Quảng cáo lập trình: Mở hướng khai thác doanh thu mới cho báo chí số
Trong môi trường báo chí số, quảng cáo lập trình (Programmatic Advertising) đang mở ra phương thức khai thác không gian quảng cáo tự động, dựa trên dữ liệu và khả năng kết nối giữa nhà quảng cáo với đơn vị xuất bản.
Khi chuyển dịch hoạt động xuất bản lên môi trường số, các cơ quan báo chí không chỉ phải thay đổi cách sản xuất và phân phối nội dung mà còn cần tìm kiếm phương thức khai thác doanh thu phù hợp. Nếu quảng cáo trên báo in thường được bán theo diện tích, vị trí và thời gian đăng tải, quảng cáo trực tuyến cho phép đơn vị xuất bản tiếp cận những phương thức kinh doanh linh hoạt hơn, trong đó có quảng cáo lập trình.

Về cơ bản, quảng cáo lập trình là phương thức mua bán không gian quảng cáo kỹ thuật số thông qua các hệ thống công nghệ tự động. Thay vì phải thực hiện toàn bộ quá trình trao đổi, đặt mua và phân phối quảng cáo theo cách thủ công, nhà xuất bản có thể kết nối không gian quảng cáo trên website với các nền tảng quảng cáo. Khi độc giả truy cập một trang tin, hệ thống có thể tự động lựa chọn quảng cáo phù hợp với điều kiện của phiên truy cập và yêu cầu từ các nhà quảng cáo. Quá trình này thường diễn ra trong thời gian rất ngắn, thông qua cơ chế đấu giá tự động.
Đối với cơ quan báo chí, điểm đáng chú ý của mô hình không chỉ nằm ở việc tự động hóa khâu phân phối quảng cáo mà còn ở khả năng khai thác hiệu quả hơn nguồn không gian quảng cáo hiện có. Tòa soạn có thể thiết lập các vị trí quảng cáo, theo dõi tỷ lệ hiển thị, đánh giá hiệu quả từng vị trí và kết nối với nhiều nguồn nhu cầu quảng cáo khác nhau. Nhờ đó, những lượt truy cập trước đây chưa được khai thác đầy đủ có thêm cơ hội tạo doanh thu.
Tuy nhiên, quảng cáo lập trình không đơn giản là cài đặt một công cụ rồi tự động có thêm nguồn thu. Hiệu quả phụ thuộc vào nhiều yếu tố như lượng truy cập, chất lượng nội dung, tốc độ tải trang, vị trí quảng cáo, khả năng hiển thị và mức độ phù hợp với trải nghiệm người đọc. Nếu bố trí quá nhiều quảng cáo hoặc sử dụng định dạng gây gián đoạn, tòa soạn có thể làm giảm chất lượng trải nghiệm và ảnh hưởng đến lượng độc giả quay lại.
Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy, Báo Đồng Nai đã từng bước tiếp cận mô hình này thông qua chương trình Advertising Lab 2023 thuộc Sáng kiến Tin tức Google (Google News Initiative - GNI). Theo nghiên cứu trường hợp được GNI công bố tháng 6/2024, trước khi tham gia chương trình, Báo Đồng Nai đối mặt với một số khó khăn trong phát triển độc giả và kinh doanh quảng cáo số. Đơn vị có đội ngũ 63 người nhưng năng lực kỹ thuật chuyên sâu còn hạn chế, đồng thời cần tìm phương thức đa dạng hóa doanh thu ngoài các bài viết tài trợ.
Tòa soạn thành lập nhóm 5 nhân sự tham gia chương trình, tiến hành rà soát nền tảng xuất bản và phân tích dữ liệu độc giả. Một trong những vấn đề được xác định là website sử dụng định dạng hình ảnh cũ, các tệp chưa được nén, làm ảnh hưởng đến tốc độ tải trang. Nhóm đã chuyển đổi hình ảnh sang định dạng WebP, tối ưu dung lượng tệp và cải thiện tốc độ trang 32%.
Bên cạnh đó, Báo Đồng Nai sử dụng Google Analytics 4 để phân tích xu hướng truy cập, hành vi độc giả; đồng thời xử lý 92,6% vấn đề được cảnh báo trên Google Search Console. Các điều chỉnh kỹ thuật và chiến lược nội dung góp phần giúp lượng lượt xem trang tăng 190%, tạo thêm cơ sở để tòa soạn phát triển hoạt động quảng cáo trực tuyến.
Trên nền tảng đó, Báo Đồng Nai lần đầu thử nghiệm và triển khai quảng cáo lập trình. Tòa soạn phân tích các vị trí quảng cáo phù hợp với hành vi truy cập, hướng tới khả năng hiển thị tốt mà không gây khó chịu cho người đọc. Kết quả, đơn vị mở thêm 7 vị trí quảng cáo mới, với tỷ lệ hiển thị có thể quan sát (viewability) đạt trên 80%. Ba nguồn nhu cầu quảng cáo được kích hoạt gồm Ad Exchange, Open Bidding và Header Bidding, giúp mở rộng khả năng kết nối với khách hàng tiềm năng.
Từ trường hợp này, có thể thấy quảng cáo lập trình không nên được xem là giải pháp độc lập mà cần đặt trong tổng thể chiến lược chuyển đổi số của tòa soạn. Trước hết, cơ quan báo chí cần có nền tảng xuất bản ổn định, tốc độ truy cập tốt và hệ thống dữ liệu đủ tin cậy để đánh giá hành vi độc giả. Tiếp đó là việc xác định các vị trí quảng cáo phù hợp, theo dõi hiệu quả hiển thị và lựa chọn phương thức kết nối với các đơn vị có nhu cầu. Đội ngũ phụ trách nội dung, kỹ thuật và kinh doanh cũng cần phối hợp để bảo đảm mục tiêu doanh thu không làm ảnh hưởng đến chất lượng thông tin.
Đối với các cơ quan báo chí Việt Nam, nhất là những đơn vị ở địa phương có nguồn lực hạn chế, kinh nghiệm của Báo Đồng Nai gợi mở cách tiếp cận bắt đầu từ việc tối ưu những tài nguyên sẵn có thay vì đầu tư dàn trải. Tuy nhiên, việc áp dụng cần căn cứ vào quy mô độc giả, đặc điểm nội dung và thị trường của từng lĩnh vực. Cùng với mục tiêu tăng doanh thu, các tòa soạn cần quan tâm đến minh bạch quảng cáo, bảo vệ dữ liệu người dùng, kiểm soát chất lượng quảng cáo và hạn chế những nội dung thương mại không phù hợp.
Trong bối cảnh nguồn thu truyền thống của báo chí chịu nhiều sức ép, quảng cáo lập trình có thể trở thành một cấu phần trong mô hình kinh doanh báo chí số. Khi được triển khai trên nền tảng công nghệ phù hợp và gắn với chiến lược phát triển độc giả, phương thức này không chỉ giúp khai thác hiệu quả hơn không gian quảng cáo mà còn góp phần đa dạng hóa nguồn thu, tạo thêm nguồn lực để các cơ quan báo chí đầu tư cho nội dung chất lượng và thực hiện tốt sứ mệnh thông tin, tuyên truyền./.
