Đổi mới công nghệ để doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng FDI

Ông Cao Đại Thắng - Chủ tịch HĐQT INTECH Group, Phó Chủ tịch kiêm Trưởng ban Ban Giao thương và Xúc tiến thương mại, Hiệp Hội Sản xuất Công nghiệp Bắc Ninh, Phó Chủ tịch Liên minh cung ứng FDI - Hội Doanh nghiệp (DN) trẻ Hà Nội cho rằng, trong bối cảnh toàn cầu hóa và tái cấu trúc chuỗi cung ứng quốc tế diễn ra mạnh mẽ, Việt Nam đang đứng trước những cơ hội quan trọng để nâng cao vị thế trong mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục giữ vai trò động lực quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu ngành và lan tỏa công nghệ.

Tuy nhiên, thách thức lớn đặt ra là làm thế nào để DN trong nước không chỉ thu hút được FDI, mà còn tham gia thực chất và có giá trị gia tăng cao trong chuỗi cung ứng của khu vực FDI.

Doanh nghiệp FDI và yêu cầu mới đối với doanh nghiệp trong nước

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã hình thành các cụm liên kết FDI lớn trong các lĩnh vực như điện tử, cơ khí - chế tạo, ô tô, dệt may, da giày và chế biến thực phẩm. Các tập đoàn đa quốc gia với hệ thống quản trị hiện đại và tiêu chuẩn kỹ thuật cao đã tạo ra nhu cầu rất lớn về linh kiện, phụ tùng, bán thành phẩm và các dịch vụ hỗ trợ tại chỗ. Đây được xem là cơ hội quan trọng để DN Việt Nam tham gia vào chuỗi cung ứng, từng bước tiếp cận công nghệ tiên tiến và phương thức sản xuất hiện đại.

Tuy nhiên, theo đại diện của Tập đoàn BOSCH mức độ tham gia của DN trong nước vào chuỗi cung ứng FDI vẫn còn hạn chế, chủ yếu tập trung ở các khâu có giá trị gia tăng thấp.

Nguyên nhân cốt lõi không chỉ xuất phát từ hạn chế về quy mô vốn hay năng lực quản trị, mà sâu xa hơn là khoảng cách về trình độ công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế.

Đồng tình với quan điểm trên, đại diện DENSO Global cho rằng, chuỗi cung ứng FDI hiện nay không đơn thuần dựa trên tiêu chí giá thành, mà ngày càng đặt nặng các yêu cầu về chất lượng ổn định, độ chính xác cao, khả năng giao hàng đúng hạn, truy xuất nguồn gốc, tuân thủ tiêu chuẩn môi trường - xã hội và năng lực cải tiến công nghệ liên tục. Điều này đòi hỏi DN Việt Nam phải tái cấu trúc chiến lược phát triển theo hướng lấy công nghệ và đổi mới sáng tạo làm nền tảng.

Đổi mới công nghệ - Nền tảng của năng lực cạnh tranh

Các phân tích của các chuyên gia tại Tọa đàm cho thấy, đổi mới công nghệ cần được nhìn nhận không chỉ là hoạt động đầu tư thiết bị đơn lẻ, mà là một quá trình tổng thể, gắn với chiến lược phát triển dài hạn của DN.

Công nghệ đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sử dụng nguồn lực - những yếu tố cốt lõi quyết định khả năng tham gia chuỗi cung ứng FDI.

Ông Hoàng Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Bắc Ninh cho biết, trước hết, đổi mới công nghệ giúp DN nâng cao năng lực sản xuất và kiểm soát chất lượng. Việc ứng dụng các công nghệ tự động hóa, robot công nghiệp, hệ thống điều khiển số, cảm biến thông minh và phân tích dữ liệu cho phép DN kiểm soát tốt hơn các thông số kỹ thuật, giảm sai lỗi và đảm bảo tính ổn định của sản phẩm.

Đây là điều kiện tiên quyết để đáp ứng yêu cầu khắt khe của các tập đoàn FDI trong các ngành công nghiệp nền tảng.

Thứ hai, công nghệ là công cụ quan trọng để DN tuân thủ và vượt qua các rào cản kỹ thuật trong thương mại quốc tế. Các tiêu chuẩn về an toàn sản phẩm, môi trường, năng lượng và phát triển bền vững ngày càng được siết chặt trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

DN muốn trở thành nhà cung ứng cấp 1 hoặc cấp 2 cho khu vực FDI cần chủ động đầu tư vào công nghệ sạch, công nghệ tiết kiệm năng lượng, hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến và các giải pháp truy xuất nguồn gốc dựa trên nền tảng số.

Thứ ba, đổi mới công nghệ tạo tiền đề để DN nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo, từng bước tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị. Thông qua hoạt động nghiên cứu - phát triển (R&D), cải tiến quy trình và thiết kế sản phẩm, DN có thể chuyển dịch từ vai trò gia công đơn thuần sang đối tác đồng phát triển cùng DN FDI.

Đây được xem là hướng đi bền vững nhằm giảm phụ thuộc vào lợi thế chi phí thấp và nâng cao vị thế của DN Việt Nam.

Đổi mới công nghệ gắn với chuyển đổi số DN

Một nội dung được nhấn mạnh các chuyên gia chia sẻ tại Tọa đàm là mối quan hệ hữu cơ giữa đổi mới công nghệ và chuyển đổi số. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số không chỉ là xu hướng mà đã trở thành điều kiện bắt buộc đối với DN tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thông qua việc số hóa quy trình sản xuất, quản lý chuỗi cung ứng, logistics và tài chính, DN có thể nâng cao khả năng kết nối, minh bạch thông tin và phản ứng linh hoạt trước biến động của thị trường. Các tập đoàn FDI thường yêu cầu nhà cung ứng có khả năng chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực, tích hợp hệ thống quản trị và đáp ứng các tiêu chuẩn về an toàn, an ninh thông tin. Do đó, đầu tư vào hạ tầng số và các giải pháp công nghệ thông tin hiện đại là một phần không thể tách rời của quá trình đổi mới công nghệ.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số còn góp phần thay đổi mô hình quản trị DN theo hướng dựa trên dữ liệu, tăng cường khả năng ra quyết định và tối ưu hóa nguồn lực. Đây là yếu tố quan trọng giúp DN nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của chuỗi cung ứng FDI.

Vai trò của hệ sinh thái đổi mới công nghệ

Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Trung tâm thúc đẩy phát triển thị trường khoa học và công nghệ (Cục Đổi mới Sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, đổi mới công nghệ của DN không thể tách rời khỏi hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua việc hoàn thiện thể chế, xây dựng chính sách khuyến khích đầu tư đổi mới công nghệ, hỗ trợ tài chính và phát triển các chương trình kết nối DN trong nước với DN FDI.

Bên cạnh đó, sự tham gia của các viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm đổi mới sáng tạo và tổ chức trung gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc chuyển giao công nghệ, tư vấn cải tiến quy trình và đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao. Việc thúc đẩy hợp tác giữa DN - viện nghiên cứu, trường đại học - tổ chức khoa học và công nghệ được xem là giải pháp căn cơ nhằm nâng cao năng lực công nghệ nội sinh của DN Việt Nam.

Có thể khẳng định, đổi mới công nghệ là trụ cột trung tâm quyết định khả năng hội nhập và phát triển bền vững của DN Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt và các tiêu chuẩn kỹ thuật không ngừng được nâng cao, DN Việt Nam cần chủ động đầu tư cho công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo như một chiến lược dài hạn.

Việc nâng cao năng lực công nghệ không chỉ giúp DN tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng FDI, mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa theo hướng hiện đại và bền vững. Với sự đồng hành của chính sách nhà nước và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo sẽ tiếp tục là động lực quan trọng giúp DN Việt Nam từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu./.