Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử: Bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ số cho mọi người dân

Ngày 4/11/2026, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Định danh và xác thực điện tử. Các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tập trung góp ý hoàn thiện quy định về khai thác, sử dụng danh tính điện tử; bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ số của người dân; kế thừa, liên thông dữ liệu và tăng cường bảo vệ thông tin cá nhân.

Xây dựng cơ chế xác thực linh hoạt cho mọi đối tượng

Góp ý về việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử thông qua Ứng dụng định danh quốc gia tại điểm a khoản 3 Điều 16 dự thảo Luật, đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long đánh giá quy định phù hợp với xu hướng chuyển đổi số (CĐS) trong hoạt động quản lý và phục vụ người dân, góp phần giảm giấy tờ, tiết kiệm thời gian và tạo thuận lợi cho người dân khi thực hiện các thủ tục, giao dịch.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý cần tính đến khả năng tiếp cận công nghệ của người cao tuổi, người khuyết tật, người dân ở vùng khó khăn và những người chưa quen sử dụng thiết bị thông minh.

Theo đó, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định Điều 16 theo hướng: Cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ có trách nhiệm tạo điều kiện, hỗ trợ hoặc áp dụng phương thức xác minh, xác thực phù hợp đối với người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật và những người gặp khó khăn trong việc sử dụng phương tiện điện tử, bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ công (DVC) và dịch vụ thiết yếu.

Theo đại biểu Thạch Phước Bình, việc bổ sung quy định này sẽ góp phần làm cho Luật có tính nhân văn và khả thi cao hơn, thể hiện rõ tinh thần CĐS toàn dân, toàn diện và không để ai bị bỏ lại phía sau.

Đối với hoạt động xác thực điện tử, đại biểu đánh giá cao quy định tại khoản 5 Điều 23 về xác thực và liên kết tài khoản giao dịch điện tử (GDĐT) với danh tính điện tử quốc gia trong các lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, viễn thông, thương mại điện tử, khám bệnh, chữa bệnh và những lĩnh vực có mức độ rủi ro cao. Quy định này góp phần phòng ngừa giả mạo danh tính, bảo vệ tài sản của người dân và xây dựng môi trường GDĐT an toàn, tin cậy.

Tuy nhiên, do tính chất và mức độ rủi ro của các giao dịch không đồng nhất, đại biểu đề nghị quy định việc xác thực, liên kết tài khoản theo mức độ rủi ro, yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh và quy định pháp luật chuyên ngành, đồng thời bảo đảm thuận tiện cho người dân trong quá trình thực hiện. Đối với khoản 6 Điều 23, cần thống nhất tiêu chí và phương thức xác thực bắt buộc giữa các lĩnh vực, tránh phát sinh yêu cầu khác nhau gây khó khăn cho người dân, doanh nghiệp.

Cùng quan tâm đến khả năng tiếp cận dịch vụ số, đại biểu Sí Thị Mai Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai cho rằng, quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 10 về phương thức đăng ký định danh điện tử cần được xem xét gắn với điều kiện sử dụng dịch vụ sau đăng ký.

Đại biểu phân tích, đối với địa bàn miền núi, biên giới, cần tính đến trường hợp người dân không có thiết bị phù hợp, không xác thực được bằng sinh trắc học hoặc kết nối bị gián đoạn. Những trở ngại này có thể khiến họ phải đi lại nhiều lần, chậm giải quyết thủ tục, dù vẫn có giấy tờ hợp pháp để xác minh danh tính.

Để khắc phục vấn đề này, đại biểu Sí Thị Mai Anh đề nghị Luật quy định trách nhiệm duy trì phương thức xác thực trực tiếp hoặc phương thức thay thế có độ tin cậy, an toàn phù hợp đối với DVC, dịch vụ thiết yếu. Khi hệ thống gặp sự cố, phải có quy trình tiếp nhận, xác minh, tiếp tục xử lý và hướng dẫn rõ ràng cho người dân. Chính phủ quy định cụ thể phương thức xác thực theo mức độ rủi ro, việc xác thực thông qua người đại diện hợp pháp và điều kiện áp dụng.

Về trách nhiệm tổ chức thực hiện tại cơ sở, đại biểu Sí Thị Mai Anh đề nghị làm rõ trách nhiệm của UBND cấp xã tại Điều 40 trong việc hướng dẫn, hỗ trợ người dân; đồng thời phân định trách nhiệm chuyên môn, xử lý sự cố của cơ quan quản lý định danh và đơn vị cung cấp dịch vụ.

Đại biểu đề xuất tổ chức đăng ký định danh điện tử lưu động cho người gặp khó khăn trong việc đi lại, gắn việc giao nhiệm vụ với đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật và bố trí kinh phí; nghiên cứu hỗ trợ ngân sách trung ương đối với địa phương khó khăn. Lộ trình thực hiện cần căn cứ mức độ sẵn sàng, bảo đảm chính sách hỗ trợ đi vào thực chất.

Kế thừa, liên thông dữ liệu, tránh yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin

Một vấn đề khác được đại biểu Sí Thị Mai Anh đặc biệt quan tâm là việc kế thừa dữ liệu, mã định danh và xác định trách nhiệm khai thác, xử lý sai lệch thông tin giữa các hệ thống.

Góp ý vào khoản 5 Điều 11, điểm a khoản 1, điểm a khoản 3 Điều 12 và khoản 4 Điều 34, đại biểu cho rằng mặc dù dự thảo Luật đã cho phép kế thừa quy trình chuyên ngành đáp ứng yêu cầu và bảo lưu danh tính điện tử được tạo lập hợp pháp theo khoản 1 Điều 45, nhưng cần bảo đảm tính đồng bộ giữa kế thừa thông tin và mã định danh.

Đại biểu nhấn mạnh, nếu đã có dữ liệu nhưng người dân vẫn phải khai lại, hoặc cấp thêm mã mà không liên kết với mã cũ, lợi ích giảm thủ tục sẽ khó đạt được.

Theo đó, đại biểu đề nghị xem xét công nhận, sử dụng mã chuyên ngành hoặc mã theo tiêu chuẩn quốc tế đã đáp ứng yêu cầu; trường hợp cấp mã định danh quốc gia mới phải liên kết với mã hiện có, đồng thời không yêu cầu đăng ký, thu thập lại thông tin đã đủ điều kiện sử dụng.

Đối với khoản 4 Điều 34, đại biểu đề nghị chuyển từ yêu cầu ưu tiên khai thác sang trách nhiệm chủ động khai thác dữ liệu của cơ quan giải quyết thủ tục hành chính. Khi thông tin đã đáp ứng điều kiện sử dụng, cơ quan phải tự khai thác, không yêu cầu người dân xuất trình lại, trừ trường hợp luật quy định khác. Khi chưa khai thác được, phải xác định nguyên nhân và hướng xử lý, tránh yêu cầu bổ sung giấy tờ như một cách giải quyết mặc định.

Đặc biệt, đại biểu cho rằng cần xác định rõ đầu mối, trách nhiệm và thời hạn xử lý khi dữ liệu giữa các hệ thống không thống nhất. Cơ quan tiếp nhận yêu cầu có trách nhiệm phối hợp xác minh; cơ quan quản lý dữ liệu nguồn thực hiện chỉnh sửa theo thẩm quyền; các hệ thống liên quan cập nhật kết quả, lưu vết chỉnh sửa và thông báo cho chủ thể dữ liệu.

Đại biểu Sí Thị Mai Anh đề nghị Luật quy định rõ nguyên tắc, trách nhiệm, giao Chính phủ hướng dẫn quy trình và thời hạn cụ thể, tránh tình trạng người dân phải tự liên hệ nhiều cơ quan để giải quyết sai lệch dữ liệu trong những hệ thống do cơ quan, tổ chức quản lý.

Bảo vệ quyền riêng tư và tuân thủ pháp luật về dữ liệu cá nhân

Giải trình, làm rõ những vấn đề ĐBQH quan tâm, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, đối với các đối tượng đã có cơ chế định danh hoặc quản lý theo pháp luật chuyên ngành, trường hợp thông tin tạo lập danh tính điện tử đã đầy đủ, chính xác trong cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia hoặc CSDL chuyên ngành, cơ quan nhà nước sẽ tự động tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh quốc gia theo quy định tại khoản 1 Điều 8 của dự thảo Luật. Qua đó, cơ quan, tổ chức, cá nhân không phải cung cấp lại thông tin hoặc thực hiện thủ tục đăng ký định danh điện tử.

Song song với việc kế thừa, khai thác dữ liệu nhằm đơn giản hóa thủ tục, dự thảo Luật cũng chú trọng bảo vệ quyền riêng tư và an toàn thông tin của các chủ thể. Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, dự thảo đã thiết kế nhiều lớp bảo vệ quyền riêng tư, trong đó quy định việc thu thập dữ liệu tối thiểu, phải có sự đồng ý của chủ thể; không đồng bộ nội dung giao dịch, không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép.

Đồng thời, việc xử lý dữ liệu cá nhân trong hoạt động định danh và xác thực điện tử phải tuân thủ các quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, không làm thay đổi nguyên tắc, điều kiện, phạm vi và mục đích xử lý dữ liệu. Các hoạt động này phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Để tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý trong lĩnh vực này, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ rà soát các quy định liên quan, tham mưu Chính phủ quy định chi tiết việc thu thập, khai thác và sử dụng dữ liệu định danh, xác thực điện tử, bảo đảm quản lý chặt chẽ, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể./.