Gắn nghiên cứu với thị trường: Lời giải cho bài toán dược liệu Lạng Sơn

Nền tảng vững chắc từ điều tra, bảo tồn đến mô hình thực tiễn

Với 788 loài cây thuốc đã được ghi nhận, cùng nhiều kết quả nghiên cứu, bảo tồn, nhân giống và xây dựng mô hình sản xuất, Lạng Sơn có nền tảng quan trọng để phát triển ngành dược liệu theo hướng nâng cao giá trị và bền vững. Tuy nhiên, để tiềm năng từng bước được chuyển hóa thành sản phẩm và giá trị kinh tế, việc đẩy mạnh ứng dụng KH&CN tăng cường liên kết từ nghiên cứu đến sản xuất và thị trường đang đặt ra yêu cầu ngày càng rõ nét.

Đây là nội dung được tập trung trao đổi tại Hội thảo khoa học với chủ đề “Đẩy mạnh ứng dụng KH&CN trong phát huy tiềm năng, nâng cao giá trị và phát triển bền vững dược liệu Lạng Sơn”, do Sở KH&CN tỉnh Lạng Sơn tổ chức chiều 6/10/2026. Hội thảo do ThS. Đỗ Thu Hạnh, Phó Giám đốc Sở KH&CN và PGS. TS. Đỗ Thị Hà, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu, Bộ Y tế đồng chủ trì.

Phát biểu khai mạc, ThS. Đỗ Thu Hạnh, Phó Giám đốc Sở KH&CN cho biết, Lạng Sơn có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển dược liệu nhờ điều kiện tự nhiên, hệ sinh thái đa dạng. Nhờ đó, nguồn tài nguyên cây thuốc bản địa rất phong phú, đồng thời, hệ thống tri thức bản địa được hình thành, lưu truyền qua nhiều thế hệ. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển dược liệu gắn với chăm sóc sức khỏe nhân dân, hình thành vùng sản xuất hàng hóa và nâng cao thu nhập cho người dân.

Thực tế, từ năm 2010 đến nay, tỉnh Lạng Sơn đã triển khai trên 250 nhiệm vụ KH&CN cấp tỉnh, trong đó gần 30 nhiệm vụ liên quan đến lĩnh vực dược liệu và y học cổ truyền. Các nhiệm vụ từng bước hình thành cơ sở khoa học phục vụ phát triển dược liệu, từ điều tra, đánh giá tài nguyên, bảo tồn nguồn gen, nghiên cứu nhân giống, nuôi trồng, xây dựng mô hình đến chế biến, bào chế và phát triển sản phẩm.

Kết quả điều tra, đánh giá đã ghi nhận 788 loài cây thuốc, trong đó có 285 loài quan trọng và bổ sung 176 loài; khoảng 250 loài được tư liệu hóa. Các nghiên cứu về tri thức y học cổ truyền cũng ghi nhận khoảng 200 bài thuốc thuộc 12 nhóm bệnh. Đây là nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ bảo tồn, khai thác hợp lý tài nguyên và lựa chọn các đối tượng có tiềm năng để tiếp tục nghiên cứu, phát triển.

Nhiều loài dược liệu có giá trị như Lan một lá, Ngũ gia bì gai, Lá khôi, Đẳng sâm, Ba kích tím, Hà thủ ô đỏ, Hoàng tinh... đã được nghiên cứu, bảo tồn và phát triển. Một số kết quả tiếp tục được ứng dụng trong nhân giống, trồng và phát triển vùng nguyên liệu đối với Ba kích, Sa nhân tím, Trà hoa vàng, Lan kim tuyến, Bách bộ, Hồi đầu thảo...

Từ kết quả nghiên cứu, một số mô hình đã được đưa vào thực tiễn sản xuất, như triển khai 10 mô hình Sa nhân tím tại xã Cao Lộc với quy mô 15 ha; 4 mô hình Hoàng tinh hoa trắng tại xã Hội Hoan với quy mô 2 ha… Các mô hình đang góp phần kiểm chứng khả năng thích nghi, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và từng bước mở rộng ứng dụng kết quả nghiên cứu tại cơ sở.

Những kết quả này cho thấy, hoạt động KH&CN trên địa bàn tỉnh không chỉ dừng ở điều tra, nghiên cứu mà đang từng bước chuyển sang hoàn thiện công nghệ, xây dựng mô hình và hỗ trợ đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất. Những mô hình này tạo cơ sở hình thành vùng nguyên liệu và phát triển các sản phẩm dược liệu phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Ứng dụng công nghệ - chìa khóa nâng cao chất lượng và giá trị

Tại Hội thảo, đại diện Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Viện Dược liệu, Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Trung tâm KH&CN đã trình bày các tham luận, chia sẻ kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm thực tiễn và các giải pháp có tính khả thi trong bảo tồn nguồn gen, phát triển vùng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ vào sản xuất, chế biến, kiểm soát chất lượng và nâng cao giá trị sản phẩm dược liệu.

Trong đó, việc lựa chọn và ứng dụng công nghệ phù hợp được xác định là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng nguyên liệu, ổn định nguồn cung và kiểm soát chất lượng. Các đại biểu quan tâm đến những hướng đi như ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô trong nhân giống; áp dụng các tiêu chuẩn, quy trình sản xuất phù hợp, trong đó có GACP-WHO; nghiên cứu, phát triển các sản phẩm từ dược liệu; phát triển các mô hình, chuỗi sản xuất nấm dược liệu ứng dụng công nghệ cao. Định hướng này nhằm từng bước chuyển từ sản xuất nguyên liệu thô sang chế biến, phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Tuy nhiên, các ý kiến tại Hội thảo cũng chỉ ra những hạn chế cần tiếp tục được giải quyết. Nguồn nguyên liệu ở một số nơi còn phân tán, quy mô sản xuất chưa ổn định; việc chuẩn hóa giống, quy trình nuôi trồng, thu hái, sơ chế, chế biến và kiểm soát chất lượng cần tiếp tục hoàn thiện.

Bên cạnh đó, mối liên kết giữa nghiên cứu với sản xuất, chế biến và thị trường chưa thật sự chặt chẽ; một số kết quả nghiên cứu chưa được chuyển giao, nhân rộng tương xứng với tiềm năng. Năng lực chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và tiếp cận thị trường còn hạn chế.

Định hướng hoạt động KH&CN trong phát triển dược liệu, Lãnh đạo Sở KH&CN nhấn mạnh yêu cầu thực hiện tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển KH, CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo đó, hoạt động KH&CN cần hướng mạnh vào giải quyết các vấn đề thực tiễn, lấy hiệu quả ứng dụng và khả năng tạo ra giá trị làm trọng tâm.

Các nhiệm vụ được ưu tiên là những nhiệm vụ có sản phẩm cụ thể, địa chỉ ứng dụng và khả năng chuyển giao rõ ràng; đồng thời rà soát, lựa chọn, hoàn thiện và nhân rộng các kết quả nghiên cứu đã có khả năng phát huy hiệu quả.

Cùng với đó, Lạng Sơn cần tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã, người sản xuất ngay từ khâu xác định nhu cầu, nghiên cứu, thử nghiệm đến hoàn thiện công nghệ và phát triển sản phẩm; đẩy mạnh kết nối giữa tổ chức KH&CN với địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất. Qua đó, từng bước rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến sản xuất và thị trường, góp phần nâng cao giá trị dược liệu và hiệu quả kinh tế cho người dân.

Hội thảo là hoạt động thiết thực nhằm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển KH, CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thúc đẩy ứng dụng KH&CN trong khai thác tiềm năng, nâng cao giá trị và phát triển bền vững dược liệu Lạng Sơn.

Đồng thời, đây cũng là diễn đàn để cơ quan quản lý, nhà khoa học, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, xác định những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng; qua đó tăng cường liên kết, phát huy các kết quả KH&CN đã có và mở ra những hướng hợp tác mới trong chuyển giao công nghệ, phát triển sản phẩm.

Với định hướng lấy ứng dụng làm trọng tâm, KH&CN sẽ tiếp tục là giải pháp quan trọng trong khai thác hiệu quả tiềm năng dược liệu, nâng cao giá trị sản phẩm, phát triển vùng nguyên liệu và từng bước hình thành chuỗi giá trị phù hợp với điều kiện của Lạng Sơn, hướng tới phát triển ngành dược liệu hiệu quả, bền vững./.