Hoàn thiện Cổng dữ liệu mở hướng tới nền tảng tri thức số quốc gia

Ngày 24/3/2026, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đã tổ chức Hội thảo “Góp ý cho cổng dữ liệu mở của VUSTA”.

Hình thành “hạ tầng dữ liệu lõi” cho toàn hệ thống

Phát biểu tại Hội thảo, ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng Thư ký VUSTA cho biết, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đây là Nghị quyết có ý nghĩa chiến lược, mang tính trụ cột, được xác định là “đòn bẩy” quan trọng để Việt Nam bứt phá, vươn lên trong kỷ nguyên mới.

Trong bối cảnh đó, VUSTA đã chủ động bám sát chủ trương của Đảng và Nhà nước, từng bước cụ thể hóa bằng các chương trình, kế hoạch trọng tâm. Nổi bật là việc ban hành Kế hoạch số 356 ngày 20/5/2025 nhằm triển khai thực hiện Nghị quyết số 57 một cách bài bản, đồng bộ trong toàn hệ thống.

Đề án Chuyển đổi số VUSTA giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035 đã được xây dựng với định hướng dài hạn và hiện đang được đề xuất đưa vào danh mục dự án đầu tư công. Không dừng lại ở định hướng chiến lược, VUSTA còn đẩy mạnh số hóa trong hoạt động điều hành, phối hợp Mặt trận Tổ quốc Việt Nam triển khai hệ thống thông tin điều hành tác nghiệp.

Qua đó, việc trao đổi văn bản được thực hiện nhanh chóng, dữ liệu từng bước được số hóa, đồng thời tăng cường kết nối liên thông giữa các cơ quan từ Trung ương đến địa phương. Những nỗ lực này chính là nền tảng quan trọng, tạo đà cho quá trình chuyển đổi số toàn diện trong toàn hệ thống.

Giới thiệu tổng quan về Cổng dữ liệu mở VUSTA, bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số cho biết, Cổng Dữ liệu mở VUSTA (địa chỉ: https:///usta.idist.dev/) là nền tảng kỹ thuật số tập trung do VUSTA triển khai, phục vụ mục tiêu số hóa và chia sẻ toàn diện kho dữ liệu khoa học và công nghệ của toàn hệ thống VUSTA trên phạm vi quốc gia.

Hệ thống được xây dựng theo mô hình Open Data Portal chuẩn quốc tế, nhưng được tùy chỉnh phù hợp với đặc thù môi trường nghiên cứu khoa học và kỹ thuật tại Việt Nam. Đây là bước đi cốt lõi trong lộ trình chuyển đổi số của VUSTA, đặt nền móng cho hạ tầng dữ liệu lõi toàn hệ thống.

Hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo dựa trên dữ liệu

Theo PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), Cổng dữ liệu mở VUSTA sẽ mang lại 3 giá trị cốt lõi.

Về giá trị dữ liệu, hệ thống giúp tập trung, chuẩn hóa và “mở khóa” kho dữ liệu khoa học - công nghệ vốn đang phân tán ở hơn 500 hội thành viên và viện nghiên cứu, biến tài sản rời rạc thành nguồn tri thức chung có thể khai thác.

Đối với giá trị kết nối, Cổng dữ liệu mở trở thành nút liên thông giữa VUSTA với Cổng dữ liệu quốc gia, hệ thống học thuật quốc tế và cộng đồng công nghệ, qua đó hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo dựa trên dữ liệu.

Cổng dữ liệu mở VUSTA cũng mang lại giá trị về mặt chính sách. Hệ thống góp phần cụ thể hóa Chương trình chuyển đổi số quốc gia và Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ giai đoạn 2021-2030, thể hiện vai trò tiên phong của VUSTA trong phát triển kinh tế số.

Theo ông Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam, để hệ thống vận hành hiệu quả, cần hội tụ ba yếu tố cốt lõi: Dữ liệu lớn, hạ tầng công nghệ hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo đó, việc xây dựng dữ liệu lớn đòi hỏi nguồn dữ liệu phong phú, được số hóa đầy đủ, có cấu trúc. Hạ tầng công nghệ phải đủ mạnh để lưu trữ, xử lý khối lượng dữ liệu lớn.

Đặc biệt, yếu tố con người đóng vai trò then chốt. Đội ngũ vận hành cần có trình độ chuyên sâu về công nghệ thông tin, quản trị dữ liệu, an ninh mạng để bảo đảm toàn bộ vòng đời dữ liệu - từ thu thập, lưu trữ đến khai thác và bảo mật.

Một thách thức lớn khác là vấn đề bản quyền. Việc số hóa và chia sẻ dữ liệu phải tuân thủ chặt chẽ quy định về sở hữu trí tuệ.

Ngoài ra, nguồn lực tài chính cũng là bài toán không nhỏ. Do đó, bên cạnh ngân sách nhà nước, cần đẩy mạnh xã hội hóa, huy động sự tham gia của doanh nghiệp.

Tại Hội thảo, các đại biểu trao đổi một số nội dung chính như: Đánh giá các chức năng chính của hệ thống cổng dữ liệu; cân nhắc các dữ liệu để duy trì hoạt động, khai thác và kết nối với doanh nghiệp; cơ sở pháp lý của cổng dữ liệu, tuân thủ kết nối với cổng dữ liệu quốc gia; thách thức và khuyến nghị giải pháp xây dựng cổng dữ liệu mở của VUSTA...

Để VUSTA xây dựng cổng dữ liệu mở trong thời gian tới, các đại biểu đề xuất xây dựng chất lượng dữ liệu đầu vào chuẩn cho từng ngành, hạ tầng công nghệ thông tin và nhân lực vận hành và quản lý hệ thống cổng dữ liệu; xây dựng chính sách bảo mật dữ liệu và tuân thủ pháp lý, xã hội hóa./.