Mở không gian đổi mới sáng tạo, biến khoa học thành giá trị thực tiễn

Chương trình diễn ra sáng 13/2/2026, dưới sự chủ trì của PGS. TS Bùi Thế Duy, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Từ nghiên cứu hàn lâm đến giá trị ứng dụng

Trong nhiều năm qua, hệ thống nghiên cứu khoa học tại Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận về công bố quốc tế, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển nền tảng tri thức.

Tuy nhiên, một thực tế được thẳng thắn nhìn nhận tại chương trình là không ít kết quả nghiên cứu vẫn chưa được thương mại hóa, chưa tìm được “đầu ra” phù hợp để bước vào thị trường.

Nguyên nhân không chỉ đến từ hạn chế về cơ chế tài chính hay hành lang pháp lý, mà còn xuất phát từ khoảng cách giữa tư duy nghiên cứu và tư duy thị trường.

Nhà khoa học quen với việc giải quyết bài toán chuyên môn, nhưng chưa hẳn đã được trang bị đầy đủ kiến thức về phát triển sản phẩm, bảo hộ sở hữu trí tuệ, xây dựng mô hình kinh doanh hay gọi vốn đầu tư.

“Không gian đổi mới sáng tạo” được thiết kế như một cầu nối để rút ngắn khoảng cách đó. Thay vì chỉ dừng lại ở báo cáo chuyên đề, chương trình tạo điều kiện cho các nhóm nghiên cứu giới thiệu sản phẩm mẫu, trình diễn công nghệ, trao đổi trực tiếp với doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Nhiều ý tưởng về vật liệu mới, công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa… đã được đưa ra thảo luận với tinh thần cởi mở, thực chất.

Tại đây, thông điệp “Đừng để ý tưởng nằm trong phòng thí nghiệm” không chỉ là khẩu hiệu, mà trở thành lời kêu gọi hành động đối với đội ngũ trí thức trẻ: Mỗi đề tài nghiên cứu cần được đặt trong bài toán lớn hơn của phát triển kinh tế - xã hội.

Chuyển đổi số - Chìa khóa vàng mở cửa không gian khởi nghiệp mới

Một trong những điểm nhấn của chương trình là khẩu hiệu: “Chuyển đổi số: Chìa khóa vàng mở cửa không gian khởi nghiệp mới”. Theo các chuyên gia, chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng phần mềm quản lý hay số hóa dữ liệu, mà là thay đổi cách thức tổ chức hoạt động nghiên cứu, hợp tác và thương mại hóa sản phẩm khoa học.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu mở về kết quả nghiên cứu, nền tảng kết nối chuyên gia, hệ thống quản lý sở hữu trí tuệ trực tuyến hay công cụ phân tích thị trường dựa trên dữ liệu lớn… đều góp phần tạo ra môi trường thuận lợi hơn cho khởi nghiệp công nghệ. Khi quy trình được số hóa, minh bạch và liên thông, thời gian từ ý tưởng đến sản phẩm có thể được rút ngắn đáng kể.

Chuyển đổi số cũng giúp phá vỡ rào cản không gian. Nhà khoa học tại phòng thí nghiệm có thể kết nối với doanh nghiệp ở địa phương khác, thậm chí ở nước ngoài, thông qua các nền tảng số. Các buổi tư vấn, cố vấn chuyên môn, gọi vốn trực tuyến trở nên linh hoạt, giảm chi phí và mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực.

Xây dựng hệ sinh thái thay vì những hoạt động đơn lẻ

Một chương trình, dù quy mô và ý nghĩa đến đâu, cũng chỉ thực sự tạo ra tác động bền vững khi được đặt trong tổng thể một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Tại sự kiện, nhiều ý kiến cho rằng điều quan trọng không phải là tổ chức thêm các hội thảo mà là duy trì mạng lưới kết nối sau chương trình.

Hệ sinh thái đó bao gồm các phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm ươm tạo, doanh nghiệp công nghệ, quỹ đầu tư, chuyên gia pháp lý, đơn vị tư vấn sở hữu trí tuệ và các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp. Khi các thành tố này liên kết chặt chẽ, nhà khoa học trẻ sẽ có “đường băng” thuận lợi hơn để thử nghiệm ý tưởng và phát triển dự án.

Đoàn viên thanh niên của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, với lợi thế là lực lượng trí thức trẻ năng động, được kỳ vọng đóng vai trò hạt nhân trong việc vận hành và lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo. Không chỉ tham gia nghiên cứu, họ còn chủ động đề xuất sáng kiến cải tiến quy trình, xây dựng câu lạc bộ khởi nghiệp, tổ chức tọa đàm chia sẻ kinh nghiệm và kết nối chuyên gia cố vấn.

Việc hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo trong môi trường nghiên cứu hàn lâm đòi hỏi sự thay đổi từ tư duy đến hành động: Chấp nhận rủi ro ở mức độ hợp lý, khuyến khích thử nghiệm, đánh giá cao tính ứng dụng và tạo cơ chế ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực thương mại hóa.

Khơi dậy tinh thần dấn thân của trí thức trẻ

Tinh thần dấn thân - dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm - được nhấn mạnh như yếu tố cốt lõi của khởi nghiệp khoa học công nghệ. Trong môi trường cạnh tranh cao, không phải mọi ý tưởng đều thành công, nhưng mỗi lần thử nghiệm đều mang lại bài học quý giá. Điều quan trọng là tạo được cơ chế để những thất bại không trở thành rào cản tâm lý, mà là bước đệm cho những sáng tạo tiếp theo.

Bên cạnh đó, vai trò định hướng của lãnh đạo và các nhà khoa học đầu ngành cũng được đề cao. Sự đồng hành, hỗ trợ về chuyên môn và kinh nghiệm quản lý dự án sẽ giúp các nhóm nghiên cứu trẻ tự tin hơn khi bước vào hành trình thương mại hóa.

Đưa khoa học vào trung tâm phát triển quốc gia

Trong chiến lược phát triển đất nước giai đoạn mới, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực then chốt. Điều này đòi hỏi các viện nghiên cứu không chỉ dừng lại ở chức năng nghiên cứu cơ bản, mà còn phải tích cực tham gia giải quyết những bài toán lớn của nền kinh tế.

“Không gian đổi mới sáng tạo” vì thế không chỉ là một sự kiện nội bộ, mà là minh chứng cho nỗ lực đưa khoa học đến gần hơn với doanh nghiệp và xã hội. Khi các kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào sản xuất, y tế, nông nghiệp, môi trường hay công nghiệp công nghệ cao, giá trị khoa học sẽ được chuyển hóa thành giá trị kinh tế và lợi ích cộng đồng.

Đối với tuổi trẻ Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đây là thời điểm để khẳng định bản lĩnh và trách nhiệm. Mỗi ý tưởng được ươm mầm hôm nay có thể trở thành nền tảng cho doanh nghiệp công nghệ ngày mai. Mỗi dự án thành công sẽ góp phần nâng cao vị thế khoa học Việt Nam trên trường quốc tế.

Đừng để ý tưởng ngủ quên trong phòng thí nghiệm. Hãy mang nó đến không gian đổi mới sáng tạo, nơi tri thức được kết nối, chuyển đổi số trở thành đòn bẩy, và khởi nghiệp khoa học công nghệ mở ra những cánh cửa mới. Khi khoa học thực sự bước vào đời sống, đó cũng là lúc giá trị của trí tuệ được khẳng định trọn vẹn./.