Hà Tĩnh tìm hướng phát triển kinh tế từ tre lấy măng Lục trúc

Đa dạng hóa sinh kế từ đất rừng

Khí hậu khắc nghiệt, thiên tai thường xuyên là một trong những thách thức lớn đối với sản xuất nông nghiệp ở Hà Tĩnh. Bão mạnh, mưa lũ, nắng nóng và hạn hán không chỉ ảnh hưởng đến mùa vụ mà còn khiến sinh kế của người dân nhiều khu vực miền núi, trung du đứng trước những rủi ro khó lường.

Tuy nhiên, chính điều kiện tự nhiên đặc thù cũng tạo nên nhiều sản phẩm nông sản có giá trị như cam bù, bưởi Phúc Trạch, nhung hươu, trầm hương...

Ngoài những sản phẩm đã tạo dựng được thương hiệu, tiềm năng đất lâm nghiệp và vùng bán sơn địa còn có thể khai thác theo những hướng đa dạng hơn. Trồng cây dược liệu dưới tán rừng, phát triển lâm sản ngoài gỗ và tre lấy măng vừa mở thêm nguồn thu, vừa góp phần sử dụng đất hiệu quả, bảo vệ môi trường và duy trì cảnh quan sinh thái.

Thực tế, kinh tế rừng tại nhiều địa phương vẫn chủ yếu dựa vào cây keo, gỗ nguyên liệu nhỏ. Cách làm này tạo nguồn thu cho người dân nhưng chưa khai thác hết tiềm năng đất đai, đồng thời khiến cơ cấu sản phẩm từ rừng còn đơn điệu. Trong khi đó, các mô hình trồng dược liệu, cây lâm sản ngoài gỗ chưa phát triển tương xứng; việc ứng dụng khoa học và công nghệ vào sản xuất còn hạn chế.

Bài toán đặt ra với Hà Tĩnh là làm thế nào để mỗi diện tích đất có thể tạo ra giá trị kinh tế cao hơn, đồng thời giảm rủi ro trước biến động thời tiết và thị trường. Thay vì chỉ tập trung vào gỗ nguyên liệu, việc phát triển các loại cây có thể thu hoạch sản phẩm trong nhiều năm, tạo nguồn thu thường xuyên đang trở thành hướng đi đáng quan tâm.

Trong bối cảnh đó, tre lấy măng Lục trúc được xem là một lựa chọn cần nghiên cứu, đánh giá. Điểm đáng chú ý của giống tre này không chỉ nằm ở chất lượng măng mà còn ở khả năng khai thác dài hạn, phù hợp với định hướng đa dạng hóa cây trồng và phát triển kinh tế từ đất rừng.

Lục trúc: Tiềm năng từ sản phẩm đến chuỗi giá trị

Lục trúc (Dendrocalamus latiflorus) là giống tre chuyên lấy măng, có vỏ mỏng, thịt trắng, giòn, vị ngọt thanh; đây là những đặc điểm tạo nên sự khác biệt so với một số loại măng truyền thống. Nhu cầu đối với nông sản an toàn, có chất lượng ngày càng được quan tâm cũng mở ra cơ hội tiêu thụ cho sản phẩm này.

Một lợi thế của Lục trúc là thời gian khai thác tương đối dài. Cây có thể cho thu hoạch liên tục từ 10-15 năm, thậm chí đến 20 năm nếu được chăm sóc phù hợp. Mùa thu hoạch kéo dài khoảng 6 tháng, từ tháng 4 đến tháng 9 âm lịch, tạo khả năng cung ứng măng trong thời gian tương đối dài.

So với phương thức sản xuất chỉ dựa vào một vụ thu hoạch hoặc một loại cây nguyên liệu, mô hình trồng tre lấy măng có tiềm năng tạo nguồn thu từ sản phẩm hằng năm sau giai đoạn kiến thiết ban đầu. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ phát huy khi cây sinh trưởng phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu và sản phẩm có đầu ra ổn định.

Với Hà Tĩnh, điều kiện tự nhiên giữa các vùng có sự khác biệt đáng kể. Lục trúc ưa ẩm nhưng không chịu ngập úng, vì vậy không phải diện tích đất đồi hay đất lâm nghiệp nào cũng thích hợp. Việc lựa chọn vùng trồng cần được khảo sát kỹ, nhất là khả năng thoát nước trong mùa mưa lũ, nguồn nước tưới và điều kiện chăm sóc.

Quan trọng hơn, phát triển vùng trồng không thể tách rời thị trường. Măng tươi là sản phẩm cần được thu hoạch, bảo quản và tiêu thụ phù hợp. Nếu diện tích tăng nhanh nhưng chưa có hệ thống thu mua, sơ chế hoặc chế biến tương ứng, người trồng có thể gặp khó khăn khi sản lượng tăng cao trong mùa vụ.

Bởi vậy, hướng đi phù hợp là tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, kết nối người trồng với hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua và cơ sở chế biến. Việc thống nhất quy trình canh tác, tiêu chuẩn chất lượng và phương thức thu hoạch sẽ giúp hình thành vùng nguyên liệu ổn định, tạo cơ sở mở rộng thị trường. Trước khi phát triển trên diện rộng, cần làm rõ nhu cầu tiêu thụ, năng lực bao tiêu và hiệu quả tài chính của mô hình.

Phát triển kinh tế rừng theo hướng bền vững

Đối với Hà Tĩnh, nông nghiệp, nông dân và nông thôn giữ vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Trước những tác động ngày càng rõ của thiên tai và biến động thị trường, cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng ứng dụng khoa học và công nghệ, phát triển nông nghiệp sinh thái, xây dựng vùng nguyên liệu gắn với chuỗi giá trị là yêu cầu thiết thực.

Trong định hướng đó, tre lấy măng nói chung và Lục trúc nói riêng có thể bổ sung một đối tượng sản xuất mới cho những khu vực có điều kiện phù hợp. Cùng với cây dược liệu và các loại lâm sản ngoài gỗ, mô hình này góp phần đa dạng hóa nguồn thu, tạo thêm việc làm và giảm sự phụ thuộc vào cây gỗ nguyên liệu.

Dù vậy, không nên xem Lục trúc là giải pháp thay thế cây trồng truyền thống trên mọi loại đất. Để hạn chế rủi ro, Hà Tĩnh cần ưu tiên khảo sát, xây dựng mô hình thử nghiệm tại một số khu vực phù hợp, đánh giá khả năng sinh trưởng, năng suất, chất lượng sản phẩm và chi phí thực tế. Kết quả từ các mô hình sẽ giúp cơ quan chuyên môn, địa phương và người dân có cơ sở lựa chọn quy mô đầu tư, hoàn thiện quy trình sản xuất và xây dựng phương án tiêu thụ.

Việc phát triển tre lấy măng cũng cần gắn với bảo vệ tài nguyên rừng. Các mô hình phải được bố trí phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, không làm suy giảm rừng tự nhiên hoặc ảnh hưởng đến hệ sinh thái có giá trị bảo tồn. Nếu được tổ chức hợp lý, cây lâm sản ngoài gỗ có thể góp phần nâng cao giá trị sử dụng đất, hạn chế xói mòn và cải thiện cảnh quan.

Từ lợi thế đất đai đến nhu cầu đa dạng hóa sản phẩm nông, lâm nghiệp, Hà Tĩnh có cơ sở để nghiên cứu phát triển tre lấy măng Lục trúc như một hướng sinh kế mới. Tuy nhiên, yếu tố quyết định không chỉ là giống cây có tiềm năng mà còn là khả năng thích nghi với điều kiện địa phương, hiệu quả kinh tế đã được kiểm chứng và thị trường tiêu thụ đủ ổn định.

Khi những điều kiện này được bảo đảm, phát triển tre lấy măng sẽ không đơn thuần là đưa thêm một loại cây vào sản xuất, mà có thể trở thành bước đi góp phần chuyển đổi cách khai thác kinh tế rừng: từ tập trung vào gỗ nguyên liệu sang đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao thu nhập và hướng tới phát triển nông nghiệp sinh thái bền vững./.