Kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số

Từ diễn đàn học thuật quy mô quốc gia trong lĩnh vực AI

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu trên toàn cầu, trí tuệ nhân tạo (AI) nổi lên như một trong những công nghệ cốt lõi, đóng vai trò dẫn dắt sự thay đổi trong nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội.

Tại Việt Nam, việc thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia mà còn tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo bền vững.

Trong dòng chảy đó, Hội thảo khoa học quốc gia về trí tuệ nhân tạo năm 2026 (FJCAI 2026), tổ chức trong hai ngày 27-28/3/2026 tại Đại học Cần Thơ, đã trở thành một sự kiện tiêu biểu, quy tụ đông đảo cộng đồng nghiên cứu và đào tạo trong lĩnh vực công nghệ thông tin và AI.

Đây là hoạt động học thuật thường niên có uy tín, tạo không gian để các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên trao đổi kết quả nghiên cứu, cập nhật xu hướng công nghệ và tìm kiếm cơ hội hợp tác.

Sự kiện đồng thời mang ý nghĩa đặc biệt khi diễn ra trong dịp kỷ niệm 60 năm thành lập Đại học Cần Thơ, đánh dấu bước phát triển mới của một trung tâm đào tạo và nghiên cứu trọng điểm tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Một trong những điểm nổi bật của FJCAI 2026 là nội dung học thuật phong phú, phản ánh tương đối đầy đủ các xu hướng phát triển của AI hiện nay. Các báo cáo chuyên đề đã tập trung vào cả hai hướng chính: Nghiên cứu nền tảng và ứng dụng thực tiễn.

Ở cấp độ nền tảng, các hướng nghiên cứu về AI tổng quát (AGI) tiếp tục thu hút sự quan tâm lớn. Đây là lĩnh vực hướng tới việc xây dựng các hệ thống AI có khả năng học hỏi, suy luận và thích ứng linh hoạt tương tự con người.

Dù vẫn đang trong giai đoạn phát triển dài hạn, những tiến bộ gần đây trong học sâu (deep learning), học tăng cường (reinforcement learning) và các mô hình ngôn ngữ lớn đã góp phần tạo nền móng quan trọng cho mục tiêu này.

Song song đó, AI đa phương thức đang nổi lên như một xu hướng công nghệ chủ đạo. Khả năng tích hợp và xử lý đồng thời nhiều dạng dữ liệu như văn bản, hình ảnh, âm thanh và video giúp các hệ thống AI trở nên linh hoạt và hiệu quả hơn. Các mô hình đa phương thức không chỉ nâng cao độ chính xác trong phân tích dữ liệu mà còn mở ra khả năng tương tác tự nhiên giữa con người và máy móc.

Ngoài ra, các nghiên cứu về xử lý ngôn ngữ tự nhiên, thị giác máy tính và các thuật toán học máy tiên tiến cũng được trình bày và thảo luận sâu rộng, cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của cộng đồng nghiên cứu AI tại Việt Nam.

Đến việc đẩy mạnh ứng dụng AI trong các lĩnh vực trọng điểm

Không dừng lại ở lý thuyết, Hội thảo đặc biệt nhấn mạnh đến khả năng ứng dụng AI trong thực tiễn, coi đây là yếu tố then chốt để chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế - xã hội.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, AI đang góp phần thay đổi phương thức sản xuất truyền thống thông qua các hệ thống giám sát thông minh, phân tích dữ liệu môi trường và dự báo năng suất. Việc ứng dụng học máy trong nhận diện sâu bệnh, tối ưu hóa tưới tiêu và quản lý tài nguyên giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Đây là hướng đi đặc biệt phù hợp với khu vực Đồng bằng sông Cửu Long - nơi nông nghiệp giữ vai trò chủ đạo.

Giáo dục cũng là một lĩnh vực chứng kiến sự chuyển đổi mạnh mẽ nhờ AI. Các nền tảng học tập thông minh có khả năng cá nhân hóa nội dung, theo dõi tiến trình học tập và đưa ra các gợi ý phù hợp với từng người học. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả đào tạo mà còn góp phần hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số.

Một trong những thách thức lớn trong phát triển AI tại Việt Nam là khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng. Nhiều kết quả nghiên cứu có giá trị nhưng chưa được chuyển hóa thành sản phẩm hoặc giải pháp cụ thể phục vụ đời sống.

Tại FJCAI 2026, vấn đề này được đặt ra như một trọng tâm thảo luận. Việc thúc đẩy hợp tác giữa các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp được xem là giải pháp quan trọng nhằm tăng cường khả năng thương mại hóa các sản phẩm AI. Thông qua các mô hình hợp tác linh hoạt, các ý tưởng nghiên cứu có thể được phát triển thành sản phẩm có tính ứng dụng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường.

Bên cạnh đó, việc xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo, phòng thí nghiệm liên ngành và hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ cũng được đề cập như những yếu tố quan trọng thúc đẩy quá trình này.

Những thách thức trong phát triển hệ sinh thái AI

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, việc phát triển AI tại Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức. Một trong những vấn đề cốt lõi là dữ liệu - yếu tố được xem là “nhiên liệu” của các hệ thống AI. Việc thiếu hụt dữ liệu chất lượng cao, cùng với những hạn chế trong chia sẻ và bảo mật dữ liệu, đang ảnh hưởng đến hiệu quả nghiên cứu và triển khai.

Hạ tầng tính toán cũng là một rào cản đáng kể, đặc biệt đối với các mô hình AI quy mô lớn đòi hỏi tài nguyên xử lý mạnh mẽ. Chi phí đầu tư cao khiến nhiều tổ chức gặp khó khăn trong việc tiếp cận và khai thác công nghệ.

Ngoài ra, nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu phát triển. Việc đào tạo đội ngũ chuyên gia có khả năng làm chủ các công nghệ AI tiên tiến đòi hỏi sự đầu tư dài hạn và chiến lược rõ ràng.

Khung pháp lý và các quy định liên quan đến AI cũng cần được hoàn thiện nhằm đảm bảo sự phát triển an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.

Vai trò của đại học trong kiến tạo hệ sinh thái AI

Trong hệ sinh thái AI, các cơ sở giáo dục đại học đóng vai trò trung tâm trong đào tạo nguồn nhân lực và thúc đẩy nghiên cứu khoa học. Thông qua các hoạt động học thuật như hội thảo, trường đại học không chỉ lan tỏa tri thức mà còn tạo cầu nối giữa nghiên cứu và thực tiễn.

Việc tổ chức FJCAI 2026 cho thấy định hướng rõ ràng của Đại học Cần Thơ trong việc đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng công nghệ cao. Với lợi thế là trung tâm đào tạo lớn của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nhà trường có điều kiện thuận lợi để triển khai các nghiên cứu gắn với thực tiễn địa phương, đặc biệt trong các lĩnh vực như nông nghiệp, môi trường và biến đổi khí hậu.

Thông qua việc kết nối với các đối tác trong và ngoài nước, trường đại học có thể mở rộng hợp tác, nâng cao chất lượng đào tạo và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Có thể khẳng định rằng, AI đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế số. Việc tổ chức các diễn đàn học thuật như FJCAI 2026 không chỉ góp phần định hướng nghiên cứu mà còn tạo điều kiện kết nối các nguồn lực, thúc đẩy hợp tác và đổi mới sáng tạo.

Đối với Việt Nam, việc xây dựng một hệ sinh thái AI toàn diện, gắn kết giữa nghiên cứu - đào tạo - ứng dụng là yêu cầu cấp thiết. Trong đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, các cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu và doanh nghiệp nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho phát triển công nghệ.

Trong bối cảnh khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt với nhiều thách thức về biến đổi khí hậu và chuyển dịch kinh tế, việc ứng dụng AI có thể mang lại những giải pháp hiệu quả, góp phần phát triển bền vững.

Với những nền tảng đã được xây dựng và sự tham gia tích cực của cộng đồng khoa học, công nghệ, hệ sinh thái AI tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, đóng góp thiết thực vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và nâng cao vị thế quốc gia trong kỷ nguyên số./.