Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Đưa năng suất trở thành thước đo kết quả phát triển

Ngày 14/8/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và Tổ chức Năng suất châu Á (APO) tổ chức Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026 với chủ đề “Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để Việt Nam tiến nhanh tới Tầm nhìn 2045”.

Diễn đàn có sự tham dự và phát biểu chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định, cùng đại diện các cơ quan Trung ương, địa phương, tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp (DN).

Năng suất phải trở thành thước đo điều hành

Phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, sau gần 40 năm đổi mới, tiềm lực nền kinh tế Việt Nam đã có bước tiến vượt bậc. Tuy nhiên, phải thẳng thắn nhìn nhận rằng mô hình tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào mở rộng nguồn lực hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

“Kinh nghiệm của khu vực cho thấy rất rõ, không quốc gia nào vượt qua bẫy thu nhập trung bình mà không trải qua một giai đoạn tăng tốc quyết liệt về năng suất”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh và cho rằng, bản thân khái niệm năng suất ngày nay cũng đã thay đổi. Năng suất không còn đơn thuần là làm nhanh hơn với cách làm cũ, mà là tạo ra giá trị mới bằng công nghệ, dữ liệu và phương thức quản trị mới. Đồng thời, sản phẩm phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, môi trường thì mới có thể được thị trường chấp nhận.

Vì vậy, Phó Thủ tướng đề nghị Diễn đàn thống nhất một nhận thức: Nâng cao năng suất không phải là phong trào, cũng không phải việc riêng của ngành KH&CN, mà là một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống trong giai đoạn 2026-2030.

Trên tinh thần đó, Phó Thủ tướng nhấn mạnh ba định hướng lớn.

Thứ nhất, chuyển từ làm theo phong trào sang chuyển đổi sâu về thực chất, có thể đo lường được; lấy chỉ tiêu năng suất làm thước đo điều hành. Để thực hiện các mục tiêu tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, trong đó đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55%, cùng yêu cầu tại Nghị quyết số 68-NQ/TW về năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5-9,5%/năm, cần nghiên cứu đưa các chỉ tiêu năng suất, chất lượng vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của từng bộ, ngành, địa phương, tập đoàn, tổng công ty.

Qua đó, hình thành phương thức đo lường, đánh giá và công bố để năng suất được cải tiến liên tục.

Thứ hai, Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KHCN, ĐMST và CĐS) phải trở thành nguồn tạo ra năng suất mới, chất lượng và tiêu chuẩn phải trở thành “tấm hộ chiếu” ra thị trường. CĐS và trí tuệ nhân tạo (AI) phải đi vào dây chuyền sản xuất, quy trình quản trị, thay vì chỉ dừng ở phần mềm quản lý văn phòng. Trong đó, cần đặc biệt chú trọng năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ của DN Việt Nam, nhất là DN nhỏ và vừa.

Cùng với đó, hạ tầng chất lượng quốc gia cần được hiện đại hóa, số hóa và đi trước một bước, hỗ trợ DN đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của những thị trường lớn trên thế giới.

Thứ ba, phải huy động đồng bộ cả ba lực lượng: DN nhà nước, kinh tế tư nhân và khu vực công. Trên cơ sở các yêu cầu của Nghị quyết số 79-NQ/TW, mỗi tập đoàn, tổng công ty cần xây dựng chương trình năng suất riêng, có mục tiêu định lượng và lan tỏa xuống chuỗi cung ứng.

Các chính sách hỗ trợ cũng cần chuyển từ dàn trải sang có trọng tâm, trọng điểm, lấy mức tăng năng suất thực tế làm thước đo, thay vì lấy số lượng DN được hỗ trợ làm thành tích.

Đặc biệt, khu vực công cũng phải nâng cao năng suất của chính mình. Sau khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp, mỗi cơ quan phải phục vụ người dân, DN với quy trình gọn hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn, qua đó góp phần giảm chi phí cho toàn nền kinh tế.

Hình thành nền tảng năng suất cho giai đoạn mới

Từ những định hướng trên, Phó Thủ tướng đề nghị các cơ quan, tổ chức liên quan tập trung triển khai một số nhiệm vụ.

Một là, Bộ KH&CN khẩn trương sơ kết việc thực hiện Quyết định số 36/QĐ-TTg ngày 11/1/2021 của Thủ tướng Chính phủ về “Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất dựa trên nền tảng KHCN và ĐMST giai đoạn 2021-2030”. Trên cơ sở đó, nghiên cứu trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới, hoàn thành trong quý III/2026.

Kế hoạch mới cần làm rõ các giải pháp thực hiện những chỉ tiêu được đặt ra tại Nghị quyết 57 và Nghị quyết 68. Đồng thời, bổ sung những nội dung còn thiếu như năng suất dựa trên AI và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số.

Hai là, hoàn thành và đưa vào vận hành bộ chỉ tiêu đo lường năng suất ở cấp nền kinh tế, ngành, địa phương và DN. Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất, công bố Báo cáo Năng suất Việt Nam hằng năm bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Ba là, hiện đại hóa hạ tầng chất lượng quốc gia, ưu tiên đầu tư năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận phục vụ các công nghệ chiến lược và dự án trọng điểm quốc gia. Đẩy mạnh tiêu chuẩn số, chứng chỉ hiệu chuẩn số, mở rộng thừa nhận lẫn nhau về kết quả đánh giá sự phù hợp và chủ động tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế đối với công nghệ mới.

Bốn là, phát triển nguồn nhân lực cho năng suất, hình thành đội ngũ chuyên gia năng suất quốc gia đạt chuẩn khu vực; nghiên cứu đưa nội dung năng suất, chất lượng, ĐMST vào chương trình đào tạo đại học và giáo dục nghề nghiệp; đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số cho người lao động.

Năm là, tăng cường hợp tác quốc tế, phát huy vai trò của Tổ chức Năng suất Châu Á, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và các đối tác; tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của những nền kinh tế đã thành công trong chuyển đổi kép.

“Nâng cao năng suất là một hành trình lâu dài. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc tăng tốc”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đó là tăng tốc ứng dụng KHCN và AI; tăng tốc ĐMST và CĐS; tăng tốc chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng; trên hết là tăng tốc nâng cao năng suất của mỗi DN, mỗi cơ quan và mỗi người lao động Việt Nam.

Theo Phó Thủ tướng, những ý tưởng và khuyến nghị được trao đổi tại Diễn đàn cần được chuyển hóa thành nhiệm vụ cụ thể, có địa chỉ, có thời hạn và có người chịu trách nhiệm.

Phó Thủ tướng tin tưởng, với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống, sự năng động của cộng đồng DN và đồng hành của các tổ chức quốc tế, Việt Nam sẽ tạo được bước chuyển mạnh mẽ về năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh, qua đó hiện thực hóa Tầm nhìn Việt Nam 2045.

Năng suất là nguồn lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn

Tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định nhấn mạnh: Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tăng trưởng nhanh và bền vững. Khi dư địa mở rộng các yếu tố đầu vào ngày càng hạn chế, năng suất phải trở thành nguồn lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn.

Bứt phá năng suất không chỉ là làm ra nhiều hơn, mà quan trọng hơn là tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực. Trong đó, năng suất tạo ra hiệu quả, chất lượng tạo dựng niềm tin và khả năng tiếp cận thị trường. Cả hai yếu tố phải được nâng lên đồng thời để DN có thể cạnh tranh bằng giá trị và công nghệ.

Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng, KH&CN tạo ra năng lực mới, ĐMST chuyển năng lực đó thành giá trị, CĐS, dữ liệu và AI nâng cao hiệu quả. Còn tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng, giúp những kết quả tạo ra được tin cậy và được thị trường chấp nhận

Từ các tham luận, thảo luận và ý kiến chỉ đạo tại Diễn đàn, Thứ trưởng Lê Xuân Định cũng khái quát Thông điệp Năng suất Chất lượng 2026:

Một là, đặt năng suất ở vị trí trung tâm của quá trình tái định hình mô hình tăng trưởng và trong hệ thống điều hành phát triển ở mọi cấp.

Năng suất phải là thước đo thực chất của hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng tăng trưởng, không phải một khẩu hiệu hay phong trào. Các chỉ tiêu năng suất cần được xác định, đo lường và theo dõi từ cấp nền kinh tế đến ngành, địa phương, khu vực công và DN. Chính sách hỗ trợ phải được đánh giá bằng mức tăng năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh thực tế.

Hai là, lấy DN làm trung tâm, lấy KHCN, ĐMST, CĐS, dữ liệu và AI làm động lực trực tiếp tạo ra năng suất mới.

KH&CN phải đi vào sản xuất và quản trị, ĐMST phải được chuyển hóa thành sản phẩm, quy trình và mô hình kinh doanh mới. CĐS phải tạo ra thay đổi có thể đo lường về chi phí, thời gian, chất lượng và giá trị. Trọng tâm chính sách là nâng cao năng lực hấp thụ, làm chủ và đổi mới công nghệ của DN Việt Nam, nhất là DN nhỏ và vừa, để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và cạnh tranh bằng công nghệ, chất lượng.

Ba là, năng suất và chất lượng phải được nâng lên đồng thời, phát triển bền vững và hạ tầng chất lượng quốc gia phải trở thành nền tảng của năng lực cạnh tranh.

Năng suất cao nhưng chất lượng không ổn định thì không thể tạo dựng niềm tin và thị trường bền vững. Vì vậy, cần phát triển đồng bộ, hiện đại và số hóa các cấu phần của hạ tầng chất lượng quốc gia, gồm: tiêu chuẩn, đo lường, đánh giá sự phù hợp và công nhận. Ưu tiên phục vụ công nghệ chiến lược, CĐS, chuyển đổi xanh và các chuỗi cung ứng có giá trị cao. Tiêu chuẩn và chất lượng phải thực sự trở thành “tấm hộ chiếu” để sản phẩm, hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường.

Bốn là, đầu tư cho con người và xây dựng văn hóa năng suất chất lượng trong mỗi cơ quan, tổ chức, DN và toàn xã hội.

Công nghệ chỉ tạo ra năng suất khi được con người làm chủ và vận hành hiệu quả. Việt Nam cần phát triển đội ngũ chuyên gia năng suất, chất lượng; nâng cao kỹ năng số, kỹ năng xanh, năng lực quản trị công nghệ và ĐMST. Văn hóa năng suất chất lượng bắt đầu từ việc mỗi tổ chức thường xuyên đo lường, phát hiện lãng phí, cải tiến quy trình và chịu trách nhiệm về kết quả. Khu vực công cũng phải phục vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn và giảm chi phí tuân thủ cho người dân, DN.

Năm là, tăng cường liên kết và biến hợp tác thành hành động cụ thể.

Bứt phá năng suất đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, DN, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức hỗ trợ và người lao động. Đồng thời, phát huy các mạng lưới quốc tế để tiếp nhận tri thức, công nghệ và mô hình tiên tiến. Mỗi chương trình phải xác định rõ đầu mối, nguồn lực, lộ trình và kết quả đầu ra, mô hình có hiệu quả cần được đánh giá và nhân rộng kịp thời.

Theo Thứ trưởng, tinh thần chung của Thông điệp năm nay là: Năng suất phải trở thành thước đo kết quả của phát triển; chất lượng phải trở thành nền tảng của niềm tin và khả năng tiếp cận thị trường; KHCN, ĐMST và CĐS phải được chuyển hóa thành giá trị thực trong từng cơ quan, tổ chức và DN.

Ngay sau Diễn đàn, Bộ KH&CN sẽ triển khai chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan tập trung vào một số công việc trọng tâm:

Trước hết, khẩn trương sơ kết việc thực hiện Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất dựa trên nền tảng KH&CN và ĐMST giai đoạn 2021-2030. Trên cơ sở đó nghiên cứu, đề xuất Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới, hoàn thành trong quý III năm 2026. Kế hoạch mới phải đáp ứng các yêu cầu về năng suất dựa trên AI và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số.

Bộ KH&CN sẽ thúc đẩy hiện đại hóa hạ tầng chất lượng quốc gia, ưu tiên năng lực tiêu chuẩn, đo lường, thử nghiệm, chứng nhận và công nhận phục vụ công nghệ chiến lược, dự án trọng điểm. Đồng thời, phát triển đội ngũ chuyên gia và mở rộng hợp tác quốc tế về năng suất, chất lượng.

Ban Tổ chức sẽ tổng hợp các ý kiến, đề xuất tại Diễn đàn, chuyển tới các cơ quan có thẩm quyền và đơn vị liên quan, làm đầu vào cho quá trình hoàn thiện chính sách và tổ chức thực hiện./.