Khi quản lý năng lượng trở thành bài toán dữ liệu

Để giải quyết bài toán này, Công ty Cổ phần BenKon, thành lập năm 2020 đã phát triển các giải pháp AI và IoT phục vụ quản lý năng lượng, tập trung vào hệ thống điều hòa. Thay vì chỉ theo dõi tổng mức tiêu thụ, doanh nghiệp xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu trực tiếp từ thiết bị, kết nối các nguồn dữ liệu, phân tích thông tin phục vụ vận hành. Hướng phát triển này giúp người quản lý hiểu rõ tình trạng hệ thống và có cơ sở điều chỉnh phù hợp.

Với các đơn vị có hàng chục cơ sở, nhiều máy điều hòa, hóa đơn điện không thể chỉ ra máy nào chạy ngoài giờ, phòng nào thường xuyên đặt nhiệt độ quá thấp hay thiết bị nào tiêu thụ cao bất thường. Khi số lượng thiết bị tăng, khoảng cách giữa dữ liệu tổng hợp và tình trạng vận hành thực tế càng lớn. Vì vậy, muốn kiểm soát năng lượng, dữ liệu cần được đưa về gần thiết bị và quá trình sử dụng.

Mỗi máy điều hòa có thể cung cấp thông tin về điện năng tiêu thụ, thời gian hoạt động, nhiệt độ, độ ẩm và mức nhiệt cài đặt. IoT cho phép thu nhận liên tục các dữ liệu này, tạo nguồn thông tin chi tiết hơn nhiều so với hóa đơn định kỳ. Nhưng dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi được kết nối, chuẩn hoá, phân tích. Từ dữ liệu tập trung, hệ thống có thể xây dựng mức tiêu thụ nền, so sánh các thiết bị tương đồng, nhận diện máy hoạt động ngoài giờ, phát hiện mức tiêu thụ bất thường. Những thay đổi này cũng có thể trở thành tín hiệu để kiểm tra hiệu suất, vệ sinh hoặc bảo dưỡng thiết bị.

Ở quy mô lớn, AI và các thuật toán phân tích giúp rút ngắn khoảng cách giữa dữ liệu và quyết định. Hệ thống giúp nhận diện trạng thái hoạt động, phát hiện bất thường, khoanh vùng điểm cần chú ý, đưa ra cảnh báo. Kết quả phân tích giúp kết nối với các kịch bản điều khiển để điều chỉnh lịch vận hành, giới hạn nhiệt độ, thực hiện yêu cầu bảo trì. Như vậy, dữ liệu được đưa vào một chuỗi khép kín từ đo lường, phân tích đến hành động thay vì chỉ dừng ở giám sát.

Cách tiếp cận này được thể hiện trong kiến trúc giải pháp mà BenKon phát triển, với các lớp công nghệ kết nối từ thiết bị đến nền tảng dữ liệu. Thiết bị IoT do kỹ sư Việt Nam thiết kế có khả năng đo điện năng, thời gian chạy, nhiệt độ, độ ẩm, hỗ trợ điều khiển từ xa. Các thiết bị kết nối thành mạng Bluetooth Mesh, giúp thu thập dữ liệu tập trung từ nhiều máy tại cùng cơ sở. Trên nền tảng đám mây, dữ liệu được phân tích để nhận diện thói quen sử dụng, phát hiện bất thường, gợi ý bảo trì, thực thi các kịch bản tự động. Việc làm chủ phần cứng, kết nối, nền tảng và phân tích tạo điều kiện mở rộng từ quản lý từng thiết bị sang quản lý cả hệ thống.

Năng lực này cũng được kiểm chứng qua nghiên cứu ứng dụng. Phối hợp với phòng thí nghiệm IoT của Trường Đại học Thủ Dầu Một, nhóm nghiên cứu kết hợp thiết bị BenKon với thuật toán thị giác máy tính để đếm số người trong lớp học, điều chỉnh nhiệt độ điều hòa tương ứng. Thử nghiệm tại một tòa nhà của trường ghi nhận mức giảm tiêu thụ điện trung bình khoảng 13,38% mỗi ngày; kết quả được công bố trong kỷ yếu hội nghị quốc tế ICDAM 2025 do Springer Nature xuất bản. Năm 2025, BenKon được cấp hai bằng độc quyền sáng chế tại Việt Nam, trong đó có sáng chế về hệ thống giám sát và điều khiển điều hòa không khí tiết kiệm điện.

Từ hệ thống điều hòa, kiến trúc này có thể mở rộng sang chuỗi bán lẻ, trường học, bệnh viện, công sở, công trình công cộng - những nơi thiết bị phân tán nhưng yêu cầu quản lý cần được thống nhất. Với các đơn vị triển khai, việc bắt đầu từ nhóm thiết bị tiêu thụ điện lớn, xác lập mức nền, thử nghiệm ở quy mô phù hợp và đo lại kết quả sẽ tạo cơ sở để mở rộng giải pháp.

Đo được điện năng chưa đồng nghĩa với sử dụng năng lượng hiệu quả. Giá trị của AI, IoT và dữ liệu chỉ được thể hiện khi thông tin thu thập giúp xác định vấn đề, hỗ trợ ra quyết định, chuyển quyết định thành hành động và đo lường lại kết quả. Hướng phát triển của BenKon cho thấy công nghệ Việt Nam đang có thêm điều kiện đi sâu vào những bài toán vận hành cụ thể, đưa dữ liệu trở thành công cụ quản lý năng lượng và hỗ trợ mục tiêu tiết kiệm, chuyển đổi xanh./.