Nhà máy thông minh: Giải pháp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm điện tử

Nâng cao năng suất bắt đầu từ đổi mới quản trị sản xuất

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số, thiết bị điện tử và hạ tầng viễn thông đang đặt ra những yêu cầu ngày càng khắt khe đối với hoạt động sản xuất. Một sản phẩm điện tử muốn đáp ứng thị trường cần bảo đảm nhiều yếu tố, từ độ chính xác của linh kiện, chất lượng lắp ráp, khả năng vận hành ổn định đến độ bền và mức độ an toàn. Những sai lệch nhỏ trong một công đoạn cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng của toàn bộ sản phẩm, kéo theo chi phí sửa chữa, tái gia công hoặc thu hồi.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia chuỗi cung ứng công nghiệp điện tử, thách thức không chỉ nằm ở năng lực công nghệ mà còn ở cách thức tổ chức và quản lý sản xuất. Tình trạng bố trí mặt bằng chưa hợp lý, quy trình vận hành thiếu đồng bộ, dữ liệu sản xuất phân tán và việc kiểm tra chất lượng còn phụ thuộc nhiều vào thao tác thủ công có thể làm giảm hiệu suất sử dụng thiết bị, nhân lực và nguyên vật liệu.

Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp đầu tư thêm máy móc nhưng năng suất toàn dây chuyền chưa cải thiện tương ứng do những điểm nghẽn ở các công đoạn khác chưa được xử lý. Sản phẩm có thể phải chờ gia công, chờ kiểm tra hoặc quay lại công đoạn trước để khắc phục lỗi. Khi thông tin về tiến độ, chất lượng và tình trạng thiết bị không được cập nhật kịp thời, người quản lý cũng khó đưa ra quyết định điều chỉnh phù hợp.

Vì vậy, phát triển nhà máy thông minh cần được nhìn nhận như một quá trình đổi mới tổng thể phương thức sản xuất. Công nghệ số là công cụ quan trọng, nhưng hiệu quả chỉ được phát huy khi doanh nghiệp đồng thời chuẩn hóa quy trình, cải thiện tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng và nâng cao năng lực của đội ngũ nhân lực.

Samsung - Bộ Công Thương: Mô hình hỗ trợ doanh nghiệp cải tiến từ thực tiễn

Một trong những mô hình đáng chú ý tại Việt Nam là Chương trình hợp tác phát triển nhà máy thông minh giữa Samsung Việt Nam và Bộ Công Thương. Được triển khai từ năm 2022, chương trình hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực quản lý, sản xuất và từng bước ứng dụng công nghệ số trong hoạt động nhà máy.

Theo thông tin được công bố tại Hội nghị tổng kết dự án khu vực phía Bắc ngày 28/10/2026, chương trình đã tư vấn cho 96 doanh nghiệp và đào tạo hơn 240 chuyên gia trong lĩnh vực nhà máy thông minh. Đây là kết quả tích lũy từ quá trình triển khai chương trình kể từ năm 2022, cho thấy hoạt động hỗ trợ không chỉ dừng ở việc chuyển giao thiết bị hay phần mềm mà còn chú trọng phát triển năng lực tư vấn và cải tiến tại doanh nghiệp.

Riêng đợt triển khai năm 2026 tại khu vực phía Bắc, dự án nhà máy thông minh có 10 doanh nghiệp tham gia, bên cạnh 6 doanh nghiệp thuộc dự án tư vấn khuôn mẫu thông minh. Các doanh nghiệp tham gia hoạt động nhà máy thông minh hoạt động trong nhiều lĩnh vực sản xuất, cơ khí, điện tử và công nghiệp hỗ trợ, trong đó có Công ty Cổ phần Điện tử G8, Công ty Cổ phần Chính xác TCI, Công ty Cổ phần Công nghiệp TCI, Công ty Cổ phần Manutronic Việt Nam và Công ty TNHH Mạnh Toàn Plastic.

Điểm đáng chú ý trong cách triển khai là giải pháp được xây dựng dựa trên tình trạng thực tế của từng nhà máy. Chuyên gia phối hợp với doanh nghiệp rà soát hoạt động sản xuất, đánh giá quy trình, xác định những khâu còn hạn chế và lựa chọn nội dung cần cải tiến. Các hoạt động tập trung vào chuẩn hóa quy trình vận hành, tối ưu hóa nguồn lực, cải thiện công tác quản lý chất lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị và từng bước xây dựng nền tảng quản trị bằng dữ liệu.

Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp tránh đầu tư dàn trải vào công nghệ khi chưa xác định được nhu cầu thực sự. Những vấn đề có thể giải quyết bằng cải tiến cách bố trí sản xuất, chuẩn hóa thao tác hoặc thay đổi phương thức theo dõi được ưu tiên xử lý trước. Sau đó, công nghệ số được đưa vào những khâu phù hợp để tăng khả năng giám sát và điều hành.

Cải tiến quy trình tạo ra kết quả đo lường được

Kết quả tại Công ty CP Điện tử G8 là một ví dụ về tác động của cải tiến quy trình đối với năng suất sản xuất. Theo số liệu công bố tại hội nghị tổng kết ngày 28/10/2026, năng suất công đoạn ép, dập của doanh nghiệp tăng 53,8%, từ 650 lên 1.000 sản phẩm trong 8 giờ.

Đây là mức cải thiện đáng chú ý ở một công đoạn trực tiếp tham gia tạo hình sản phẩm. Việc nâng năng suất tại khâu này có thể giúp doanh nghiệp cải thiện khả năng đáp ứng sản lượng, giảm áp lực cho kế hoạch sản xuất và nâng cao hiệu quả khai thác thiết bị. Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ hiệu quả đối với toàn bộ dây chuyền, cần tiếp tục theo dõi các chỉ tiêu liên quan như tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn, mức tiêu hao nguyên vật liệu và thời gian chờ giữa các công đoạn.

Tại Công ty CP Tạo hình cơ khí Việt Nam, năng suất công đoạn đóng gói tăng 20%. Kết quả này cho thấy những khâu ở giai đoạn cuối của quy trình sản xuất cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả chung. Nếu công đoạn đóng gói được tổ chức chưa hợp lý, sản phẩm hoàn thiện có thể bị ùn ứ, làm chậm tiến độ bàn giao dù các công đoạn trước đã đáp ứng yêu cầu về sản lượng.

Trong khi đó, Công ty CP Chính xác TCI ghi nhận lượng sản phẩm chờ tái gia công giảm từ 19.000 xuống còn 6.000 sản phẩm, tương đương mức giảm 68,4%. Đây là chỉ tiêu có ý nghĩa trực tiếp đối với quản lý chất lượng. Khi lượng sản phẩm phải chờ xử lý lại giảm, doanh nghiệp có thể hạn chế tình trạng tồn đọng bán thành phẩm, giảm áp lực cho các công đoạn sửa chữa và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.

Những kết quả này cho thấy cải tiến năng suất cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với kiểm soát chất lượng. Tăng sản lượng nhưng để tỷ lệ lỗi tăng sẽ làm phát sinh thêm chi phí và kéo dài thời gian hoàn thành đơn hàng. Ngược lại, khi doanh nghiệp nhận diện được nguyên nhân gây lỗi, chuẩn hóa thao tác và kiểm soát tốt từng công đoạn, hiệu quả sản xuất có thể được cải thiện đồng thời trên cả hai phương diện năng suất và chất lượng.

Ứng dụng IoT, ERP: Chuyển từ quản lý thủ công sang điều hành bằng dữ liệu

Bên cạnh cải tiến hiện trường, ứng dụng công nghệ số là một nội dung quan trọng trong mô hình nhà máy thông minh. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp theo dõi hoạt động sản xuất thường xuyên hơn, kết nối thông tin giữa các bộ phận và rút ngắn thời gian xử lý khi có vấn đề phát sinh.

Tại Công ty TNHH Mạnh Toàn Plastic, hệ thống quản lý được triển khai theo hướng liên kết đơn hàng với lệnh sản xuất và lệnh công việc. Doanh nghiệp đồng thời ứng dụng công nghệ Internet vạn vật (IoT) để theo dõi sản lượng, chu kỳ sản xuất và trạng thái vận hành của thiết bị. Việc sử dụng mã QR trong quản lý kho hỗ trợ theo dõi hoạt động nhập, xuất và kiểm soát nguyên vật liệu.

Với phương thức này, thông tin về đơn hàng, tiến độ sản xuất và tình trạng thiết bị được kết nối tốt hơn. Người quản lý có thêm cơ sở để theo dõi hoạt động nhà máy, kiểm soát việc thực hiện kế hoạch và nhận diện những bất thường trong quá trình vận hành.

Một ví dụ khác là Công ty CP Chính xác TCI. Bảng theo dõi chất lượng công đoạn tại doanh nghiệp được chuyển từ hình thức cập nhật thủ công hai lần mỗi ngày sang cập nhật tự động với chu kỳ 5 phút một lần. Việc thay đổi tần suất cập nhật giúp thông tin chất lượng được phản ánh nhanh hơn, hỗ trợ bộ phận quản lý phát hiện vấn đề và tổ chức xử lý kịp thời.

Tại Công ty CP Công nghiệp TCI, công cụ tìm kiếm bản vẽ tương tự được kết hợp với hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP), giúp rút ngắn thời gian lập báo giá từ một ngày xuống không quá một giờ. Quy trình đăng ký và phê duyệt đề xuất cải tiến cũng được số hóa, giảm từ 6 bước xuống còn 3 bước.

Những ví dụ trên phản ánh một thay đổi quan trọng trong phương thức quản trị: dữ liệu không còn chỉ được ghi nhận để tổng hợp sau khi hoạt động sản xuất kết thúc mà từng bước trở thành công cụ hỗ trợ điều hành. Khi thông tin về sản lượng, chất lượng, thiết bị và nguyên vật liệu được cập nhật thường xuyên, doanh nghiệp có điều kiện phát hiện bất thường sớm hơn, xác định khu vực cần ưu tiên xử lý và nâng cao tính chủ động trong quản lý.

Nhân rộng mô hình gắn với đặc thù sản xuất sản phẩm thông tin và truyền thông

Mô hình nhà máy thông minh có khả năng áp dụng đối với nhiều lĩnh vực sản xuất, trong đó có sản phẩm điện tử, thiết bị viễn thông và thiết bị công nghệ thông tin. Tuy nhiên, để nhân rộng hiệu quả, doanh nghiệp cần lựa chọn giải pháp phù hợp với quy mô, năng lực công nghệ và đặc điểm sản phẩm.

Trước hết, cần xây dựng hệ thống đánh giá năng suất và chất lượng theo từng công đoạn. Các chỉ tiêu như sản lượng đạt chuẩn, tỷ lệ sản phẩm lỗi, tỷ lệ tái gia công, thời gian dừng máy, hiệu suất thiết bị và mức tiêu hao nguyên vật liệu cần được theo dõi định kỳ. Đây là cơ sở để doanh nghiệp nhận diện điểm nghẽn và đánh giá chính xác hiệu quả của từng hoạt động cải tiến.

Tiếp đó, cần ưu tiên chuẩn hóa quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng tại nguồn. Đối với sản phẩm điện tử, những công đoạn như kiểm tra linh kiện đầu vào, lắp ráp, hàn, kết nối và đo kiểm thông số kỹ thuật cần có hướng dẫn thao tác và tiêu chí đánh giá thống nhất. Doanh nghiệp có thể kết hợp các công cụ cải tiến như 5S, Kaizen và chu trình PDCA để duy trì việc phát hiện, xử lý và phòng ngừa sai lỗi.

Về công nghệ, các doanh nghiệp có thể triển khai theo lộ trình. Giai đoạn đầu tập trung số hóa thông tin về đơn hàng, lệnh sản xuất, kho và chất lượng. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, có thể mở rộng kết nối IoT để giám sát thiết bị, ứng dụng hệ thống quản lý thực thi sản xuất (MES) và tích hợp với ERP. Với những doanh nghiệp có điều kiện, việc ứng dụng hệ thống kiểm tra tự động và phân tích dữ liệu sẽ hỗ trợ nâng cao độ chính xác trong kiểm soát chất lượng.

Cùng với đó, phát triển nguồn nhân lực cần được coi là điều kiện quyết định khả năng duy trì mô hình. Người lao động cần được hướng dẫn quy trình mới, kỹ năng sử dụng thiết bị và hệ thống quản lý; cán bộ kỹ thuật cần có năng lực phân tích dữ liệu, đánh giá nguyên nhân lỗi và tổ chức cải tiến. Nếu thiếu nhân lực có khả năng vận hành, hệ thống công nghệ dù được đầu tư cũng khó phát huy hiệu quả lâu dài.

Đối với cơ quan quản lý, cần tiếp tục triển khai các chương trình tư vấn, đào tạo chuyên gia và hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng mô hình sản xuất thông minh. Hoạt động hỗ trợ nên ưu tiên những doanh nghiệp có tiềm năng tham gia chuỗi cung ứng điện tử, viễn thông và công nghệ số; đồng thời tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với tổ chức khoa học và công nghệ, cơ sở đào tạo và đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ.

Một yêu cầu quan trọng là đánh giá kết quả hỗ trợ bằng những chỉ tiêu cụ thể trước và sau cải tiến. Năng suất lao động, tỷ lệ sản phẩm lỗi, lượng sản phẩm tái gia công, thời gian hoàn thành đơn hàng và hiệu quả sử dụng thiết bị cần được xem xét đồng thời. Việc đo lường này giúp phân biệt kết quả chuyển đổi thực chất với hoạt động đầu tư công nghệ mang tính hình thức.

Thực tiễn từ chương trình hợp tác giữa Samsung Việt Nam và Bộ Công Thương cho thấy, nâng cao năng suất và chất lượng có thể bắt đầu từ việc giải quyết những vấn đề rất cụ thể trong nhà máy: một công đoạn sản xuất chưa đạt công suất, một quy trình kiểm soát chất lượng còn chậm hoặc một hệ thống quản lý chưa kết nối dữ liệu. Khi cải tiến quy trình được triển khai đồng bộ với ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực nhân lực, doanh nghiệp sẽ từng bước hình thành nền tảng sản xuất hiện đại, tăng khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng và củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng sản phẩm điện tử, thông tin và truyền thông./.