Quản trị rủi ro là then chốt để hiện thực hóa thị trường tài sản mã hóa

Ngày 7/4/2026, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) tổ chức Hội thảo “Giải pháp mã hóa tài sản thực (RWA): Cân bằng lợi ích và quản trị rủi ro cho nhà đầu tư”, quy tụ gần 100 chuyên gia pháp lý, tài chính, công nghệ trong và ngoài nước.

RWA định hình lại hạ tầng tài chính thế hệ mới

Trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị triển khai thí điểm các sàn giao dịch tài sản mã hóa theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP của Thủ tướng Chính phủ, đặt ra yêu cầu về xác lập khuôn khổ vận hành cho các nhóm tài sản dự kiến được giao dịch, đặc biệt là tài sản thực được token hoá (RWA).

Phát biểu khai mạc, Trung tướng Đặng Vũ Sơn, nguyên Trưởng ban Cơ yếu Chính phủ, Cố vấn cấp cao Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, chia sẻ nếu được thiết kế đúng, tài sản mã hóa không chỉ mở ra một kênh đầu tư mới, mà còn có thể trở thành hạ tầng niềm tin số cho nền kinh tế trong kỷ nguyên số.

Thông qua việc chuyển đổi quyền sở hữu tài sản thành token (chứng chỉ số đại diện cho tài sản) trên blockchain, mọi loại tài sản đều có thể được phân mảnh, giao dịch liên tục 24/7 xuyên biên giới, đồng thời đảm bảo khả năng kiểm chứng minh bạch và phân phối đến nhà đầu tư ở bất kỳ đâu.

Thực tiễn quốc tế cho thấy xu hướng này đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm, khi nhiều loại tài sản như vàng, trái phiếu, bất động sản đã được token hóa và giao dịch trên quy mô toàn cầu, từng bước hình thành một lớp hạ tầng tài chính mới song song với hệ thống truyền thống.

Với mức độ chấp nhận tài sản mã hóa cao, nhu cầu đầu tư lớn và tốc độ số hóa nhanh, Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường có khả năng bước vào chu kỳ RWA sớm và mạnh mẽ.

Quản trị rủi ro là ưu tiên hàng đầu

Dù vậy, định nghĩa về tài sản thực được đưa lên nền tảng blockchain dưới dạng số hóa vẫn còn mới tại Việt Nam. Từ góc độ đầu tư, ông Nghiêm Minh Hoàng, Trưởng ban RWA - Câu lạc bộ Đầu tư Tài sản số Việt Nam (VIDA) thuộc VBA đã lý giải rõ hơn bức tranh tổng thể về thị trường.

RWA (Real World Assets) là thuật ngữ chỉ các tài sản trong thế giới thực (như vàng, bất động sản, trái phiếu…) được đưa lên nền tảng blockchain dưới dạng số hóa để có thể giao dịch, phân chia và quản lý dễ dàng hơn.

Theo Boston Consulting Group (BCG), thị trường RWA toàn cầu dự kiến đạt 19.000 tỷ USD, tương đương 10% GDP toàn cầu vào năm 2033. Trong đó, Việt Nam được đánh giá là thị trường có dư địa tăng trưởng lớn với tiềm năng kỳ vọng đạt 70-80 tỷ USD vào năm 2030. Nền tảng token hóa tài sản thực (RWA platform) cũng đã được xác định là một trong các sản phẩm trọng điểm trong chương trình công nghệ blockchain quốc gia theo Quyết định số 2815/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Để đạt được các mục tiêu của thị trường RWA, đòi hỏi sự phát triển đồng thời của khung pháp lý, hạ tầng thị trường gắn liền với cơ chế quản trị rủi ro minh bạch. Trong đó, quản trị rủi ro được coi là ưu tiên hàng đầu đối với không chỉ các nhà đầu tư mà cả các đơn vị phát hành, sàn giao dịch và cơ quan quản lý.

Các sản phẩm RWA, nhất là các loại tài sản có tính thanh khoản cao như vàng mã hóa, đối mặt với 12 rủi ro chính, được chia thành 3 nhóm: Rủi ro tài sản cơ sở; Rủi ro Cấu trúc tài chính và Rủi ro công nghệ.

Thứ nhất, về rủi ro tài sản cơ sở, bao gồm rủi ro lưu ký, ảo giác minh bạch dự trữ và rủi ro quyền sở hữu pháp lý. Khi token hóa tài sản thực, token công bố phụ thuộc hoàn toàn vào bên lưu ký, trong khi kiểm toán dự trữ không phải cơ chế xác minh liên tục mà chỉ phản ánh tình trạng tại những thời điểm nhất định.

Người nắm giữ token thường không sở hữu tài sản trực tiếp về pháp lý và phải xếp hàng sau các chủ nợ ưu tiên nên nếu đơn vị phát hành phá sản thì các nhà đầu tư token sẽ ít có cơ hội thu hồi được tài sản thực.

Thứ hai, về rủi ro cấu trúc tài chính, các mô hình RWA có thể phát sinh nhiều rủi ro nội tại. Việc thu tiền trước và mua tài sản sau tạo ra khoảng trống bảo chứng mà nhà đầu tư khó nhận diện. Người mua token có thể vô tình trao cho nhà phát hành quyền lựa chọn thời điểm mua, dẫn tới bất cân xứng lợi ích. Trong các chu kỳ tăng giá, rủi ro tích tụ khi việc mua tài sản bị trì hoãn.

Đồng thời, rủi ro đạo đức phát sinh nếu vốn không được sử dụng đúng mục đích. Đáng chú ý, tình trạng dự trữ phân đoạn có thể xảy ra khi lượng token phát hành vượt quá tài sản bảo chứng.

Thứ ba, ở lớp công nghệ và thị trường, rủi ro không chỉ nằm ở hệ thống mà còn ở cách vận hành. Thanh khoản trên nền tảng số có thể chỉ mang tính danh nghĩa, không bảo đảm khả năng chuyển đổi thành tài sản thực. Cơ chế đổi trả thường đi kèm điều kiện hạn chế, chi phí cao hoặc thời gian chờ kéo dài. Rủi ro từ hợp đồng thông minh và hạ tầng kỹ thuật có thể phát sinh trong quá trình vận hành.

Đáng chú ý, việc đánh giá quá cao vai trò của blockchain dễ dẫn tới định giá sai về công nghệ, khi hệ thống chỉ bảo đảm dữ liệu, không xác minh tài sản ngoài chuỗi. Trong khi đó, khung pháp lý còn đang hoàn thiện cũng làm gia tăng rủi ro tuân thủ./.