Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Đến 2030, ít nhất 50% đề tài nghiên cứu phải gắn với doanh nghiệp

Hệ sinh thái ĐMST Việt Nam tăng 5 bậc giai đoạn 2022-2026

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, thời gian qua, Việt Nam đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách thúc đẩy ĐMST, từng bước hình thành hệ sinh thái quốc gia. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp vướng mắc về cơ chế, chính sách, hoạt động của các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và ĐMST, cũng như khả năng huy động nguồn lực xã hội. Các tổ chức trung gian còn hạn chế, trong khi liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp chưa tạo ra nhiều sản phẩm mới.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Hoàng Minh cho biết, Chỉ số ĐMST toàn cầu (GII) do Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) và các đối tác công bố hằng năm là một trong những căn cứ đánh giá hệ sinh thái ĐMST quốc gia.

Theo GII 2026, Việt Nam xếp thứ 43 trong số 139 quốc gia, tăng một bậc so với năm 2025 và đứng thứ ba ASEAN. Trong giai đoạn 2022-2026, thứ hạng của Việt Nam tăng 5 bậc, từ vị trí 48 lên 43.

Đáng chú ý, chỉ số đầu ra ĐMST tăng từ vị trí 41 năm 2022 lên vị trí 35 năm 2026, trong đó riêng năm 2026 tăng hai bậc so với năm trước. Chỉ số đầu vào cũng tăng 5 bậc trong giai đoạn này, từ vị trí 59 lên 54, dù giảm 4 bậc so với năm 2025.

WIPO tiếp tục ghi nhận Việt Nam là một trong 7 quốc gia có thu nhập trung bình cải thiện thứ hạng GII nhanh nhất kể từ năm 2013, đồng thời thuộc nhóm 3 quốc gia có thành tích ĐMST vượt trội so với mức độ phát triển. Trong 16 năm liên tiếp, kết quả ĐMST của Việt Nam cao hơn mức độ phát triển, cho thấy khả năng chuyển hóa nguồn lực đầu vào thành kết quả đầu ra.

Việt Nam có thế mạnh về thương mại, quy mô thị trường, xuất khẩu công nghệ cao, hàng hóa sáng tạo và ứng dụng công nghệ số. Hạ tầng số, hạ tầng kinh tế và khả năng tiếp cận tín dụng cũng có tiến bộ. Đặc biệt, thứ hạng nhóm sản phẩm tri thức và công nghệ tăng từ 44 năm 2024 lên 39 năm 2025 và 35 năm 2026.

Tuy nhiên, hệ sinh thái ĐMST vẫn hạn chế về chất lượng thể chế, hiệu quả thực thi chính sách, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), nguồn nhân lực chất lượng cao và đầu tư mạo hiểm. Năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ và sáng tạo tri thức mới còn là thách thức. Khả năng chuyển hóa tri thức, công nghệ từ bên ngoài thành năng lực nội sinh của doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu.

Bên cạnh đó, việc huy động vốn dài hạn cho doanh nghiệp ĐMST và doanh nghiệp tăng trưởng nhanh còn khó khăn. Tính bền vững sinh thái và tỷ trọng năng lượng phát thải carbon thấp cũng là những hạn chế ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư.

Theo Thứ trưởng Hoàng Minh, thời gian tới cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, giáo dục đại học, hạ tầng công nghệ thông tin, nhân lực trong doanh nghiệp và đầu tư R&D. Trọng tâm là nâng cao chất lượng đầu ra tri thức, công nghệ; thúc đẩy doanh nghiệp làm chủ công nghệ, chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Đổi mới liên kết ba nhà, lấy nhu cầu thực tiễn làm trọng tâm

Tại cuộc họp, các bộ, ngành và cơ sở giáo dục đại học đã báo cáo về trách nhiệm đối với các chỉ số ĐMST, đồng thời đề xuất giải pháp tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Phạm Quang Hưng cho biết, Bộ được giao trách nhiệm đối với 12 chỉ số thành phần của GII, trong đó có 9 chỉ số thuộc trụ cột nguồn nhân lực và nghiên cứu. Tuy nhiên, một số chỉ số về giáo dục, giáo dục đại học và tỷ lệ sinh viên quốc tế nhập học vẫn ở thứ hạng thấp.

Thứ trưởng Phạm Quang Hưng đề xuất đổi mới căn bản cách thức tổ chức liên kết 3 nhà, tăng cường kết nối theo nhu cầu thực tiễn. Bộ GD&ĐT đang phối hợp với một số trường đại học xây dựng nền tảng kết nối mạng lưới nhà khoa học Việt Nam trên thế giới theo hướng xã hội hóa, với sự đồng hành của các trường.

Đại diện Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, nguồn nhân lực và năng lực nghiên cứu là nền tảng của hệ sinh thái ĐMST. Bên cạnh đào tạo nhân lực chất lượng cao, cần chú trọng phát triển đội ngũ nhà khoa học, chuyên gia công nghệ và chuyên gia quản trị về ĐMST.

Một trong những hạn chế hiện nay là khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp. Năng lực phát triển công nghệ, sản phẩm và ngành nghề mới của nhà trường còn hạn chế; một số doanh nghiệp chưa đủ khả năng xây dựng bài toán đặt hàng nghiên cứu. Vì vậy, kết quả nghiên cứu tại các trường chưa phải lúc nào cũng đáp ứng đúng nhu cầu công nghệ của doanh nghiệp.

Thực tế này cho thấy, liên kết 3 nhà cần vượt ra ngoài khuôn khổ phối hợp đào tạo, chuyển sang hợp tác thực chất từ xác định nhu cầu, đặt hàng nghiên cứu đến phát triển sản phẩm và thương mại hóa công nghệ.

Rà soát thể chế, phát triển hệ sinh thái đồng bộ

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu đưa ĐMST trở thành phương thức phát triển và động lực tăng trưởng của nền kinh tế, góp phần nâng cao năng suất, tạo giá trị gia tăng, sản phẩm, ngành nghề và thị trường mới.

“ĐMST cần góp phần nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, chất lượng dịch vụ công; giúp doanh nghiệp làm chủ công nghệ, giảm chi phí, tăng năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Qua đó, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống của người dân”, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng yêu cầu phát triển hệ sinh thái ĐMST quốc gia theo hướng đồng bộ, thực chất, hiệu quả; lấy doanh nghiệp làm trung tâm, thương mại hóa công nghệ và phát triển doanh nghiệp ĐMST làm khâu đột phá. Năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế phải trở thành những thước đo quan trọng.

Bộ KH&CN được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ GD&ĐT, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan rà soát tổng thể, nhận diện những vướng mắc về thể chế, cơ chế, chính sách và đề xuất giải pháp tháo gỡ. Việc hoàn thiện thể chế cần tạo môi trường thuận lợi cho phát triển KH, CN và ĐMST.

Cùng với đó, cần đánh giá tổng thể hệ thống ĐMST quốc gia, xác định rõ vai trò, chức năng và cơ chế liên kết giữa các chủ thể; đề xuất định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu phát triển mạng lưới trung tâm ĐMST và các tổ chức trung gian gắn với lợi thế của từng ngành, lĩnh vực, địa phương. Việc triển khai cần chú trọng chất lượng, hiệu quả hoạt động và khả năng kết nối, không chạy theo số lượng. Bộ KH&CN phối hợp với các bộ, ngành tổ chức các cuộc làm việc giữa cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để tiếp tục xác định khó khăn, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hệ sinh thái.

Gắn nghiên cứu với doanh nghiệp, đẩy mạnh thương mại hóa

Để đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương xây dựng, ban hành hướng dẫn nhằm hình thành và nâng cao hiệu quả hoạt động của các quỹ phát triển KH, CN và ĐMST. Các bộ, ngành, địa phương cần sớm hoàn thành việc thành lập các quỹ, tạo điều kiện huy động và sử dụng nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển công nghệ.

Hoạt động nghiên cứu cần được đổi mới theo nhu cầu thực tiễn, lấy doanh nghiệp làm đối tác và gắn nhiệm vụ nghiên cứu với khả năng ứng dụng, thương mại hóa. Phó Thủ tướng nêu mục tiêu đến năm 2030, ít nhất 50% đề tài nghiên cứu phải gắn với doanh nghiệp, tạo ra sản phẩm và kết quả đầu ra cụ thể.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế đặt hàng nghiên cứu, phát triển sản phẩm công nghệ; xây dựng chương trình hỗ trợ doanh nghiệp ĐMST có tiềm năng tăng trưởng nhanh, nâng cao năng lực làm chủ công nghệ. Đồng thời, chú trọng hình thành các doanh nghiệp có quy mô, đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; thu hút chuyên gia, nhân lực chất lượng cao và tăng cường hợp tác với các tập đoàn công nghệ, trung tâm ĐMST quốc tế.

Liên kết ba nhà cần được tăng cường xuyên suốt từ khâu xác định nhiệm vụ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa, qua đó nâng cao khả năng ứng dụng của kết quả nghiên cứu.

Các bộ, ngành phụ trách những chỉ số thành phần của GII cần chủ động phối hợp, xác định rõ nhiệm vụ và giải pháp cải thiện từng chỉ số. Các địa phương tiếp tục nâng cao Chỉ số ĐMST cấp địa phương (PII), gắn kết quả đánh giá với năng lực ĐMST và hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội./.