Diễn đàn tầm nhìn vũ trụ Việt Nam - Nhật Bản 2026: Mở rộng hợp tác không gian cho kỷ nguyên công nghệ mới

Bước tiến mới của khoa học công nghệ vũ trụ Việt Nam

Sáng 13/3, tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội), Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã dự Lễ khai mạc Diễn đàn “Tầm nhìn Vũ trụ Việt Nam - Nhật Bản 2026: Hợp tác cho kỷ nguyên mới” và khánh thành Trung tâm Vũ trụ Việt Nam - công trình hạ tầng khoa học - công nghệ quan trọng của quốc gia trong lĩnh vực nghiên cứu và ứng dụng công nghệ không gian.

Tham dự sự kiện có Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng; Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Hồng Thái; GS.VS. Châu Văn Minh, nguyên Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki; lãnh đạo nhiều bộ, ngành Trung ương; đại diện các tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ vũ trụ của Việt Nam và Nhật Bản.

Diễn đàn hợp tác không gian quy mô lớn giữa Việt Nam và Nhật Bản

Diễn đàn “Tầm nhìn Vũ trụ Việt Nam - Nhật Bản 2026: Hợp tác cho kỷ nguyên mới” được tổ chức từ ngày 12 đến 15/3 với sự tham gia của nhiều tổ chức và doanh nghiệp hàng đầu Nhật Bản trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ.

Trong số đó có Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản (JAXA), Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) cùng nhiều doanh nghiệp công nghệ cao như NEC, Synspective, ArkEdge Space, Tellus Inc., Space BD, RESTEC, Nomura Research Institute, Space Edge Lab, Kubota…

Các phiên thảo luận tại Diễn đàn tập trung vào những chủ đề đang được cộng đồng khoa học và doanh nghiệp quan tâm, như ứng dụng dữ liệu vệ tinh trong phòng chống thiên tai và biến đổi khí hậu; giám sát tàu thuyền và phát triển kinh tế biển; nông nghiệp thông minh; quản lý tài nguyên và môi trường; cũng như chuẩn hóa và bảo đảm an toàn dữ liệu không gian.

Bên cạnh các phiên hội thảo, Diễn đàn còn có khu triển lãm công nghệ vũ trụ Việt Nam - Nhật Bản và triển lãm “Khám phá không gian”, giới thiệu các công nghệ mới nhất trong lĩnh vực vệ tinh, viễn thám, phân tích dữ liệu không gian và các ứng dụng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Diễn đàn được kỳ vọng trở thành nền tảng kết nối giữa các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp của hai nước, thúc đẩy hình thành hệ sinh thái kinh tế vũ trụ tại Việt Nam trong thời gian tới.

Phát biểu tại sự kiện, đại diện phía Nhật Bản đánh giá quan hệ hai nước đang phát triển mạnh mẽ trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới.

Thứ trưởng Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản Hiroyuki Hatada cùng Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki cho rằng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó có công nghệ vũ trụ sẽ trở thành động lực quan trọng giúp các quốc gia phát triển nhanh và bền vững.

Nhật Bản bày tỏ mong muốn tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong việc phát triển lĩnh vực công nghệ không gian, đặc biệt trong các hoạt động phục vụ mục đích hòa bình như phòng chống thiên tai, giám sát môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế - xã hội.

Phía Nhật Bản cũng đánh giá cao chiến lược phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và chuyển đổi số của Việt Nam, đồng thời tin tưởng rằng, hợp tác không gian giữa hai quốc gia sẽ ngày càng được mở rộng.

Hành trình phát triển công nghệ vũ trụ của Việt Nam

Chia sẻ tại Diễn đàn, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhắc lại rằng khát vọng khám phá vũ trụ đã xuất hiện từ rất lâu trong đời sống văn hóa của người Việt, thể hiện qua những câu chuyện dân gian quen thuộc như “chú Cuội - chị Hằng”.

Bước sang thời kỳ hiện đại, Việt Nam đã từng bước ghi dấu ấn trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ. Năm 1980, Việt Nam trở thành quốc gia châu Á đầu tiên có người bay vào vũ trụ khi Anh hùng Phạm Tuân tham gia chuyến bay vũ trụ lịch sử.

Năm 2006, Chính phủ phê duyệt Chiến lược nghiên cứu và ứng dụng công nghệ vũ trụ đến năm 2020 với mục tiêu phát triển công nghệ không gian phục vụ công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Từ đó đến nay, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả đáng chú ý, như phóng thành công các vệ tinh viễn thông VINASAT-1 năm 2008 và VINASAT-2 năm 2012.

Trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển vệ tinh, Việt Nam cũng từng bước nâng cao năng lực tự chủ. Năm 2013, vệ tinh PicoDragon - vệ tinh đầu tiên do Việt Nam tự phát triển được phóng lên quỹ đạo. Năm 2019, vệ tinh MicroDragon do Việt Nam và Nhật Bản hợp tác phát triển đã được đưa vào hoạt động.

Đến năm 2021, vệ tinh NanoDragon do Việt Nam tự thiết kế và chế tạo tiếp tục được phóng thành công, đánh dấu bước tiến quan trọng trong năng lực làm chủ công nghệ vệ tinh. Hiện nay, vệ tinh radar quan sát Trái đất LOTUSat-1 đã hoàn tất quá trình chế tạo và đang chuẩn bị được phóng lên quỹ đạo trong thời gian tới.

Theo Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam là tổ hợp hạ tầng nghiên cứu hiện đại với quy mô và trình độ công nghệ thuộc nhóm tiên tiến trong khu vực Đông Nam Á.

Trung tâm được xây dựng với nhiều chức năng quan trọng như nghiên cứu, tích hợp và thử nghiệm vệ tinh; vận hành hệ thống thu nhận và xử lý dữ liệu vệ tinh; đào tạo nguồn nhân lực; cũng như chuyển giao công nghệ trong lĩnh vực không gian.

Thủ tướng Chính phủ đánh giá cao sự hỗ trợ của Chính phủ, các tổ chức và doanh nghiệp Nhật Bản trong quá trình xây dựng công trình. Đây không chỉ là cơ sở nghiên cứu mà còn là nền tảng quan trọng để phát triển ngành công nghiệp vũ trụ trong tương lai, là minh chứng sinh động cho mối quan hệ hợp tác hiệu quả giữa hai quốc gia.

Mục tiêu phát triển ngành công nghệ vũ trụ Việt Nam

Trong chiến lược phát triển thời gian tới, Việt Nam xác định phát triển công nghệ vũ trụ vì mục đích hòa bình, tuân thủ luật pháp quốc tế và các công ước của Liên hợp quốc.

Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành quốc gia có trình độ khoa học và công nghệ vũ trụ ở mức trung bình khá trong khu vực Đông Nam Á.

Sau năm 2030, Việt Nam hướng tới xây dựng năng lực quốc gia tự chủ về công nghệ vệ tinh, đồng thời khai thác hiệu quả dữ liệu không gian để giải quyết các thách thức toàn cầu cũng như các vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia.

Trong đó, các lĩnh vực ưu tiên bao gồm nâng cao năng lực quan sát Trái đất, xây dựng hệ thống dữ liệu vệ tinh dùng chung, phát triển các ứng dụng phân tích dữ liệu phục vụ quản lý, điều hành và cảnh báo thiên tai theo thời gian thực.

Để thúc đẩy lĩnh vực công nghệ vũ trụ phát triển mạnh mẽ, Chính phủ Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế và chính sách phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước và thông lệ quốc tế. Việt Nam cũng đang nghiên cứu xây dựng khung pháp lý cho hoạt động vũ trụ, tiến tới hình thành Luật Vũ trụ trong tương lai.

Theo Người đứng đầu Chính phủ, nguồn lực cho phát triển khoa học và công nghệ vũ trụ cần được huy động từ nhiều phía, bao gồm Nhà nước, doanh nghiệp và các viện nghiên cứu, trường đại học.

Bên cạnh đó, Việt Nam sẽ thúc đẩy liên kết giữa viện - trường - doanh nghiệp, đẩy mạnh hợp tác công - tư và từng bước hình thành thị trường dịch vụ dữ liệu vệ tinh.

Những hoạt động này sẽ góp phần xây dựng hệ sinh thái công nghiệp vũ trụ tại Việt Nam, mở ra nhiều cơ hội phát triển cho doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác quốc tế, đặc biệt với Nhật Bản, trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ. Hai bên cần cụ thể hóa các định hướng hợp tác thành những chương trình và dự án cụ thể, xác định rõ lộ trình triển khai và các kết quả đầu ra.

Các lĩnh vực hợp tác ưu tiên gồm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyển giao công nghệ, vận hành và khai thác vệ tinh, phát triển ứng dụng viễn thám cũng như xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật cho ngành công nghiệp vũ trụ.

Thủ tướng Chính phủ cũng nhấn mạnh việc phối hợp chặt chẽ để phóng vệ tinh LOTUSat-1 vào cuối năm 2027 và khai thác hiệu quả sau khi đưa vào vận hành.

Ngoài ra, Việt Nam và Nhật Bản sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác trong việc phát triển các hệ vệ tinh nhỏ và ứng dụng dữ liệu không gian phục vụ quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.

“Ba đẩy mạnh” và “Ba cùng” trong hợp tác phát triển

Trong định hướng hợp tác quốc tế, Thủ tướng Chính phủ đưa ra phương châm “Ba đẩy mạnh” gồm: Đẩy mạnh chia sẻ kinh nghiệm và tham vấn chính sách; tăng cường hỗ trợ tài chính và kỹ thuật và mở rộng đào tạo, phát triển nguồn nhân lực.

Bên cạnh đó là phương châm “Ba cùng”: Cùng lắng nghe và thấu hiểu giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân; cùng chia sẻ tầm nhìn và hành động để phát triển bền vững; cùng làm, cùng thắng và cùng hưởng thành quả.

Theo Thủ tướng Chính phủ, đây là cách tiếp cận giúp các chương trình hợp tác quốc tế mang lại hiệu quả thực chất, góp phần thúc đẩy phát triển khoa học và công nghệ vũ trụ tại Việt Nam.

Kết thúc bài phát biểu, Thủ tướng bày tỏ tin tưởng rằng với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, sự nỗ lực của đội ngũ nhà khoa học và sự đồng hành của các đối tác quốc tế, đặc biệt là Nhật Bản, lĩnh vực khoa học và công nghệ vũ trụ của Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới.

Trung tâm Vũ trụ Việt Nam được kỳ vọng sẽ trở thành “bệ phóng” quan trọng cho ngành công nghệ vũ trụ quốc gia, đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh quốc gia.

Trong bối cảnh thế giới đang bước vào kỷ nguyên kinh tế không gian, những bước đi này được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước khẳng định vị thế trong lĩnh vực công nghệ vũ trụ, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong tương lai./.