Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Gỡ điểm nghẽn để trọng dụng nhân tài

Nhân lực chất lượng cao – động lực cho phát triển trong kỷ nguyên mới

Ngày 3/11/2026, tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm), Tọa đàm khoa học với chủ đề “Đẩy mạnh thực hiện đột phá chiến lược về phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên phát triển mới” đã được tổ chức với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện cơ quan quản lý.

Tọa đàm do GS.TS. Phùng Hữu Phú, nguyên Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương và TS. Vũ Thanh Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, đồng chủ trì.

Nội dung trao đổi tập trung làm rõ những yêu cầu mới đối với phát triển nguồn nhân lực, đồng thời thảo luận các định hướng chính sách nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, thu hút, sử dụng và trọng dụng nhân tài.

Phát biểu khai mạc, TS. Vũ Thanh Mai nhấn mạnh nguồn nhân lực chất lượng cao có vai trò quan trọng đối với quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại và thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đối với nguồn nhân lực không chỉ dừng ở trình độ chuyên môn hay số lượng lao động được đào tạo. Những thay đổi nhanh chóng của công nghệ, phương thức sản xuất và mô hình quản trị đặt ra đòi hỏi ngày càng cao về năng lực thích ứng, khả năng làm chủ tri thức, giải quyết vấn đề và tạo ra giá trị mới.

Theo TS. Vũ Thanh Mai, cần phân biệt rõ giữa tình trạng thiếu nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển với thực tế đội ngũ hiện có chưa được sử dụng và phát huy hiệu quả. Đây là hai vấn đề có nguyên nhân và cách giải quyết khác nhau. Nếu chỉ tập trung mở rộng đào tạo hoặc tuyển dụng mà chưa quan tâm đến việc bố trí, đánh giá và tạo điều kiện cho người lao động phát huy năng lực, hiệu quả đầu tư cho phát triển nhân lực sẽ khó đạt như kỳ vọng.

Từ góc độ quản trị, vấn đề nhân lực cần được xem xét trên một chuỗi liên kết, bắt đầu từ dự báo nhu cầu, xây dựng kế hoạch đào tạo, thu hút nhân tài đến bố trí công việc, sử dụng và thực hiện chính sách đãi ngộ. Các khâu này cần được triển khai đồng bộ, phù hợp với yêu cầu đổi mới công nghệ và sự chuyển dịch của nền kinh tế.

Cách tiếp cận đó cũng đặt ra yêu cầu thay đổi tư duy trong hoạch định chính sách. Phát triển nhân lực không thể chỉ được nhìn nhận như nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục hay công tác tổ chức cán bộ, mà cần có sự tham gia của nhiều chủ thể, từ cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu đến doanh nghiệp và các tổ chức sử dụng lao động.

Đổi mới tiêu chí đánh giá, chuyển sang quản trị nhân lực theo hệ sinh thái

Tại Tọa đàm, Ban Chủ nhiệm Đề tài đã trình bày dự thảo Khung Báo cáo tư vấn với năm nhóm nội dung trọng tâm. Đây là cơ sở để các chuyên gia trao đổi, đóng góp ý kiến, hoàn thiện những định hướng chính sách về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nhóm nội dung thứ nhất tập trung đổi mới nhận thức và phương thức quản trị nguồn nhân lực theo hướng tiếp cận hệ sinh thái. Theo định hướng này, các hoạt động đào tạo, nghiên cứu, tuyển dụng, sử dụng và phát triển nhân lực cần được đặt trong mối quan hệ tương tác giữa các chủ thể, thay vì triển khai riêng lẻ, thiếu kết nối.

Nhóm thứ hai đề cập việc đổi mới tiêu chí đánh giá nhân lực chất lượng cao. Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng bởi cách thức xác định, đánh giá năng lực sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc tuyển chọn, bố trí, sử dụng và phát triển đội ngũ.

Nhóm thứ ba tập trung hoàn thiện thể chế về phát hiện, đào tạo, thu hút, sử dụng và trọng dụng nhân lực. Nhóm thứ tư hướng đến đổi mới tổ chức thực hiện, bảo đảm các chủ trương, chính sách được triển khai hiệu quả trong thực tiễn. Nhóm thứ năm đề xuất phát triển mạng lưới liên kết toàn cầu nhằm huy động và phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam.

Thảo luận về dự thảo Khung nội dung Báo cáo tư vấn, các chuyên gia cơ bản thống nhất với định hướng chuyển đổi phương thức quản trị nguồn nhân lực sang mô hình hệ sinh thái. Trong đó, việc kết nối giữa các cơ sở đào tạo, tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý được xem là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng và hiệu quả sử dụng nhân lực.

Đáng chú ý, các ý kiến cho rằng tiêu chí đánh giá nhân lực chất lượng cao cần được xây dựng theo hướng coi trọng năng lực thực chất và kết quả đóng góp. Khả năng giải quyết vấn đề, tư duy liên ngành và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ cần trở thành những căn cứ quan trọng trong đánh giá, thay vì quá chú trọng bằng cấp, chứng chỉ.

Định hướng này có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh yêu cầu công việc ngày càng thay đổi, nhiều lĩnh vực đòi hỏi sự kết hợp kiến thức từ nhiều ngành chuyên môn. Một người có trình độ đào tạo tốt cần được đánh giá thêm ở khả năng vận dụng kiến thức, xử lý những vấn đề thực tiễn và tạo ra sản phẩm, kết quả cụ thể.

Việc chuyển trọng tâm đánh giá sang năng lực và hiệu quả đóng góp cũng góp phần tạo cơ sở cho công tác bố trí, sử dụng nhân lực phù hợp hơn. Khi năng lực được nhận diện đúng, các cơ quan, tổ chức có thể khai thác tốt hơn thế mạnh của từng cá nhân, đồng thời tạo điều kiện để người có năng lực đảm nhận những nhiệm vụ tương xứng.

Như vậy, đổi mới tiêu chí đánh giá không đơn thuần là điều chỉnh phương pháp chấm điểm hay xếp loại, mà còn liên quan trực tiếp đến cách thức phát hiện và phát triển nhân tài. Đây là một trong những nội dung cần được quan tâm trong quá trình hoàn thiện thể chế quản trị nguồn nhân lực.

Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế để thu hút và giữ chân nhân tài

Phát biểu kết luận Tọa đàm, GS.TS. Phùng Hữu Phú nhấn mạnh sự hình thành và phát triển của các lực lượng sản xuất mới đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển nguồn nhân lực số. Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số muốn tạo ra những bước tiến mang tính đột phá cần có đội ngũ nhân lực sở hữu năng lực phù hợp.

Theo GS.TS. Phùng Hữu Phú, nguồn nhân lực là nguồn lực nội sinh quan trọng đối với sự phát triển của đất nước. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ ngày càng tác động sâu rộng đến các lĩnh vực kinh tế - xã hội, chất lượng nhân lực có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp nhận, làm chủ và ứng dụng thành tựu công nghệ vào thực tiễn.

Từ yêu cầu đó, GS.TS. Phùng Hữu Phú đề nghị khẩn trương tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc thu hút và giữ chân nhân tài. Đây là vấn đề cần được quan tâm bởi nguồn nhân lực chất lượng cao chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được làm việc trong môi trường phù hợp, có cơ hội phát huy chuyên môn và được ghi nhận tương xứng với những đóng góp.

Thực tế đặt ra yêu cầu chính sách nhân lực phải quan tâm đồng thời đến cả khả năng thu hút và giữ chân người tài. Việc tuyển chọn được người có năng lực mới chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn là phải có cơ chế sử dụng hợp lý, giao nhiệm vụ phù hợp, tạo điều kiện phát triển nghề nghiệp và khuyến khích những sáng kiến, đóng góp có giá trị.

Đặc biệt, cần khắc phục tình trạng thiếu sự gắn kết giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng. Nếu chương trình đào tạo không theo kịp yêu cầu của thực tiễn, người học có thể gặp khó khăn khi tiếp cận công việc; ngược lại, các cơ quan, doanh nghiệp cũng khó tìm được nhân lực đáp ứng đúng yêu cầu chuyên môn. Do đó, dự báo nhu cầu và kết nối giữa các chủ thể tham gia phát triển nhân lực cần được coi trọng ngay từ khâu xây dựng chính sách.

Một nội dung khác được GS.TS. Phùng Hữu Phú nhấn mạnh là tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Mối quan hệ này cần được thúc đẩy theo hướng gắn hoạt động đào tạo với nghiên cứu khoa học, sản xuất và nhu cầu thực tiễn.

Trong đó, cơ sở đào tạo có vai trò cung cấp nguồn nhân lực với kiến thức và kỹ năng phù hợp; viện nghiên cứu thúc đẩy phát triển tri thức, công nghệ và các kết quả nghiên cứu; doanh nghiệp là nơi tiếp nhận, ứng dụng nhân lực và chuyển hóa tri thức thành sản phẩm, dịch vụ. Nhà nước giữ vai trò xây dựng thể chế, định hướng và tạo môi trường thuận lợi để các chủ thể phối hợp hiệu quả.

Khi các mắt xích này được kết nối chặt chẽ, hoạt động đào tạo sẽ có thêm cơ sở để bám sát nhu cầu thực tế, nghiên cứu khoa học có điều kiện gắn với yêu cầu ứng dụng, còn doanh nghiệp có thể tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển nhân lực. Đây cũng là hướng tiếp cận cần thiết để nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực xã hội dành cho đào tạo và nghiên cứu.

Kết nối trí tuệ Việt Nam, đáp ứng chuẩn mực quốc tế

Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế trong nước, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cần được đặt trong mối quan hệ với xu hướng hội nhập quốc tế và sự phân công lao động toàn cầu.

Tại Tọa đàm, GS.TS. Phùng Hữu Phú đề nghị chú trọng bồi dưỡng nguồn nhân lực theo chuẩn mực quốc tế, bảo đảm đội ngũ có đủ năng lực tham gia vào chuỗi phân công lao động toàn cầu. Điều này đòi hỏi nhân lực không chỉ có nền tảng chuyên môn vững vàng mà còn phải có khả năng thích ứng với môi trường làm việc đa dạng, tiếp cận tri thức mới và phối hợp trong các hoạt động mang tính quốc tế.

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh, hợp tác quốc tế cũng mở ra cơ hội tiếp cận tri thức, kinh nghiệm quản trị và phương thức tổ chức nghiên cứu tiên tiến. Việc tăng cường kết nối với các mạng lưới khoa học và chuyên gia quốc tế có thể góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng công nghệ trong nước.

Đáng chú ý, một trong những định hướng được đề cập trong Khung Báo cáo tư vấn là phát triển mạng lưới liên kết toàn cầu để huy động và phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam. Đây là cách tiếp cận nhằm mở rộng khả năng kết nối với đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và nhân lực có trình độ cao là người Việt Nam đang làm việc ở nước ngoài.

Việc phát huy nguồn lực này không chỉ dừng ở thu hút nhân tài trở về làm việc trong nước, mà còn có thể được thúc đẩy thông qua các hình thức hợp tác nghiên cứu, trao đổi chuyên môn, chuyển giao tri thức và kết nối các mạng lưới khoa học. Qua đó, trí tuệ Việt Nam ở trong và ngoài nước có thêm cơ hội đóng góp vào những nhiệm vụ phát triển của đất nước.

Để thực hiện được định hướng này, cần có cách tiếp cận cởi mở, tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác và phát huy năng lực chuyên môn. Đồng thời, các cơ chế về sử dụng, đãi ngộ và môi trường nghiên cứu cũng cần được quan tâm nhằm tăng sức hấp dẫn đối với đội ngũ nhân lực chất lượng cao.

Có thể thấy, những nội dung được thảo luận tại Tọa đàm đã đặt vấn đề phát triển nhân lực trong một phạm vi rộng hơn, từ chính sách giáo dục, đào tạo đến thể chế quản trị, môi trường làm việc và hợp tác quốc tế. Đây là những yếu tố có mối quan hệ chặt chẽ, cần được triển khai đồng bộ để tạo nền tảng cho việc phát hiện, thu hút và phát huy nhân tài.

Kết thúc Tọa đàm, Ban Chủ nhiệm Đề tài cho biết sẽ tiếp thu các ý kiến đóng góp để tiếp tục hoàn thiện Báo cáo tư vấn theo hướng sát thực tiễn và có tính khả thi cao hơn, góp phần nâng cao chất lượng tham mưu chiến lược về phát triển nguồn nhân lực trong kỷ nguyên mới.

Những trao đổi tại Tọa đàm một lần nữa cho thấy, đột phá về nguồn nhân lực cần được thực hiện xuyên suốt từ khâu phát hiện, đào tạo, thu hút đến sử dụng và trọng dụng. Trong đó, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, đổi mới tiêu chí đánh giá và xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các chủ thể là những yêu cầu quan trọng để phát huy nguồn lực con người, tạo động lực cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia./.