Kết hợp ruồi lính đen và nhiệt phân để “tái sinh” rác thải
Giải pháp xử lý rác bằng ấu trùng ruồi lính đen kết hợp công nghệ nhiệt phân, mở ra hướng tận dụng chất thải hữu cơ để sản xuất nhiên liệu, phân bón và protein phục vụ chăn nuôi, thay cho phương thức chôn lấp hoặc đốt truyền thống.
Hướng tiếp cận mới cho bài toán rác đô thị
Mỗi ngày, Việt Nam phát sinh khoảng 75.000 tấn rác thải sinh hoạt. Tuy nhiên, phần lớn lượng rác này hiện vẫn được xử lý bằng chôn lấp hoặc đốt, trong khi nhiều bãi rác tại các đô thị lớn đang dần quá tải, kéo theo áp lực về môi trường và chi phí vận hành.
Trong bối cảnh đó, một công nghệ kết hợp giữa xử lý sinh học và nhiệt phân, được kỳ vọng mở ra hướng tiếp cận mới cho ngành môi trường.
Công nghệ do Công ty Cổ phần Công nghệ Xử lý môi trường ARC-V nghiên cứu phát triển. Công nghệ kết hợp ấu trùng ruồi lính đen với hệ thống nhiệt phân, nhằm chuyển hóa rác thành than nhiên liệu, phân hữu cơ và protein côn trùng.
Giải pháp này vừa được giới thiệu tại Techmart chuyên ngành Công nghệ xanh và Tuần hoàn 2026, do Sở KH&CN TP. HCM tổ chức mới đây.
Theo đơn vị phát triển, mô hình được thiết kế nhằm giảm tối đa nhu cầu chôn lấp và hạn chế đốt rác trực tiếp. Thay vì xem rác là chất thải cuối cùng, hệ thống hướng đến tận dụng gần như toàn bộ dòng hữu cơ để tạo ra các sản phẩm có giá trị phục vụ sản xuất.
Ruồi lính đen tham gia “phân giải” rác hữu cơ
TS. Ngô Huỳnh Thiện, Tổng giám đốc ARC-V cho biết, ở giai đoạn đầu, rác sinh hoạt hỗn hợp được tiếp nhận và tách sơ bộ các thành phần vô cơ. Phần hữu cơ sau đó được đưa vào hệ thống nuôi ấu trùng ruồi lính đen.
Theo ông Ngô Huỳnh Thiện, đây là loài côn trùng đang được nhiều quốc gia ứng dụng trong xử lý rác thực phẩm và phụ phẩm nông nghiệp, nhờ khả năng tiêu thụ nhanh lượng lớn vật chất hữu cơ.
Chỉ trong vài ngày, khối lượng rác có thể giảm đáng kể, đồng thời hạn chế phát sinh mùi hôi và nước rỉ rác so với mô hình chôn lấp truyền thống.
Sau giai đoạn xử lý sinh học, phần vật chất còn lại tiếp tục được đưa vào hệ thống nhiệt phân để tạo ra than tổng hợp SynCoal. Đây là loại nhiên liệu có thể thay thế một phần than hóa thạch trong một số ngành công nghiệp như xi măng, luyện kim hoặc thép.
Ngoài nhiên liệu, hệ thống còn tạo ra phân hữu cơ và protein côn trùng phục vụ ngành chăn nuôi, thủy sản.
Cũng theo ông Ngô Huỳnh Thiện, mỗi tấn rác hỗn hợp có thể tạo ra hơn 626 kg sản phẩm hữu ích, gồm khoảng 437 kg phân hữu cơ, hơn 153 kg than tổng hợp và gần 36 kg ấu trùng giàu protein.
Giảm áp lực chôn lấp và phát thải
Hiện khoảng 70% rác thải tại Việt Nam vẫn được xử lý bằng chôn lấp. Không chỉ gây áp lực lên quỹ đất, các bãi rác còn phát sinh khí methane - loại khí nhà kính có tác động lớn đến biến đổi khí hậu.
Trong khi đó, các công nghệ đốt rác phát điện dù giúp giảm diện tích chôn lấp, nhưng đòi hỏi vốn đầu tư lớn và yêu cầu kiểm soát khí thải nghiêm ngặt.
Theo ông Thiện, mô hình kết hợp ruồi lính đen và nhiệt phân có thể giúp giảm lượng chất thải cuối cùng phải chôn lấp xuống gần bằng 0, đồng thời hạn chế phát sinh nước rỉ rác và khí thải CO₂.
Hệ thống được thiết kế theo dạng mô-đun, có thể triển khai linh hoạt ở nhiều quy mô khác nhau với thời gian xây dựng khoảng 3-6 tháng. Không chỉ dừng ở xử lý rác, mô hình còn hướng đến mục tiêu kinh tế tuần hoàn, khi chất thải được chuyển hóa thành nhiên liệu, phân bón và nguyên liệu phục vụ sản xuất.
Theo ông Ngô Huỳnh Thiện, đối tác công nghệ của ARC-V là ARC Ento Tech hiện vận hành các hệ thống xử lý chất thải bằng ruồi lính đen tại bang New South Wales (Australia) và đang mở rộng hoạt động sang Bắc Mỹ, châu Phi và Việt Nam.
Ông Ngô Huỳnh Thiện cho biết thêm, ARC-V hiện đang phối hợp với một số địa phương để đề xuất triển khai thí điểm công nghệ này. Tại TP.HCM doanh nghiệp mong muốn xây dựng mô hình xử lý khoảng 25 tấn rác/ngày và sẵn sàng tự chi trả kinh phí trong giai đoạn thử nghiệm, nhằm đánh giá hiệu quả trước khi xem xét nhân rộng./.
