Phát huy vai trò người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số: Chính sách mới sát thực tiễn

Nghị định số 307/2026/NĐ-CP ngày 04/8/2026 của Chính phủ Quy định về lựa chọn, công nhận, chính sách đối với người có uy tín
trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và chính sách thăm hỏi,
chúc mừng, tặng quà, động viên, gặp mặt, biểu dương, tôn vinh
đối với một số tổ chức, cá nhân người dân tộc thiểu số (Nghị định số 307/2026/NĐ-CP), có hiệu lực từ ngày 20/9/2026 đã tạo lập khuôn khổ pháp lý mới, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Bằng việc phân cấp mạnh hơn cho cấp xã và đề cao vai trò của cộng đồng trong lựa chọn, Nghị định tạo cơ sở để phát huy hiệu quả hơn vai trò cầu nối của người có uy tín tại cơ sở.

Gần 30.000 người có uy tín - những “cầu nối” tại cộng đồng

Trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người có uy tín giữ một vị trí đặc biệt. Đây là những cá nhân được cộng đồng tín nhiệm, có khả năng tập hợp, vận động người dân, có tiếng nói và ảnh hưởng tích cực đối với cộng đồng. Trong nhiều năm qua, lực lượng này đã góp phần đưa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với người dân; đồng thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng của đồng bào tới cấp ủy, chính quyền.

Theo Báo cáo của Bộ Dân tộc và Tôn giáo về kết quả triển khai Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg về tiêu chí lựa chọn, công nhận người có uy tín và chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, giai đoạn 2024-2025, cả nước có 29.626 người có uy tín trong cộng đồng được các thôn, bản, buôn, làng, phum, sóc bình chọn theo quy định. Giai đoạn 2021-2025, các địa phương đã bố trí gần 500 tỷ đồng để thực hiện chế độ, chính sách đối với lực lượng này.

Không chỉ thể hiện ở nguồn lực tài chính, chính sách còn được triển khai thông qua nhiều hoạt động cung cấp thông tin và nâng cao năng lực. Trong giai đoạn này, các địa phương đã tổ chức 1.423 hội nghị phổ biến, cung cấp thông tin cho 89.900 lượt người có uy tín; 984 lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức cho khoảng 58.496 lượt người; 54 cuộc tham quan, giao lưu trong huyện cho 1.659 lượt người; 298 cuộc tham quan, giao lưu trong tỉnh cho 12.811 lượt người và 348 cuộc thăm Thủ đô Hà Nội và các tỉnh khác cho 12.069 lượt người. Bên cạnh đó, 2.841 cuộc cung cấp thông tin dưới các hình thức khác đã phục vụ 17.508 lượt người.

Công tác chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cũng được chú trọng. Theo số liệu tổng hợp, đã có 3.631 cuộc thăm hỏi, tặng quà cho 149.796 lượt người có uy tín nhân dịp Tết Nguyên đán; 1.648 cuộc với 29.943 lượt người nhân dịp Tết của các dân tộc thiểu số; 10.359 cuộc thăm hỏi, hỗ trợ 13.704 lượt người có uy tín khi ốm đau. Các địa phương cũng tổ chức 2.315 cuộc thăm hỏi, trợ cấp cho 5.860 trường hợp gia đình người có uy tín gặp khó khăn và 3.104 cuộc thăm viếng đối với 3.486 trường hợp người có uy tín và thân nhân qua đời.

Hoạt động biểu dương, khen thưởng cũng tạo động lực để lực lượng này tiếp tục đóng góp cho cộng đồng. Các địa phương đã tổ chức 223 hội nghị biểu dương với 20.083 lượt người có uy tín tham dự và khen thưởng 7.487 người. Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã tiếp đón khoảng 300 đoàn đại biểu của các tỉnh, thành phố, với tổng số hơn 8.000 người có uy tín về thăm Thủ đô Hà Nội và làm việc với Bộ.

Những con số trên cho thấy, chính sách đối với người có uy tín không đơn thuần là chính sách hỗ trợ một nhóm đối tượng, mà còn là giải pháp nhằm phát huy nguồn lực xã hội đặc thù tại cơ sở. Thực tiễn triển khai cho thấy, người có uy tín đã tham gia tích cực vào tuyên truyền, vận động đồng bào chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới; giữ gìn bản sắc văn hóa, tăng cường đoàn kết dân tộc, bảo đảm an ninh, trật tự và bảo vệ môi trường.

Những yêu cầu mới đặt ra từ thực tiễn

Bên cạnh kết quả đạt được, những thay đổi lớn về tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về người có uy tín.

Một trong những vấn đề rõ nhất là sự thay đổi của mô hình chính quyền địa phương. Theo cơ chế trước đây, thẩm quyền công nhận, đưa ra khỏi danh sách, thay thế và bổ sung người có uy tín thuộc Chủ tịch UBND cấp huyện. Khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai và cấp huyện kết thúc hoạt động từ ngày 01/7/2025, quy định này không còn phù hợp. Trước mắt, Nghị định số 124/2025/NĐ-CP đã chuyển nhiệm vụ từ cấp huyện xuống cấp xã, nhưng Báo cáo tổng kết xác định về lâu dài cần xây dựng quy định ổn định, phù hợp với mô hình tổ chức mới.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính cũng làm thay đổi đáng kể không gian quản lý ở cơ sở. Sau sắp xếp năm 2025, cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh và số đơn vị hành chính cấp xã giảm từ 10.035 xuống 3.321. Cùng với việc tiếp tục tổ chức lại thôn, tổ dân phố, số lượng và cơ cấu người có uy tín tại từng địa bàn có thể thay đổi, đòi hỏi chính sách phải có cơ chế xử lý phù hợp đối với những thôn mới hình thành sau sáp nhập.

Một vấn đề khác là sự thiếu thống nhất về mức hỗ trợ giữa một số nhóm đối tượng. Qua thực tiễn thực hiện, có trường hợp người có uy tín đồng thời thuộc các nhóm đối tượng người dân tộc thiểu số được hưởng chính sách thăm hỏi, gặp mặt, chúc mừng, tặng quà theo các quy định khác, nhưng mức chi cho cùng nội dung chính sách lại khác nhau. Điều này gây khó khăn trong tổ chức thực hiện và có thể phát sinh so sánh giữa các đối tượng thụ hưởng.

Cơ cấu người có uy tín cũng khá đa dạng. Trong tổng số 29.626 người được các địa phương lựa chọn, công nhận năm 2024-2025, có 4.021 người là cán bộ hưu trí, 3.538 người là trưởng thôn, bản, 2.965 người là già làng, 1.730 người là bí thư chi bộ thôn, 1.034 người là trưởng dòng họ, tộc trưởng và 586 người là chức sắc tôn giáo.

Đưa việc lựa chọn người có uy tín về sát cộng đồng

Ngày 04/8/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 307/2026/NĐ-CP quy định về lựa chọn, công nhận, chính sách đối với người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và chính sách thăm hỏi, chúc mừng, tặng quà, động viên, gặp mặt, biểu dương, tôn vinh đối với một số tổ chức, cá nhân người dân tộc thiểu số . Nghị định số 307/2026/NĐ-CP quy định tương đối toàn diện từ tiêu chí lựa chọn, chính sách, trình tự thủ tục đến trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Một điểm đáng chú ý là nguyên tắc lựa chọn người có uy tín tiếp tục đề cao vai trò của cộng đồng. Việc lựa chọn phải bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, công bằng và khách quan; đồng thời bảo đảm quyền làm chủ của cộng đồng dân cư, tôn trọng tính tự quản, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán tốt đẹp của đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo Nghị định số 307/2026/NĐ-CP, người có uy tín phải là công dân Việt Nam, cư trú tại địa phương và ưu tiên người dân tộc thiểu số; bản thân và gia đình gương mẫu chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; có đóng góp trong phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, bảo đảm an ninh trật tự, giữ gìn bản sắc văn hóa và xây dựng khối đại đoàn kết. Người được lựa chọn còn phải có hiểu biết về văn hóa, phong tục địa phương, có mối liên hệ chặt chẽ với cộng đồng và đặc biệt phải có khả năng quy tụ, tuyên truyền, vận động, được người dân tín nhiệm.

Đối tượng lựa chọn cũng được xác định khá rộng, từ già làng, trưởng dòng họ; chức sắc, chức việc, nhà tu hành; cán bộ và lực lượng vũ trang đã nghỉ hưu có quá trình cống hiến; bí thư chi bộ, trưởng thôn, trưởng ban công tác mặt trận thôn, tổ trưởng tổ bảo vệ an ninh, trật tự, thôn đội trưởng; đến nhân sĩ, trí thức, doanh nhân, nghệ nhân, nhà giáo, thầy thuốc, lương y, công nhân, nông dân sản xuất giỏi, phụ nữ và thanh niên tiêu biểu.

Về nguyên tắc, mỗi thôn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số được lựa chọn, công nhận một người có uy tín. Tuy nhiên, Nghị định số 307/2026/NĐ-CP đã thiết kế cơ chế chuyển tiếp đối với thôn mới được hình thành do sắp xếp, sáp nhập từ ngày 26/5/2026: Chủ tịch UBND cấp xã căn cứ tình hình thực tế quyết định số lượng người có uy tín, nhưng không vượt quá tổng số người có uy tín của các thôn trước khi sáp nhập.

Đây là quy định có ý nghĩa thực tiễn, giúp hạn chế khoảng trống chính sách và tránh làm gián đoạn vai trò của những cá nhân đang có ảnh hưởng tích cực tại cộng đồng trong quá trình tổ chức lại địa bàn dân cư.

Phân cấp mạnh cho chính quyền cấp xã

Điểm mới nổi bật của Nghị định số 307/2026/NĐ-CP là xác lập rõ Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền công nhận, đưa ra khỏi danh sách, thay thế, bổ sung người có uy tín. Hằng năm, Chủ tịch UBND cấp xã chỉ đạo rà soát, đánh giá người có uy tín theo các tiêu chí của Nghị định. Cơ chế này phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời đưa hoạt động quản lý đến cấp gần cộng đồng nhất.

Quy trình lựa chọn cũng đặt cộng đồng dân cư ở vị trí trung tâm. Trưởng thôn tổ chức họp với sự tham gia của ít nhất 2/3 số hộ gia đình. Căn cứ số lượng cần bầu, thôn phải đề cử ít nhất 2 người để lựa chọn một người; người được lựa chọn phải nhận được sự thống nhất của trên 50% tổng số hộ gia đình trong thôn thông qua bỏ phiếu hoặc biểu quyết. Sau khi nhận được đề nghị của thôn, trong thời hạn 5 ngày làm việc, Chủ tịch UBND cấp xã xem xét, quyết định công nhận, công khai niêm yết tại thôn và báo cáo UBND cấp tỉnh.

Việc quy định cụ thể tỷ lệ tham gia, tỷ lệ đồng thuận và thời hạn xử lý giúp tăng tính minh bạch, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong quy trình.

Chính sách hỗ trợ gắn với yêu cầu của môi trường số

Một điểm đáng chú ý khác của Nghị định số 307/2026/NĐ-CP là nội dung hỗ trợ thông tin không chỉ dừng lại ở cung cấp chủ trương, chính sách, pháp luật mà đã bổ sung kiến thức, kỹ năng khai thác, sử dụng và xử lý thông tin trên Internet, mạng xã hội. Đây là yêu cầu ngày càng cần thiết khi không gian thông tin của cộng đồng đang dịch chuyển mạnh sang môi trường số.

Hằng năm, người có uy tín được tập huấn, bồi dưỡng, cung cấp thông tin về chính sách, pháp luật, quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa, công tác dân tộc; đồng thời được trang bị kỹ năng hòa giải, tuyên truyền và vận động quần chúng. Người có uy tín còn được cấp không thu tiền một ấn phẩm báo chí trung ương chuyên sâu về công tác dân tộc, chính sách dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo và một ấn phẩm báo chí của tỉnh hoặc hình thức cung cấp thông tin khác do địa phương quyết định. Đặc biệt, địa phương có thể ban hành chính sách hỗ trợ thông tin với số lượng, tần suất cao hơn, kể cả thông tin trên môi trường số hoặc hình thức phù hợp khác.

Quy định này mở rộng phương thức cung cấp thông tin, tạo cơ sở để từng địa phương lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với điều kiện địa bàn và đặc điểm của người có uy tín.

Điều chỉnh mức hỗ trợ vật chất, động viên tinh thần

Nghị định số 307/2026/NĐ-CP cũng cụ thể hóa mức hỗ trợ đối với người có uy tín. Theo đó, thăm hỏi, tặng quà nhân dịp Tết Nguyên đán, Tết hoặc lễ hội truyền thống của các dân tộc thiểu số được thực hiện tối đa 3 lần/người/năm, với mức 1 triệu đồng/người/lần.

Đối với người có uy tín bị ốm đau, mức hỗ trợ được phân theo cấp khám, chữa bệnh, tối đa 5 triệu đồng/người khi điều trị tại cấp khám bệnh, chữa bệnh chuyên sâu; 3 triệu đồng tại cấp cơ bản và 1 triệu đồng tại cấp ban đầu. Hộ gia đình người có uy tín gặp khó khăn đột xuất do sự cố, thiên tai, hỏa hoạn, nếu thiệt hại về người được thăm hỏi 5 triệu đồng/người; nếu thiệt hại tài sản, mức hỗ trợ theo thực tế nhưng tối đa 5 triệu đồng/hộ/lần và không quá 10 triệu đồng/hộ/năm.

Nghị định số 307/2026/NĐ-CP cũng duy trì cơ chế biểu dương, khen thưởng. Người có uy tín có thành tích xuất sắc trong lao động, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, giữ gìn bản sắc văn hóa và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc được biểu dương, khen thưởng theo pháp luật về thi đua, khen thưởng. Hội nghị biểu dương, tôn vinh, khen thưởng người có uy tín tiêu biểu được tổ chức định kỳ 5 năm/lần ở cấp trung ương và cấp tỉnh; UBND cấp xã chủ động lựa chọn hình thức, thời gian biểu dương phù hợp với điều kiện thực tế.

Bộ Dân tộc và Tôn giáo có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra, tổng kết, đánh giá Nghị định số 307/2026/NĐ-CP

Không chỉ điều chỉnh chính sách riêng đối với người có uy tín, Nghị định số 307/2026/NĐ-CP còn quy định chính sách thăm hỏi, tặng quà, biểu dương, tôn vinh đối với nhiều nhóm tổ chức, cá nhân người dân tộc thiểu số. Đây là bước xử lý trực tiếp một trong những bất cập được chỉ ra trong quá trình tổng kết chính sách trước đây: cùng một đối tượng có thể thuộc nhiều diện hỗ trợ với mức chi khác nhau.

Để tránh trùng lặp, Nghị định số 307/2026/NĐ-CP xác lập nguyên tắc: trường hợp một người, tổ chức hoặc cá nhân thuộc đối tượng hưởng nhiều chính sách có cùng tính chất và nội dung hỗ trợ thì chỉ được hưởng một chính sách với mức hỗ trợ cao nhất, trừ chính sách hỗ trợ về thông tin.

Nguồn lực thực hiện được bảo đảm từ ngân sách nhà nước và các nguồn kinh phí hợp pháp khác. Đáng chú ý, tùy điều kiện thực tế, UBND cấp tỉnh có thể trình HĐND cùng cấp ban hành chính sách với định mức và tần suất cao hơn quy định chung. Điều này vừa duy trì mặt bằng chính sách thống nhất trên cả nước, vừa tạo dư địa cho địa phương chủ động tăng mức hỗ trợ phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và đặc thù địa bàn.

Nghị định số 307/2026/NĐ-CP đồng thời xác định trách nhiệm của Bộ Dân tộc và Tôn giáo trong hướng dẫn, kiểm tra, tổng kết, đánh giá; xây dựng tài liệu, tổ chức tập huấn, cung cấp thông tin và tổ chức các hoạt động giao lưu, biểu dương người có uy tín. Các cơ quan báo chí được giao tăng cường thông tin, tuyên truyền về chính sách và công tác vận động, phát huy vai trò của người có uy tín bằng các hình thức đa dạng, phù hợp với đồng bào và đặc điểm vùng dân tộc thiểu số, miền núi.

Ở địa phương, UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm trực tiếp, toàn diện trong chỉ đạo lập danh sách, phân cấp quản lý, thực hiện chính sách và phát huy vai trò người có uy tín; đồng thời phải chỉ đạo UBND cấp xã rà soát, lựa chọn, công nhận người có uy tín chậm nhất 30 ngày kể từ ngày Nghị định có hiệu lực.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Dân tộc và Tôn giáo (2026), Báo cáo của Bộ Dân tộc và Tôn giáo về kết quả triển khai Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg về tiêu chí lựa chọn, công nhận người có uy tín và chính sách đối với người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số.

2. Chính phủ (2026), Nghị định số 307/2026/NĐ-CP ngày 4/8/2026 của Chính phủ quy định về lựa chọn, công nhận, chính sách đối với người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và chính sách thăm hỏi, chúc mừng, tặng quà, động viên, gặp mặt, biểu dương, tôn vinh đối với một số tổ chức, cá nhân người dân tộc thiểu số.