Ngành KH&CN: Đổi mới thể chế và số hóa quản trị công tác thi đua, khen thưởng

Hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng khen thưởng

Ngày 30/10/2026, tại Cao Bằng, Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ KH&CN đã tổ chức Hội nghị tập huấn công tác thi đua, khen thưởng năm 2026. Hội nghị tập trung cập nhật các quy định pháp luật mới, giới thiệu giải pháp chuyển đổi số và trao đổi kinh nghiệm tổ chức phong trào thi đua, hướng tới xây dựng phương thức quản trị minh bạch, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu phát triển của ngành. Việc lựa chọn Cao Bằng - vùng đất giàu truyền thống cách mạng, nơi Bác Hồ trở về Tổ quốc sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước - làm địa điểm tổ chức không chỉ mang tính biểu tượng lịch sử mà còn tạo động lực tinh thần to lớn, khơi dậy khát vọng cống hiến cho đội ngũ làm công tác thi đua, khen thưởng [1].

Với sự tham dự của Lãnh đạo Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương, Lãnh đạo Sở KH&CN tỉnh Cao Bằng cùng đông đảo cán bộ phụ trách công tác thi đua, khen thưởng thuộc các đơn vị trong và ngoài Bộ, Hội nghị đã trở thành diễn đàn học thuật và nghiệp vụ quan trọng nhằm thống nhất nhận thức, hiện đại hóa quy trình và chuẩn hóa công tác quản trị khen thưởng trong toàn ngành [1, 2].

Trong bối cảnh đổi mới tổ chức bộ máy và đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công tác thi đua, khen thưởng cần chuyển từ chú trọng thủ tục sang đánh giá thực chất kết quả công việc. Đây cũng là định hướng xuyên suốt của phong trào thi đua toàn ngành năm 2026, với trọng tâm đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ và phát huy vai trò động lực của khoa học, công nghệ.

Tại Hội nghị, bà Đỗ Thúy Phượng, Chuyên viên cao cấp, Phó Trưởng ban Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương, trình bày những nội dung mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng và Nghị định số 368/2026/NĐ-CP ngày 25/9/2026 của Chính phủ [1].

Luật sửa đổi gồm 4 điều, điều chỉnh 47/96 điều của Luật Thi đua, khen thưởng năm 2022, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Nghị định số 368/2026/NĐ-CP gồm 9 chương, 64 điều, hướng dẫn thực hiện các quy định liên quan.

Điểm đáng chú ý là tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu thi đua được điều chỉnh theo hướng coi trọng sáng kiến, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có hiệu quả. Đối với danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở, tỷ lệ xét tặng theo các tiêu chuẩn ngoài trường hợp hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ không được vượt quá 10% tổng số cá nhân đạt danh hiệu Lao động tiên tiến tại đơn vị.

Các quy định mới đồng thời siết chặt nguyên tắc không khen thưởng nhiều lần, nhiều hình thức cho cùng một thành tích, trừ trường hợp khen thưởng công trạng; ưu tiên người lao động trực tiếp, các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những điển hình tiên phong trong ứng dụng khoa học, công nghệ.

Cải cách thủ tục được thể hiện qua việc bỏ yêu cầu có hai sáng kiến hoặc hai đề tài khoa học khi xét Bằng khen cấp bộ, tỉnh đối với cá nhân; bỏ tiêu chuẩn hai năm liên tục đạt danh hiệu Tập thể lao động xuất sắc đối với tập thể. Những thay đổi này góp phần giảm rào cản hành chính, tạo điều kiện ghi nhận đúng thành tích và khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Một trong những nội dung trọng tâm của Hội nghị là chuyên đề báo cáo do Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ KH&CN) Nguyễn Thị Huệ trình bày, giới thiệu những điểm mới cốt lõi của Thông tư số 58/2026/TT-BKHCN quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng đối với ngành KH&CN, được Bộ trưởng Bộ KH&CN ban hành vào ngày 15/9/2026 [2, 3]. Việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật này đã kịp thời tháo gỡ nhiều điểm nghẽn về thẩm quyền, tiêu chuẩn và thủ tục hành chính, xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch và đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại [3].

Theo đó, thủ trưởng các đơn vị có tư cách pháp nhân thuộc Bộ được ủy quyền quyết định xét tặng danh hiệu Tập thể lao động xuất sắc. Thông tư cũng quy định cụ thể quy trình hoạt động của các hội đồng, việc bỏ phiếu kín, tỷ lệ phiếu đồng ý tối thiểu và các thủ tục điều chỉnh, thu hồi quyết định khen thưởng. Hai phụ lục ban hành kèm theo gồm 7 mẫu báo cáo thành tích, tờ trình và 7 mẫu đề nghị điều chỉnh thông tin, góp phần thống nhất cách thực hiện giữa các đơn vị.

Số hóa quy trình, nâng cao hiệu quả quản trị

Cùng với hoàn thiện thể chế, xây dựng Cơ sở dữ liệu thi đua, khen thưởng ngành KH&CN là giải pháp quan trọng nhằm hiện đại hóa công tác quản lý.

Tại Hội nghị, ông Nguyễn Quang Hưng, đại diện Công ty Hi Net Việt Nam và Trung tâm Chuyển đổi số, trình bày về hệ thống cơ sở dữ liệu [3, 4]. Hệ thống được thiết kế tích hợp trên nền tảng quản lý cán bộ, công chức, viên chức dùng chung của Bộ, sử dụng tài khoản định danh duy nhất (SSO). Dữ liệu khen thưởng được cập nhật vào lý lịch cán bộ; các khâu nộp hồ sơ, lập tờ trình, thẩm định và phê duyệt được thực hiện trên môi trường điện tử.

Đáng chú ý, hệ thống có khả năng tự động đối chiếu điều kiện, tiêu chuẩn xét khen thưởng, kiểm tra khoảng cách thời gian giữa các lần khen thưởng và cảnh báo những trường hợp chưa đáp ứng yêu cầu. Dữ liệu của Bộ KH&CN dự kiến được kết nối tự động với Bộ Nội vụ theo chu kỳ 24 giờ, có ký số.

Việc chuyển từ hồ sơ giấy sang quản lý số được kỳ vọng rút ngắn thời gian xác nhận, phê duyệt trích lục hồ sơ từ 4-5 ngày xuống còn trong vòng 24 giờ làm việc. Nền tảng cũng hướng tới phục vụ 34 Sở KH&CN tỉnh, thành phố, hỗ trợ quản lý và điều hành dựa trên dữ liệu thống nhất.

Ông Dương Tôn Bảo, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ - Bộ KH&CN, cho biết hệ thống sẽ trải qua 3 tháng vận hành thử nghiệm tập trung trước khi ban hành quy chế sử dụng chính thức. Khi được triển khai đồng bộ, nền tảng không chỉ giảm thời gian xử lý hồ sơ mà còn tăng tính minh bạch, hạn chế sai sót và giảm nhu cầu đầu tư phần mềm riêng tại từng đơn vị.

Tuy nhiên, hiệu quả chuyển đổi số phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu đầu vào, trách nhiệm cập nhật thông tin và việc tuân thủ thống nhất quy trình nghiệp vụ. Vì vậy, ứng dụng công nghệ cần đi đôi với chuẩn hóa dữ liệu và nâng cao năng lực của đội ngũ làm công tác thi đua, khen thưởng.

Gắn phong trào thi đua với sáng tạo và hiệu quả công việc

Bên cạnh thể chế và công nghệ, sự phối hợp giữa chuyên môn và Công đoàn có vai trò quan trọng trong việc đưa phong trào thi đua đến gần người lao động.

Ông Phạm Quang Hưởng, Phó Chủ tịch Thường trực Công đoàn KH&CN Việt Nam, trình bày tham luận về đổi mới tổ chức phong trào thi đua, phát huy sự đồng hành giữa chuyên môn và Công đoàn, khơi dậy khát vọng sáng tạo, cống hiến của người lao động [5].

Công đoàn KH&CN Việt Nam hiện quản lý hơn 80.000 đoàn viên thuộc 53 công đoàn trực thuộc và hơn 200 công đoàn cơ sở. Tham luận nhấn mạnh yêu cầu gắn thi đua với đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng suất lao động. Tiêu chí thi đua cần cụ thể, kết quả có thể đo lường, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động.

Một kết quả đáng chú ý là hai khóa đào tạo kỹ năng trí tuệ nhân tạo (AI) do Công đoàn tổ chức trong năm 2025 và 2026, thu hút hơn 125.000 lượt người tham gia, với trên 101.000 lượt hoàn thành. Cuộc thi Ứng dụng AI trong công việc tiếp tục được phát động nhằm chuyển kiến thức thành giải pháp thực tế, góp phần tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất.

Trong giai đoạn 2025-2026, Bộ KH&CN đã tổ chức lại hệ thống thi đua, thành lập 5 cụm thi đua khối các Sở KH&CN địa phương với 34 đơn vị thành viên, cùng 82 cụm thi đua khối các đơn vị thuộc Bộ và doanh nghiệp với 332 đơn vị thành viên [6].

Về khen thưởng, cấp Nhà nước đã ghi nhận nhiều tập thể, cá nhân tiêu biểu, trong đó có 3 Cờ thi đua của Chính phủ, 57 Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và 20 Huân chương Lao động các hạng được trao cho các tập thể, cá nhân xuất sắc. Ở cấp Bộ, kết quả gồm 49 Cờ thi đua của Bộ, 767 Bằng khen của Bộ trưởng, 131 danh hiệu Tập thể lao động xuất sắc, 314 danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp Bộ và 789 Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp KH&CN. Bộ cũng đề cử 15 đại biểu tiêu biểu tham dự Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ XI [6].

Thực tiễn tại Sở KH&CN tỉnh Cao Bằng - đơn vị đảm nhận vai trò Trưởng khối thi đua năm 2026 - phản ánh rõ nét tầm quan trọng của công tác thi đua khen thưởng. Toàn Sở chỉ có 32 biên chế nhưng phải gánh vác khối lượng công việc đồ sộ với hơn 1.000 đầu việc, trong đó chỉ có duy nhất một biên chế chuyên trách tham mưu về lĩnh vực KH&CN. Chính trong hoàn cảnh khó khăn đó, công tác thi đua, khen thưởng đã được xác định là đòn bẩy quan trọng và là nền tảng đắc lực để tập thể cán bộ, công chức nỗ lực vượt khó, hoàn thành xuất sắc các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Từ thực tiễn đó, bài học kinh nghiệm sâu sắc được đúc kết là thi đua là gieo hạt hôm nay, khen thưởng là gặt hái thành quả ngày mai, nhưng giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở mùa gặt mà còn ở những hạt giống tốt tiếp tục được gieo xuống. Những kết quả này cho thấy quy mô phong trào thi đua ngày càng được mở rộng và phát huy hiệu quả trong thực tế. Tuy nhiên, yêu cầu quan trọng hơn là bảo đảm việc xét chọn dựa trên đóng góp thực tế, khắc phục bệnh thành tích và kịp thời tôn vinh những sáng kiến có giá trị ứng dụng.

Đổi mới công tác thi đua, khen thưởng ngành KH&CN vì thế cần được triển khai đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, số hóa quy trình đến đổi mới cách tổ chức phong trào. Khi tiêu chí minh bạch, dữ liệu tin cậy và thành tích được đánh giá công bằng, thi đua, khen thưởng sẽ trở thành động lực thúc đẩy trách nhiệm, sáng tạo và hiệu quả công việc, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số./.

Tài liệu tham khảo:

[1] Đỗ Thúy Phượng (2026), Giới thiệu một số nội dung mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng và Nghị định số 368/2026/NĐ-CP, báo cáo chuyên đề tại Hội nghị tập huấn công tác thi đua, khen thưởng năm 2026, Cao Bằng, ngày 30/10/2026.

[2] Nguyễn Thị Huệ (2026), Giới thiệu một số điểm mới của Thông tư số 58/2026/TT-BKHCN, báo cáo chuyên đề tại Hội nghị tập huấn công tác thi đua, khen thưởng năm 2026, Cao Bằng, ngày 30/10/2026.

[3] Nguyễn Quang Hưng (2026), Giới thiệu Cơ sở dữ liệu thi đua, khen thưởng ngành KH&CN, báo cáo chuyên đề tại Hội nghị tập huấn công tác thi đua, khen thưởng năm 2026, Cao Bằng, ngày 30/10/2026.

[4] Dương Tôn Bảo (2026), Phát biểu chỉ đạo về định hướng chuyển đổi số và vận hành Cơ sở dữ liệu thi đua, khen thưởng, Hội nghị tập huấn công tác thi đua, khen thưởng năm 2026, Cao Bằng, ngày 30/10/2026.

[5] Phạm Quang Hưởng (2026), Đổi mới tổ chức phong trào thi đua, phát huy sự đồng hành giữa chuyên môn và Công đoàn, khơi dậy khát vọng sáng tạo, cống hiến của người lao động, tham luận tại Hội nghị tập huấn công tác thi đua, khen thưởng năm 2026, Cao Bằng, ngày 30/10/2026.

[6] Vụ Tổ chức cán bộ - Bộ KH&CN (2026), Thi đua khơi dậy khát vọng cống hiến, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, báo cáo tổng kết công tác thi đua, khen thưởng ngành KH&CN, Hà Nội.