi nhiều người chỉ thực hiện thủ tục hành chính vài lần trong năm, đây là kết quả tích cực, cho thấy thói quen sử dụng dịch vụ số đang dần hình thành.

Cùng với kỹ năng, tâm lý e ngại công nghệ cũng giảm đáng kể. Có tới 72,92% người dân cho biết họ cảm thấy tự tin hoặc rất tự tin khi sử dụng DVCTT sau khi được hỗ trợ. Kết quả này cho thấy dự án không chỉ nâng cao kỹ năng thực hành mà còn góp phần tạo dựng niềm tin cho người dân trong việc tiếp cận các dịch vụ số của chính quyền.

Thu hẹp khoảng cách số nhờ sự hỗ trợ của tổ công nghệ số cộng đồng

Một trong những kết quả nổi bật của dự án là khẳng định vai trò của Tổ CNSCĐ như "cầu nối" giữa chính quyền số và người dân. Trong thời gian triển khai, dự án đã tổ chức 98 buổi tuyên truyền tại 49 thôn, bản, thu hút 4.499 lượt người dân tham gia.

Theo khảo sát, tỷ lệ người dân hài lòng và rất hài lòng đối với hoạt động hướng dẫn của Tổ CNSCĐ đều đạt từ 88% đến trên 93%. Đặc biệt, 98,96% người dân cho rằng việc thực hiện thủ tục hành chính trở nên thuận tiện hơn sau khi được hỗ trợ.

Đáng chú ý, khi được hỏi hình thức hỗ trợ nào hiệu quả nhất, với 94,8% người dân lựa chọn các hình thức hướng dẫn trực tiếp thay vì chỉ xem tài liệu hay video. Điều này cho thấy ở vùng sâu, vùng xa, chuyển đổi số vẫn cần bắt đầu từ sự đồng hành của con người.

Những buổi hướng dẫn tại nhà văn hóa, những chuyến đến từng hộ dân hay việc kiên nhẫn giải thích từng thao tác trên điện thoại đã trở thành chìa khóa để đưa DVCTT đến gần hơn với người dân.

Những kết quả này cho thấy mô hình hỗ trợ trực tiếp tại cộng đồng đã phát huy hiệu quả rõ rệt, phù hợp với điều kiện thực tế của các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của Tổ CNSCĐ trong việc đưa DVCTT đến gần hơn với người dân, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số và xây dựng chính quyền số tại địa phương.

Phát biểu tại lễ tổng kết Dự án “Cải thiện điều kiện tiếp cận DVCTT cho người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong tiến trình xây dựng chính quyền số” diễn ra mới đây, bà Francesca Nardini, Phó Trưởng đại diện thường trú của UNDP tại Việt Nam đánh giá cao cách thức vận hành của các "Tổ CNSCĐ", họ không chỉ làm việc hiệu quả, mà còn vô cùng kiên nhẫn, tận tụy và sáng tạo.

Thay vì đưa ra những hướng dẫn kỹ thuật khô khan, các thành viên đã biến mỗi buổi tuyên truyền thành một buổi sinh hoạt cộng đồng đầy sống động, niềm vui và có sự gắn kết sâu sắc với người dân...

Vẫn còn những "điểm nghẽn"

Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, nhận thức và kỹ năng số của người dân đã được cải thiện đáng kể, song trong quá trình tiếp cận và sử dụng DVCTT vẫn còn không ít khó khăn.

Đầu tiên là tình trạng người dân quên tài khoản hoặc mật khẩu đăng nhập, chiếm 65,63%.

Tiếp đó là hạ tầng Internet chưa ổn định (57,29%), đặc biệt tại các khu vực miền núi. Đây là khó khăn mang tính khách quan, xuất phát từ điều kiện địa lý và hạ tầng viễn thông tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tình trạng tín hiệu mạng không ổn định ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sử dụng DVCTT, mặc dù kỹ năng số của người dân đã được cải thiện đáng kể, song chất lượng hạ tầng số vẫn là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả triển khai DVCTT tại cơ sở.

Ngoài ra, 25% người dân chưa có tài khoản ngân hàng hoặc chưa quen thanh toán điện tử; hơn 20% vẫn gặp khó khăn khi sử dụng điện thoại thông minh.

Điều đáng mừng là những rào cản hiện nay không còn nằm ở việc thiếu thông tin hay không biết đến DVCTT mà chủ yếu là những vấn đề liên quan đến kỹ năng thực hành, điều kiện hạ tầng và khả năng duy trì việc sử dụng thường xuyên.

Lấy người dân làm trung tâm của chính quyền số

Khảo sát cũng cho thấy 77,08% người dân mong muốn tiếp tục được hướng dẫn trực tiếp trong thời gian tới. Điều đó cho thấy quá trình nâng cao năng lực số cần được duy trì thường xuyên, thay vì chỉ triển khai theo từng đợt.

Để chuyển đổi số thực sự bền vững, báo cáo kiến nghị tiếp tục đầu tư hạ tầng viễn thông, nâng cao chất lượng kết nối internet, duy trì hoạt động của các Tổ CNSCĐ, đồng thời tăng cường truyền thông và phổ cập thanh toán không dùng tiền mặt tại khu vực nông thôn, miền núi.

Từ những con số khảo sát có thể thấy, khoảng cách số không được thu hẹp chỉ bằng công nghệ. Điều quyết định là đưa công nghệ đến đúng nơi người dân cần, bằng những cách thức phù hợp với điều kiện thực tế.

Khi mỗi người dân ở thôn bản có thể tự mình thực hiện một thủ tục hành chính trên điện thoại thông minh, chính quyền số không còn là mục tiêu ở phía trước, mà đã hiện diện trong đời sống hằng ngày.

Quảng Trị đang cho thấy, với cách làm lấy người dân làm trung tâm, DVCTT hoàn toàn có thể vươn tới những bản làng xa nhất, góp phần hiện thực hóa mục tiêu không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số./.