“Hội nghị Diên Hồng” tại Viện Hàn lâm: Mở lối làm chủ công nghệ chiến lược

Hội nghị được Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Việt Nam tổ chức sáng ngày 17/4/2026, tại Hà Nội, đã quy tụ các thế hệ lãnh đạo, nhà khoa học đầu ngành, đặt ra những định hướng chiến lược nhằm nâng tầm Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam trở thành trung tâm khoa học công nghệ nòng cốt của đất nước.

Hội tụ trí tuệ

Chủ trì và phát biểu khai mạc Hội nghị, GS. TS. Trần Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam nhấn mạnh, Hội nghị có ý nghĩa đặc biệt khi quy tụ đông đảo các nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành cùng các thế hệ lãnh đạo Viện, qua đó tạo nên một diễn đàn trao đổi học thuật và chính sách có chiều sâu.

Theo Chủ tịch Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, trong bối cảnh khoa học công nghệ toàn cầu phát triển nhanh chóng, cạnh tranh công nghệ ngày càng khốc liệt, việc củng cố nền tảng nghiên cứu cơ bản gắn với làm chủ công nghệ chiến lược là nhiệm vụ có ý nghĩa sống còn.

"Đây không chỉ là yêu cầu phát triển khoa học, mà còn là yếu tố bảo đảm độc lập, tự chủ và nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia", GS. TS Trần Hồng Thái nhấn mạnh.

Ba trụ cột chiến lược định hướng phát triển

Nội dung hội nghị tập trung vào ba trụ cột lớn:

Thứ nhất là thúc đẩy nghiên cứu cơ bản gắn với mục tiêu làm chủ một số công nghệ chiến lược. Đây là nền tảng cốt lõi để tạo ra các đột phá khoa học, từ đó chuyển hóa thành các ứng dụng công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Thứ hai là xác định các mục tiêu và giải pháp nhằm tăng cường năng lực tổng thể của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, bao gồm năng lực nghiên cứu, chất lượng nguồn nhân lực, hệ thống cơ sở hạ tầng và cơ chế vận hành.

Thứ ba là xây dựng Đề án thành lập Hội đồng Viện sĩ - một thiết chế học thuật quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng tư vấn chiến lược và phản biện chính sách.

Ba trụ cột này được đánh giá là có tính liên kết chặt chẽ, tạo thành một hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao vị thế của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam trong hệ thống khoa học công nghệ quốc gia.

Tiếp cận khoa học, thận trọng, có chiều sâu

Trong các phiên thảo luận, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng những nội dung mang tính chiến lược cần được nghiên cứu một cách bài bản, toàn diện và có chiều sâu.

Các ý kiến cho rằng, việc xây dựng các đề án phải dựa trên cơ sở khoa học vững chắc, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế để bảo đảm tính khả thi. Quan trọng hơn, cần có sự gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, nhằm bảo đảm các kết quả khoa học có thể chuyển hóa thành giá trị thực tiễn.

Ngoài ra, các đại biểu cũng đề xuất xây dựng lộ trình triển khai cụ thể, có phân kỳ rõ ràng, tránh tình trạng dàn trải nguồn lực hoặc thiếu trọng tâm.

Một trong những vấn đề được thảo luận sâu là cơ chế, chính sách phát triển khoa học công nghệ.

Các đại biểu cho rằng, cần đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý theo hướng linh hoạt hơn, tạo điều kiện cho các nhà khoa học phát huy tối đa năng lực sáng tạo. Tuy nhiên, sự linh hoạt này vẫn phải đi kèm với tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Đồng thời, việc đánh giá hiệu quả các chương trình, đề án cần được thực hiện một cách khách quan, dựa trên các tiêu chí rõ ràng, tránh hình thức.

Đề án Hội đồng Viện sĩ: Nâng tầm học thuật

Trình bày về “Đề án thành lập Hội đồng Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam”, PGS. TS Hà Quý Quỳnh, Trưởng Ban Tổ chức, Cán bộ và Kiểm tra, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam cho biết Hội đồng sẽ quy tụ các nhà khoa học có uy tín cao, có đóng góp nổi bật cho khoa học trong và ngoài nước.

Hội đồng Viện sĩ không chỉ có vai trò tư vấn chiến lược mà còn là cầu nối học thuật, góp phần nâng cao vị thế quốc tế của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam. Việc thành lập Hội đồng này được kỳ vọng sẽ tạo ra một bước đột phá trong tổ chức và quản trị khoa học, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Tại hội nghị, nhiều tham luận chuyên sâu đã được trình bày. TS. Nguyễn Lê Minh, Phó Trưởng ban KH&CN, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam đã trình bày tham luận “Một số mục tiêu và giải pháp nhằm thúc đẩy nghiên cứu cơ bản để làm chủ một số công nghệ chiến lược”, đề xuất các giải pháp thúc đẩy nghiên cứu cơ bản, nhấn mạnh việc xây dựng các chương trình nghiên cứu trọng điểm và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong khi đó, TS. Lê Tất Thành, Phó Trưởng ban Kế hoạch tài chính, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam trình bày tham luận “Một số mục tiêu và giải pháp nhằm tăng cường năng lực Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam”, tập trung vào các giải pháp tăng cường năng lực tổ chức, bao gồm đổi mới cơ chế tài chính và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Các tham luận đã góp phần làm rõ hơn các định hướng chiến lược, đồng thời đưa ra nhiều kiến nghị có giá trị thực tiễn.

Từ các nội dung thảo luận, hội nghị thống nhất Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu cơ bản, đồng thời lựa chọn một số lĩnh vực công nghệ chiến lược để tập trung đầu tư.

Song song với đó là việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ nhà khoa học trẻ; tăng cường hợp tác quốc tế; và xây dựng cơ chế chính sách phù hợp với bối cảnh mới.

Mục tiêu cuối cùng là đưa Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam trở thành trung tâm nghiên cứu KH&CN hàng đầu khu vực, có khả năng cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

Hội nghị đã mở ra một không gian đối thoại học thuật và chính sách sâu rộng, đồng thời định hình những bước đi chiến lược cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Trong bối cảnh khoa học công nghệ ngày càng đóng vai trò then chốt, việc nâng cao năng lực của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam không chỉ là yêu cầu nội tại, mà còn là nhiệm vụ quan trọng của quốc gia.

Những định hướng được thống nhất tại Hội nghị, nếu được triển khai hiệu quả, sẽ góp phần tạo ra những chuyển biến thực chất, đưa khoa học công nghệ Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.

Trong khuôn khổ Hội nghị, GS. TS. Trần Hồng Thái đã tặng hoa chúc mừng GS. TSKH. Phùng Hồ Hải, nguyên Viện trưởng Viện Toán học, người vừa được trao Giải thưởng Nghiên cứu Humboldt.

Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp nổi bật của nhà khoa học Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời khẳng định năng lực nghiên cứu của đội ngũ trí thức trong nước./.