Ngân hàng trong kỷ nguyên AI: Tăng tốc đổi mới, củng cố niềm tin số

Ngày 22/10/2026, tại Hà Nội, Hội thảo và Triển lãm Smart Banking 2026 lần thứ 7 diễn ra dưới sự bảo trợ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cùng Tập đoàn IEC phối hợp tổ chức. Sự kiện mang chủ đề “Định hình kỷ nguyên mới của ngành ngân hàng dựa trên AI, niềm tin khách hàng và khả năng chống chịu số”, phản ánh những yêu cầu mới đặt ra đối với quá trình chuyển đổi số (CĐS) của ngành.

AI thúc đẩy chuyển dịch mô hình ngân hàng

Phát biểu khai mạc, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cho biết ngành Ngân hàng Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển bứt phá mạnh mẽ chưa từng có dưới tác động của CĐS toàn diện và sự bùng nổ của AI.

Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, trong 8 tháng năm 2026, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng trưởng mạnh, trong đó, giao dịch qua Internet đạt hơn 4,4 tỷ lượt, với giá trị 81,1 triệu tỷ đồng, tăng lần lượt 46,57% về số lượng và 21,77% về giá trị. Giao dịch qua điện thoại di động đạt 14 tỷ lượt, với giá trị 58,4 triệu tỷ đồng, tăng 35,33% về số lượng và 2,39% về giá trị. Đáng chú ý, thanh toán mã QR code đạt 311 triệu giao dịch, với giá trị 274,2 nghìn tỷ đồng. So với cùng kỳ năm 2025, số lượng giao dịch tăng 6,66%, trong khi giá trị tăng 25,85%.

Những con số này cho thấy các kênh số ngày càng giữ vai trò quan trọng trong cung cấp dịch vụ tài chính. Tuy nhiên, khi khách hàng đã quen với các giao dịch trực tuyến, yêu cầu đặt ra không còn dừng ở việc đưa dịch vụ lên môi trường số mà còn là khả năng cung cấp trải nghiệm thuận tiện, cá nhân hóa, an toàn và liên tục.

Theo TS. Đào Minh Tú, ngành ngân hàng đang chứng kiến ba chuyển dịch đáng chú ý: chuyển dịch từ tự động hóa đơn lẻ sang hệ sinh thái AI thông minh (AI-First & AI-Native); sử dụng AI để phát hiện, ngăn chặn gian lận theo thời gian thực; và sự hình thành của khung khổ pháp lý về AI chuẩn hóa.

Trong mô hình ngân hàng AI-First, AI không chỉ thực hiện những tác vụ riêng lẻ như nhận diện khách hàng điện tử hay trả lời tự động mà đã đi sâu vào cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng (Siêu cá nhân hóa), tối ưu hóa thẩm định tín dụng và tự động hóa quy trình nghiệp vụ nội bộ, giúp nhiều ngân hàng tiết kiệm từ 20% - 40% chi phí vận hành.

Thách thức vì vậy không chỉ nằm ở lựa chọn công nghệ mà còn ở khả năng xây dựng nền tảng dữ liệu, hạ tầng điện toán, cơ chế quản trị và nguồn nhân lực để đưa AI từ thử nghiệm vào hoạt động thực tế trên quy mô toàn tổ chức.

Từ ứng dụng riêng lẻ đến hệ sinh thái ngân hàng thông minh

Chia sẻ tại hội thảo, ông Nguyễn Hưng, Tổng Giám đốc TPBank, cho rằng CĐS giúp ngân hàng mở rộng quy mô hoạt động, nhưng giai đoạn tiếp theo đòi hỏi sự chuyển dịch từ “số hóa quy trình” sang “thông minh hóa hệ sinh thái”. Theo đó, AI cần trở thành một động lực tăng trưởng, có khả năng xử lý ngữ cảnh và hỗ trợ ngân hàng chủ động phục vụ khách hàng. TPBank hiện đã triển khai hơn 60 ứng dụng AI tại 13 khối nghiệp vụ. Khoảng 450 cán bộ công nghệ thông tin ứng dụng AI xuyên suốt vòng đời phát triển phần mềm, giúp giảm 50% thời gian xử lý và tăng năng suất từ 2 đến 3 lần.

Ở phía khách hàng, ngân hàng phát triển các điểm chạm thông minh như trợ lý GenAI T'AioX và tính năng Paste to Pay. TPBank cũng cho biết đang vận hành mô hình an ninh ba lớp “Phòng - chống - phản ứng nhanh” nhằm bảo vệ dòng tiền theo thời gian thực. Với 18 triệu khách hàng và 99,5% giao dịch thực hiện qua kênh số, trường hợp này cho thấy việc ứng dụng AI cần được triển khai đồng thời trong vận hành, cung cấp dịch vụ và kiểm soát rủi ro.

Một xu hướng khác được đề cập tại hội thảo là ngân hàng ứng dụng AI tác nhân (Agentic Banking). Theo PGS. TS. Ngô Xuân Bách, Giám đốc Khối sản phẩm AI, FPT Smart Cloud, mô hình này hướng tới khả năng để AI không chỉ tự động hóa từng tác vụ mà còn lập kế hoạch, phối hợp và thực hiện các quy trình nghiệp vụ phức tạp.

Sự chuyển dịch này đặt ra yêu cầu mới về quản trị. Khi AI tham gia sâu hơn vào hoạt động ngân hàng, các tổ chức cần xác định rõ phạm vi công việc được giao cho hệ thống, cơ chế giám sát, trách nhiệm của con người và cách thức bảo đảm tuân thủ. Năng lực xây dựng, vận hành và quản trị lực lượng nhân sự số vì vậy trở thành một trong những vấn đề cần được giải quyết cùng với đầu tư công nghệ.

Niềm tin khách hàng là nền tảng của ngân hàng số

Cùng với cơ hội nâng cao hiệu quả hoạt động, sự phát triển của ngân hàng số cũng làm gia tăng yêu cầu bảo vệ dữ liệu và phòng, chống gian lận tài chính. Các hình thức lừa đảo trực tuyến, giả mạo danh tính và hành vi tấn công có sử dụng AI ngày càng phức tạp, đòi hỏi ngân hàng chuyển từ biện pháp phòng thủ đơn lẻ sang cách tiếp cận chủ động, liên tục.

Tại Smart Banking 2026, ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, trình bày về phát triển hệ sinh thái số trên cơ sở cân bằng giữa đổi mới, niềm tin và khả năng chống chịu. Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng, Bộ Công an, cập nhật về công tác bảo đảm an ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao trong giai đoạn CĐS ngành ngân hàng.

Theo ông Harmon Wang, Tổng Giám đốc StreamCube Technology, phòng, chống gian lận cần được tổ chức theo hướng toàn diện trên quy mô ngân hàng, kết hợp cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, các ngân hàng và đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan. Cách tiếp cận này hướng tới phát hiện sớm, ngăn chặn hành vi gian lận và bảo vệ tài sản của khách hàng.

Ở góc độ an ninh mạng, ông Lê Quang Hà, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV An ninh mạng Viettel, đề xuất chuyển từ phòng thủ truyền thống sang bảo vệ chủ động, với trọng tâm là giám sát liên tục, phát hiện sớm mối đe dọa, ứng phó sự cố và duy trì hoạt động của các dịch vụ thiết yếu.

Việc ứng dụng phân tích hành vi, phát hiện giao dịch bất thường và tình báo mối đe dọa có thể hỗ trợ ngân hàng tăng cường năng lực bảo vệ hệ thống. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một cơ chế quản trị rủi ro tổng thể, gắn với quy trình ứng phó sự cố và sự phối hợp giữa các bên.

3 trụ cột để ngành ngân hàng bước vào kỷ nguyên mới

Theo TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, ngành ngân hàng cần thúc đẩy ba trụ cột trọng tâm để bước vào giai đoạn phát triển mới.

Thứ nhất, thúc đẩy đổi mới sáng tạo dựa trên AI có trách nhiệm và an toàn: Thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ AI-enabled sang AI-native. Việc ứng dụng AI không dừng lại ở thử nghiệm mà phải tạo ra tác động trên toàn doanh nghiệp. Các ngân hàng cần chú trọng quản trị dữ liệu, xây dựng hạ tầng Cloud/Data Center linh hoạt và đảm bảo AI được triển khai minh bạch, tuân thủ đúng các quy định về an toàn rủi ro AI.

Thứ hai, củng cố niềm tin khách hàng làm trung tâm phát triển. Trong kỷ nguyên số, "niềm tin" chính là tài sản quý giá nhất của mọi tổ chức tài chính. Ngành ngân hàng cần tiếp tục đầu tư mạnh mẽ cho công nghệ bảo mật, bảo vệ dữ liệu cá nhân, nâng cao năng lực phát hiện gian lận theo thời gian thực để người dân hoàn toàn an tâm khi sử dụng dịch vụ ngân hàng số.

Thứ ba, nâng cao khả năng chống chịu số và hạ tầng an toàn mạng. CĐS phải đi đôi với an toàn số. Một hệ thống ngân hàng hiện đại phải có khả năng tự phục hồi và ứng phó linh hoạt trước các diễn biến an ninh mạng phức tạp. Sự kết hợp chặt chẽ trong công tác chỉ đạo, lãnh đạo định hướng giữa Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an, sự vào cuộc tích cực có trách nhiệm của các tổ chức tín dụng và công ty tài chính, công ty Fintech, sự kết nối chặt chẽ của Hiệp hội Ngân hàng và sự đồng hành phối hợp tích cực của các tập đoàn công nghệ là chìa khóa để kiến tạo không gian mạng an toàn cho hệ thống tài chính nói chung và ngành ngân hàng nói riêng.

Bên cạnh các phiên hội thảo, Smart Banking 2026 tổ chức ba hội thảo chuyên đề về xây dựng ngân hàng AI-First, đổi mới thanh toán số và phòng, chống gian lận, cũng như nâng cao năng lực an ninh mạng và khả năng chống chịu. Không gian triển lãm quy tụ hơn 40 nhà cung cấp giải pháp công nghệ trong và ngoài nước, giới thiệu các công nghệ như AI tạo sinh, AI agent, phân tích dữ liệu, điện toán đám mây và các giải pháp bảo đảm an toàn thông tin.

Sự phát triển của AI đang mở ra cơ hội tái định hình hoạt động ngân hàng, từ cách thức vận hành đến phương pháp cung cấp dịch vụ và quản trị rủi ro. Tuy nhiên, hiệu quả chuyển đổi không chỉ được quyết định bởi mức độ ứng dụng công nghệ, mà còn bởi chất lượng dữ liệu, năng lực quản trị, sự sẵn sàng của nhân lực và khả năng bảo vệ khách hàng. Đây sẽ là những yếu tố quan trọng để ngành ngân hàng khai thác tiềm năng của AI, đồng thời duy trì niềm tin và bảo đảm sự phát triển an toàn, bền vững của hệ thống tài chính số./.