Nho công nghệ cao mở hướng đi mới cho nông nghiệp Hải Phòng

Khi cây nho không còn là “đặc quyền” của vùng khô hạn

Trong nhiều năm, nhắc đến cây nho, người ta thường nghĩ ngay tới Ninh Thuận hay một số vùng khí hậu khô nóng đặc thù. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ (KHCN) trong nông nghiệp, những giới hạn về điều kiện tự nhiên đang dần được thu hẹp.

Tại Hải Phòng, mô hình ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trồng nho Mẫu Đơn và nho Hạ Đen theo hướng công nghệ cao đang cho thấy điều đó hoàn toàn khả thi.

Được Trung tâm Đổi mới sáng tạo (ĐMST) và Ứng dụng KHCN Hải Phòng triển khai từ năm 2024 - 2026, mô hình có quy mô 1 ha tại xã An Phú và phường Bắc An Phụ. Đây là một trong những nỗ lực nhằm tìm kiếm những loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, phù hợp với quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp địa phương.

Điểm đáng chú ý không nằm ở diện tích thử nghiệm, mà ở cách tiếp cận. Thay vì trồng theo phương thức truyền thống, mô hình được xây dựng trên nền tảng ứng dụng đồng bộ nhiều tiến bộ kỹ thuật như hệ thống tưới tự động, mái che chống mưa, quy trình canh tác tiên tiến, quản lý dinh dưỡng khoa học và truy xuất nguồn gốc sản phẩm bằng tem điện tử.

Nhờ đó, những rủi ro thường gặp trong sản xuất nông nghiệp như sâu bệnh, ảnh hưởng thời tiết cực đoan hay chất lượng sản phẩm không đồng đều đã được kiểm soát tốt hơn.

Sau gần 22 tháng triển khai, tỷ lệ cây sống của cả hai giống nho đều đạt trên 97%, cho thấy khả năng thích nghi rất tốt với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng địa phương. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá tiềm năng mở rộng diện tích trong tương lai.

Công nghệ cao tạo khác biệt như thế nào?

Nếu trước đây năng suất nông nghiệp chủ yếu phụ thuộc vào kinh nghiệm của người trồng thì hiện nay, công nghệ đang trở thành yếu tố quyết định. Trong mô hình tại Hải Phòng, hệ thống tưới tự động giúp kiểm soát chính xác lượng nước và dinh dưỡng cung cấp cho cây. Việc sử dụng mái che giúp hạn chế tác động bất lợi của mưa lớn, một trong những nguyên nhân làm giảm chất lượng quả nho tại các vùng có độ ẩm cao.

Ông Vũ Văn Tân, Phó Giám đốc Trung tâm ĐMST và Ứng dụng KHCN Hải Phòng, Chủ nhiệm đề tài cho biết mục tiêu của mô hình không chỉ dừng lại ở việc trồng thành công hai giống nho mới mà còn hướng tới xây dựng quy trình kỹ thuật hoàn chỉnh, phù hợp với điều kiện địa phương.

Theo ông Vũ Văn Tân, việc làm chủ quy trình canh tác có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi đây sẽ là cơ sở khoa học để chuyển giao cho người dân và nhân rộng sản xuất trong thời gian tới.

Kết quả theo dõi vụ Xuân Hè năm 2026 cho thấy nho Hạ Đen có thời gian từ cắt cành đến thu hoạch từ 113 - 118 ngày, trong khi nho Mẫu Đơn từ 133 - 139 ngày. Tỷ lệ đậu quả của cả hai giống đều đạt trên 81%.

Không chỉ đạt yêu cầu về sinh trưởng, chất lượng sản phẩm cũng được đánh giá cao. Nho Hạ Đen có độ ngọt gần 20 độ Brix, quả giòn, không hạt, hương thơm đặc trưng. Nho Mẫu Đơn đạt trên 20 độ Brix, quả to, vị ngọt thanh và được người tiêu dùng ưa chuộng. Năng suất ghi nhận ở mức hơn 11,8 tấn/ha đối với nho Hạ Đen và trên 12,2 tấn/ha đối với nho Mẫu Đơn. Đây là con số khá khả quan đối với một mô hình thử nghiệm trong điều kiện khí hậu miền Bắc.

Bài toán không chỉ là trồng được nho

Đối với nhiều hộ nông dân, hiệu quả kinh tế mới là thước đo quan trọng nhất để quyết định có chuyển đổi cây trồng hay không. Bà Vương Thị Kim, hộ dân tham gia mô hình tại xã An Phú, cho biết ban đầu gia đình cũng khá băn khoăn khi đưa cây nho về trồng bởi đây không phải loại cây truyền thống của địa phương.

“Tuy nhiên, sau quá trình được các cán bộ kỹ thuật hướng dẫn từ khâu trồng, chăm sóc đến tạo tán, cắt cành, cây phát triển rất tốt. Điều đáng mừng là quả đẹp, chất lượng cao và được khách hàng đánh giá tích cực”, bà Vương Thị Kim chia sẻ.

Cũng theo bà Vương Thị Kim, hệ thống tưới tự động giúp giảm đáng kể công lao động hằng ngày. Người trồng có thể chủ động kiểm soát quy trình sản xuất thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm như trước.

Nhiều hộ dân tham dự hội thảo thực địa cũng bày tỏ sự quan tâm tới mô hình. Không ít người cho rằng trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, việc phát triển các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao là hướng đi cần thiết để nâng cao thu nhập.

Ông Nguyễn Văn Hùng, một nông dân tại khu vực Bắc An Phụ, nhận định: “Điều tôi quan tâm nhất là đầu ra sản phẩm. Nếu xây dựng được chuỗi tiêu thụ ổn định và có thương hiệu địa phương thì cây nho hoàn toàn có thể trở thành cây làm giàu cho người dân”.

Các chuyên gia cho rằng thành công của mô hình không nên được nhìn nhận đơn thuần ở việc trồng được nho trên đất Hải Phòng. Giá trị lớn hơn nằm ở việc tạo ra một mô hình sản xuất nông nghiệp dựa trên KHCN và dữ liệu.

Theo các nhà khoa học tham gia đánh giá đề tài, cây nho là loại cây đòi hỏi quy trình kỹ thuật khá nghiêm ngặt. Nếu không có hệ thống quản lý đồng bộ từ nước tưới, dinh dưỡng, sâu bệnh đến thời gian xử lý ra hoa, rất khó đạt năng suất và chất lượng ổn định. Chính vì vậy, việc xây dựng thành công quy trình kỹ thuật thích nghi với điều kiện địa phương là một kết quả quan trọng.

PGS. TS. Trần Văn Minh, chuyên gia về cây ăn quả, cho rằng những mô hình như vậy đang phản ánh xu hướng tất yếu của nông nghiệp hiện đại. “Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, nông nghiệp không thể tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết và kinh nghiệm truyền thống. Công nghệ phải trở thành công cụ giúp người nông dân giảm rủi ro và nâng cao giá trị sản phẩm”, ông nói.

Theo PGS. TS. Trần Văn Minh, sự xuất hiện của những giống cây mới như nho Mẫu Đơn hay Hạ Đen cũng góp phần tạo thêm lựa chọn cho quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng ở các địa phương.

Từ sản xuất nông nghiệp đến phát triển kinh tế nông thôn

Một trong những lợi thế đáng chú ý của cây nho là khả năng kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp với phát triển du lịch trải nghiệm. Tại nhiều địa phương trong nước, các vườn nho đã trở thành điểm đến thu hút khách tham quan, góp phần tạo thêm nguồn thu cho người dân ngoài giá trị bán sản phẩm.

Các nhà khoa học đánh giá nếu được quy hoạch và phát triển phù hợp, những vùng trồng nho công nghệ cao tại Hải Phòng hoàn toàn có thể trở thành mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch sinh thái, giáo dục trải nghiệm và quảng bá sản phẩm OCOP địa phương.

Điều này phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế nông thôn đa giá trị mà ngành nông nghiệp đang thúc đẩy. Không chỉ bán quả tươi, người trồng còn có thể phát triển các sản phẩm chế biến như nước ép, nho sấy, mứt nho hoặc các sản phẩm quà tặng mang bản sắc địa phương. Đây là cách gia tăng giá trị trên cùng một đơn vị diện tích đất, thay vì chỉ dựa vào sản lượng.

Đại diện Sở Khoa học và Công nghệ Hải Phòng đánh giá mô hình là minh chứng cho vai trò của KHCN trong phát triển nông nghiệp hiện đại. Trong nhiều năm qua, Hải Phòng đã đẩy mạnh các chương trình nghiên cứu, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận các mô hình sản xuất tiên tiến.

Việc thử nghiệm thành công các giống cây mới có giá trị kinh tế cao không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi số và ĐMST trong lĩnh vực nông nghiệp.

Theo các nhà quản lý, mục tiêu lâu dài không phải là mở rộng diện tích bằng mọi giá mà là hình thành các vùng sản xuất tập trung, ứng dụng công nghệ cao, có khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường hiện đại. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, an toàn thực phẩm và tính minh bạch của sản phẩm, đây là yêu cầu bắt buộc nếu nông sản muốn nâng cao sức cạnh tranh.

Từ mô hình thử nghiệm đến kỳ vọng về một ngành hàng mới

Dù kết quả ban đầu rất khả quan, các chuyên gia cũng lưu ý việc nhân rộng mô hình cần được thực hiện thận trọng. Cây nho là loại cây có giá trị kinh tế cao nhưng cũng đòi hỏi vốn đầu tư lớn cho hệ thống giàn, mái che, tưới tự động và kỹ thuật chăm sóc chuyên sâu.

Bên cạnh đó, thị trường tiêu thụ cần được nghiên cứu kỹ để tránh tình trạng phát triển nóng dẫn đến cung vượt cầu. Theo Ban chủ nhiệm đề tài, trong thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục theo dõi hiệu quả kinh tế của mô hình, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và đánh giá khả năng nhân rộng trên địa bàn thành phố.

Các cơ quan chuyên môn cũng sẽ tiếp tục hỗ trợ người dân về kỹ thuật, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường tiêu thụ.

Từ những luống đất vốn quen thuộc với các loại cây trồng truyền thống, những giàn nho Mẫu Đơn và Hạ Đen đang mở ra một câu chuyện mới cho nông nghiệp Hải Phòng.

Kết quả bước đầu cho thấy khi KHCN được ứng dụng đúng cách, nhiều loại cây trồng tưởng như không phù hợp hoàn toàn có thể thích nghi và phát huy hiệu quả kinh tế.

Quan trọng hơn, mô hình không chỉ tạo ra những chùm nho chất lượng cao mà còn mang đến một cách tiếp cận mới trong sản xuất nông nghiệp: lấy công nghệ làm nền tảng, lấy thị trường làm định hướng và lấy người nông dân làm trung tâm của quá trình đổi mới.

Nếu tiếp tục được hoàn thiện và nhân rộng một cách bài bản, nho Mẫu Đơn và Hạ Đen hoàn toàn có thể trở thành những sản phẩm nông nghiệp đặc trưng mới của Hải Phòng, góp phần nâng cao giá trị sử dụng đất, tăng thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp công nghệ cao theo hướng hiện đại, bền vững./.