Đưa dịch vụ số đến đồng bào vùng biên

Gỡ rào cản công nghệ từ cơ sở

A Dơi là xã miền núi, biên giới, có hơn 90% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Vân Kiều, Pa Kô. Trình độ tiếp cận công nghệ chưa đồng đều, kết nối internet tại một số thôn, bản xa chưa ổn định khiến không ít người dân gặp khó khăn khi sử dụng các nền tảng và dịch vụ số.

Trong đợt cao điểm 7 ngày đêm triển khai Đề án 06, xã A Dơi đã huy động cán bộ UBND xã, công an, y tế, các đoàn thể, đoàn viên, thanh niên và lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở trực tiếp xuống địa bàn. Các tổ công tác đến từng hộ hướng dẫn người dân kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID mức độ 2, tích hợp thẻ bảo hiểm y tế và tài khoản ngân hàng phục vụ nhận trợ cấp an sinh xã hội.

Hoạt động hỗ trợ không chỉ được thực hiện tại trụ sở xã mà còn được đưa về các thôn, bản, lồng ghép trong những buổi họp dân và sinh hoạt cộng đồng. Cách làm này giúp người dân được tiếp cận công nghệ ngay tại nơi sinh sống, có điều kiện làm quen với từng thao tác.

Với nhiều người cao tuổi, sử dụng điện thoại thông minh, quét mã QR, đăng nhập ứng dụng hay thiết lập mật khẩu vẫn là những việc không đơn giản. Một số người chưa có điện thoại thông minh; một số trường hợp thường xuyên thay đổi số điện thoại nên gặp vướng mắc trong quá trình đăng ký và sử dụng VNeID.

Ngôn ngữ cũng là một trở ngại. Nhiều người dân quen giao tiếp bằng tiếng Vân Kiều, Pa Kô, trong khi hướng dẫn trên ứng dụng chủ yếu được trình bày bằng tiếng phổ thông. Vì vậy, thành viên tổ công nghệ số cộng đồng phải giải thích bằng cách dễ hiểu, hướng dẫn từng thao tác và hỗ trợ xử lý từng trường hợp cụ thể.

Tại thôn A Dơi Cô, xã A Dơi, tỉnh Quảng Trị, ông Hồ Văn Cảng, Trưởng thôn, Tổ trưởng Tổ công nghệ số cộng đồng, cùng các thành viên trong tổ thường xuyên hỗ trợ người dân xử lý những vướng mắc liên quan đến số điện thoại, tài khoản đăng nhập, quét mã, nhập thông tin và cài đặt mật khẩu. Khi cần thiết, các thành viên sử dụng tiếng bản địa để người dân dễ hiểu và làm theo.

Sự gần gũi của trưởng thôn, cán bộ cơ sở và đoàn viên, thanh niên tạo thuận lợi cho quá trình tuyên truyền, hướng dẫn. Người dân có thể hỏi lại khi chưa hiểu, được hỗ trợ ngay khi thao tác chưa đúng và từng bước làm quen với cách sử dụng các tiện ích số.

Thực tế tại A Dơi cho thấy, đưa công nghệ đến vùng đồng bào dân tộc thiểu số không thể chỉ dừng ở cung cấp phần mềm hoặc mở rộng vùng phủ sóng. Khi kỹ năng số của người dân còn hạn chế, cần có lực lượng tại chỗ làm cầu nối giữa nền tảng công nghệ và người sử dụng.

Thông qua những thao tác cụ thể, định danh điện tử, thẻ bảo hiểm y tế được tích hợp trên VNEID và dịch vụ công trực tuyến không còn là những khái niệm xa lạ mà từng bước trở thành công cụ hỗ trợ người dân giải quyết công việc hằng ngày.

Tiện ích số gắn với quyền lợi người dân

Tính đến hết đợt cao điểm, xã A Dơi đã hoàn thành kích hoạt 5.812 tài khoản định danh điện tử VNeID mức độ 2. Số tài khoản được tích hợp thẻ bảo hiểm y tế đạt 3.317, bằng 127% chỉ tiêu 2.607 tài khoản được giao và đứng đầu tỉnh Quảng Trị.

Địa phương cũng đã tích hợp tài khoản ngân hàng phục vụ nhận trợ cấp an sinh xã hội cho 2.104 trường hợp, đứng thứ hai toàn tỉnh. Việc kết nối tài khoản ngân hàng với thông tin người hưởng trợ cấp tạo điều kiện để triển khai phương thức chi trả không dùng tiền mặt.

Chuyển biến còn được thể hiện trong giải quyết thủ tục hành chính. Trong tổng số 2.115 hồ sơ được xã A Dơi tiếp nhận, có 2.049 hồ sơ trực tuyến. Tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,66%; 100% hồ sơ có lệ phí được thanh toán trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Những kết quả này cho thấy việc phổ cập kỹ năng số tại A Dơi đã gắn với các nhu cầu cụ thể của người dân. Định danh điện tử được tích hợp với bảo hiểm y tế, tài khoản nhận trợ cấp và dịch vụ công, qua đó giúp đồng bào từng bước làm quen với phương thức giao dịch trên môi trường số.

Bà Hồ Thị Môn ở thôn Trùm, xã A Dơi, tỉnh Quảng Trị là một trong những người được tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn sử dụng VNeID và nộp hồ sơ trực tuyến. Sau khi được hỗ trợ, bà có thể sử dụng các tiện ích này khi thực hiện thủ tục, khám, chữa bệnh hoặc nhận trợ cấp, qua đó giảm số lần phải đi lại.

Đối với người dân sinh sống tại những thôn, bản xa trung tâm, việc thực hiện được một phần thủ tục trên môi trường mạng có ý nghĩa thiết thực. Mỗi lần giảm được việc đi lại cũng giúp người dân tiết kiệm thêm thời gian và chi phí.

Kết quả tại A Dơi cho thấy chuyển đổi số dễ tạo được sự đồng thuận khi gắn với những quyền lợi gần gũi. Định danh điện tử, bảo hiểm y tế, trợ cấp an sinh và thủ tục hành chính đều là những nội dung có liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn những điểm nghẽn. Dữ liệu cá nhân của một số trường hợp chưa đồng bộ; kết nối internet tại những thôn, bản xa chưa ổn định; một bộ phận người dân thiếu điện thoại thông minh hoặc chưa thể tự thực hiện các thao tác sau lần đầu được hướng dẫn.

Việc kích hoạt tài khoản vì vậy mới là bước đầu. Hoạt động hỗ trợ cần được duy trì để người dân có thể thường xuyên sử dụng dịch vụ số, thay vì có tài khoản nhưng vẫn phải nhờ người khác thực hiện thay.

Cùng với kỹ năng thao tác, người dân cần được hướng dẫn cách bảo vệ thông tin cá nhân, mật khẩu và mã xác thực; nhận biết cuộc gọi, đường dẫn hoặc ứng dụng giả mạo. Nội dung này càng cần thiết khi tài khoản định danh điện tử được tích hợp với nhiều thông tin và dịch vụ thiết yếu.

Thời gian tới, xã A Dơi tiếp tục duy trì hoạt động của các tổ công nghệ số cộng đồng, tăng cường tuyên truyền qua hệ thống truyền thanh cơ sở, đẩy mạnh số hóa hồ sơ và triển khai những mô hình phù hợp với điều kiện của đồng bào dân tộc thiểu số.

Thực tế tại A Dơi cho thấy, thu hẹp khoảng cách số phải bắt đầu từ khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ của mỗi người dân. Hạ tầng số tạo ra kết nối, còn sự hướng dẫn thường xuyên của lực lượng cơ sở giúp các tiện ích số từng bước đi vào đời sống.

Khi công nghệ hỗ trợ đồng bào vùng biên thuận lợi hơn trong khám, chữa bệnh, nhận trợ cấp và thực hiện thủ tục hành chính, chuyển đổi số không chỉ nâng cao hiệu quả phục vụ người dân mà còn góp phần bảo đảm an sinh xã hội tại địa bàn dân tộc thiểu số và miền núi./.