Hội thảo “Ngoại giao Khoa học - Công nghệ": Động lực phát triển quốc gia và sứ mệnh của Thanh niên Ngoại giao”

Nằm trong chuỗi hoạt động Tháng Thanh niên 2026, Hội thảo được tổ chức nhằm mở ra không gian học thuật và trao đổi thực tiễn giàu ý nghĩa. Đây không chỉ là dịp để khẳng định vai trò của ngoại giao khoa học - công nghệ trong tiến trình phát triển, mà còn là cơ hội để thế hệ trẻ ngoại giao xác định rõ hơn vị trí, trách nhiệm của bản thân trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Sự chuyển dịch từ Ngoại giao Kinh tế sang Ngoại giao Khoa học - Công nghệ

Tại phiên thứ nhất của Hội thảo, Đại sứ - TS. Tôn Sinh Thành đã mang đến một góc nhìn chiến lược về sự chuyển dịch tất yếu từ ngoại giao kinh tế truyền thống sang ngoại giao khoa học - công nghệ.

Đại sứ nhấn mạnh nhiệm vụ trọng tâm hiện nay của ngoại giao là phải thu hút được các “đại bàng công nghệ” như Nvidia, Apple, Microsoft để chuyển giao công nghệ lõi (AI, bán dẫn, lượng tử) vào Việt Nam, đồng thời tham gia định hình luật chơi toàn cầu và thu hút nguồn lực từ trí thức kiều bào.

Đại sứ cũng đặt ra yêu cầu khắt khe cho thanh niên ngoại giao đó là phải trang bị kỹ năng đàm phán công nghệ cao, khả năng nắm bắt xu hướng và đặc biệt là phải sử dụng thành thạo các công cụ AI.

Thách thức từ AI và chiến lược “Đường cong nụ cười”

Trong phiên thứ hai của Hội thảo, anh Nguyễn Ngọc Quế - Thành viên Mạng lưới Chuyên gia Dữ liệu Toàn cầu (Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia), đồng thời là Tổng Giám đốc Công ty TNHH Edmicro Education đã đưa ra những minh chứng về cách AI đang tái định hình thị trường lao động, từ việc thay thế các công việc lập trình cơ bản đến phân tích dữ liệu.

Trong cuộc chạy đua địa chính trị khốc liệt về mô hình AI giữa các siêu cường, thế hệ trẻ nên áp dụng chiến lược “đường cong nụ cười” (Smiling Curve), đó là tập trung vào năng lực ở thượng nguồn (Upstream) như tư duy chiến lược, phán đoán chính trị, đàm phán và hạ nguồn (Downstream) là các kỹ năng thực chiến, tương tác và quản lý con người.

“Kỷ nguyên khai phá” và vai trò làm chủ công nghệ

Phát biểu tại Hội thảo, ThS. Phạm Thanh Tùng - Bí thư Đoàn Thanh niên Học viện, Giảng viên Khoa Luật Quốc tế nhận định, đứng trước sự phát triển bất định của công nghệ, con người đang bước vào một “kỷ nguyên khai phá” mới, tương tự như những cuộc phát kiến địa lý hay khai phá vũ trụ trong lịch sử.

Do đó, thanh niên Ngoại giao chính là những người mang sứ mệnh dẫn dắt cuộc khai phá này, đòi hỏi các bạn trẻ phải biết nắm bắt công nghệ, biến AI thành người bạn đồng hành thực hành để nâng cao hiệu suất, đồng thời luôn giữ vững sự thận trọng và vai trò làm chủ của con người.

Góc nhìn đa chiều từ các bài tham luận của thanh niên Ngoại giao

Tiếp nối những định hướng chiến lược từ các chuyên gia, các tham luận của sinh viên Học viện đã góp phần cụ thể hóa những khái niệm vĩ mô thành các hành động và nhiệm vụ thiết thực cho thế hệ trẻ trong thời đại mới.

Tham luận với chủ đề: “Ngoại giao khoa học - công nghệ: Động lực phát triển quốc gia và sứ mệnh thanh niên Ngoại giao trong kỷ nguyên mới" của sinh viên Nguyễn Ngọc Mai đã khéo léo phác họa bức tranh toàn cầu đang dịch chuyển từ địa chính trị truyền thống sang “địa công nghệ”, nơi các lĩnh vực như AI, bán dẫn, lượng tử và công nghệ vũ trụ trở thành trụ cột sức mạnh quốc gia.

Trong bối cảnh đó, ngoại giao khoa học - công nghệ không chỉ thu hút vốn chất lượng cao mà còn nâng tầm vị thế của Việt Nam từ vai trò tiếp nhận sang “đồng kiến tạo” các tiêu chuẩn quốc tế. Thanh niên Ngoại giao được xác định là lực lượng nòng cốt trong việc kết nối mạng lưới tri thức, đồng thời cần linh hoạt vận dụng tư tưởng “dĩ bất biến ứng vạn biến” của Chủ tịch Hồ Chí Minh để hội nhập nhưng vẫn giữ vững sự tự chủ, độc lập.

Tham luận: “Đột phá ngoại giao khoa học - công nghệ trong kỷ nguyên mới: Mở lối tương lai cho sứ mệnh và khát vọng của thanh niên ngoại giao” của sinh viên Vũ Thu Hương, đại diện Galileo Society - Hội Sinh viên Nghiên cứu Khoa học (Học viện Ngoại giao) lại đi sâu vào thực tiễn. Bài tham luận đã phân tích sâu sắc thực trạng và xác định những cơ hội, thách thức của Việt Nam trong phát triển ngoại giao khoa học - công nghệ.

Hiện nay, nước ta đã và đang triển khai các nghị quyết và chủ trương lớn giúp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo sức hút lớn với nguồn nhân lực chất lượng cao; cùng với mạng lưới đối ngoại sâu rộng giúp đón đầu làn sóng công nghệ mới thông qua các cơ chế hợp tác với các tập đoàn công nghệ lớn.

Tuy nhiên, trình độ phát triển kỹ thuật trong nước còn hạn chế, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao còn khan hiếm. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp chủ yếu vẫn dừng lại ở khâu gia công, lắp ráp đơn giản, gặp nguy cơ bị bỏ lại trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Để giải quyết bài toán này, thanh niên sinh viên cần chủ động đọc báo cáo chiến lược, tham gia nghiên cứu thực tiễn tại các tổ chức công nghệ và xây dựng các không gian thảo luận chuyên môn sâu trong cộng đồng.

Khép lại chuỗi tham luận là những đề xuất mang tính hành động cao từ sinh viên Phan Thị Trang Nhung, đại diện Đoàn Thanh niên Học viện, với đề tài: “Phát huy vai trò tiên phong của thanh niên Ngoại giao trong thúc đẩy ngoại giao khoa học - công nghệ trong kỷ nguyên số”. Bài tham luận đưa ra thông điệp mạnh mẽ về yêu cầu đối với nhân lực ngoại giao trẻ: Phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy liên ngành và khả năng thích ứng linh hoạt.

Thanh niên cần tiếp cận công nghệ cốt lõi, trở thành những “công dân số” có ý thức bảo vệ chủ quyền và an ninh trên không gian số. Đại diện Đoàn Thanh niên Học viện kêu gọi sự chung tay đổi mới giáo dục từ hệ thống chính trị, kết hợp đào tạo kỹ năng số (STEM) với giáo dục đạo đức, văn hóa, nhằm kiến tạo một thế hệ thanh niên trí tuệ, tự tin mang bản sắc Việt Nam bước ra thế giới.

Hội thảo khép lại với thông điệp mạnh mẽ: Ngoại giao khoa học - công nghệ không chỉ là một công cụ hỗ trợ mà đã trở thành trụ cột chiến lược trong kỷ nguyên số. Với bản lĩnh “dám nghĩ, dám làm” cùng sự chuẩn bị kỹ lưỡng về kỹ năng thực chiến, thế hệ trẻ Ngoại giao sẽ là nhân tố then chốt đưa Việt Nam bứt phá, khẳng định vị thế và sức mạnh dân tộc trên bản đồ công nghệ thế giới trong tương lai./.