Đề án 2395 tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ chất lượng cao cho giai đoạn mới

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành động lực then chốt của tăng trưởng và phát triển bền vững. Đảng và Nhà nước ta luôn nhất quán quan điểm coi khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, trong đó phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ, nhất là nhân lực chất lượng cao, là một trong những đột phá chiến lược.

Trên tinh thần đó, ngày 25/12/2015, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2395/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đào tạo, bồi dưỡng nhân lực khoa học và công nghệ ở trong nước và nước ngoài bằng ngân sách nhà nước.

Đề án được kỳ vọng góp phần nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực nghiên cứu, quản lý và làm chủ công nghệ tiên tiến cho đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ, từng bước hình thành lực lượng chuyên gia, nhóm nghiên cứu mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.

Quá trình triển khai với nhiều nỗ lực, cố gắng

Báo cáo tại Hội thảo cho thấy, ngay sau khi Đề án được phê duyệt, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tích cực phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng hành lang pháp lý, ban hành các thông tư hướng dẫn quản lý và cơ chế tài chính để tổ chức triển khai Đề án.

Ban Điều hành Đề án 2395 được thành lập và kiện toàn qua các giai đoạn, bảo đảm sự chỉ đạo, điều hành thống nhất trong quá trình thực hiện.

Công tác thông tin, tuyên truyền, hướng dẫn tổ chức, cá nhân tham gia Đề án được đẩy mạnh thông qua nhiều hội nghị, hội thảo tại các trung tâm khoa học lớn trên cả nước. Đồng thời, việc khảo sát, xây dựng mạng lưới các cơ sở đào tạo, nghiên cứu uy tín ở nước ngoài cũng từng bước được triển khai, tạo nền tảng cho việc cử các nhà khoa học Việt Nam ra nước ngoài học tập, nghiên cứu và trao đổi học thuật.

Tuy nhiên, quá trình triển khai Đề án gặp không ít khó khăn, đặc biệt là trong giai đoạn 2020-2022 do tác động của đại dịch COVID-19. Nhiều hoạt động đào tạo, bồi dưỡng phải tạm dừng, dẫn đến tiến độ thực hiện Đề án bị chậm so với kế hoạch ban đầu.

Kết quả bước đầu, tạo tiền đề quan trọng

Mặc dù gặp nhiều thách thức, nhất là về cơ chế, thủ tục và điều kiện khách quan, Đề án 2395 vẫn đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận, nhất là trong giai đoạn 2023-2025 khi các hoạt động được nối lại và đẩy mạnh.

Trong lĩnh vực đào tạo, bồi dưỡng chuyên gia, nhóm nghiên cứu và sau tiến sĩ ở nước ngoài, nhiều nhiệm vụ nghiên cứu đã được triển khai tại các cơ sở đào tạo, nghiên cứu uy tín ở Vương quốc Anh, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Singapore, Áo, Italia… Các nội dung nghiên cứu tập trung vào những lĩnh vực công nghệ ưu tiên, công nghệ cao, công nghệ mới và các vấn đề khoa học - công nghệ cấp thiết của đất nước như: Công nghệ thông tin, vật liệu mới, năng lượng, môi trường, y sinh, nông nghiệp công nghệ cao, robot và trí tuệ nhân tạo.

Kết quả của các nhiệm vụ này không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng lực nghiên cứu cho cá nhân và nhóm nghiên cứu, mà còn tạo ra nhiều sản phẩm cụ thể như bài báo khoa học công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín, quy trình công nghệ, mô hình thử nghiệm, bộ dữ liệu chuyên ngành, báo cáo khoa học và các thỏa thuận hợp tác nghiên cứu.

Qua đó, góp phần nâng cao vị thế của các cơ sở nghiên cứu, trường đại học Việt Nam trong mạng lưới hợp tác khoa học quốc tế.

Song song với đó, nội dung bồi dưỡng cán bộ quản lý khoa học và công nghệ được triển khai thông qua các khóa học tại Vương quốc Anh, Đức, Canada… tập trung vào các chủ đề thiết thực như chính sách đổi mới sáng tạo, quản lý nhân lực khoa học và công nghệ, đo lường và đánh giá hiệu quả hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo chuẩn mực quốc tế.

Các khóa bồi dưỡng này đã góp phần nâng cao năng lực hoạch định chính sách, tổ chức và quản lý hoạt động khoa học và công nghệ cho đội ngũ cán bộ quản lý ở các bộ, ngành, địa phương.

Bên cạnh những kết quả đạt được, các đại biểu tham dự Hội thảo cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng, Đề án 2395 chưa đạt được các chỉ tiêu tổng thể đề ra ban đầu. Việc triển khai trong những năm đầu còn chậm; chất lượng hồ sơ đề xuất tham gia Đề án chưa đồng đều; cơ chế tài chính và thủ tục hành chính còn nhiều vướng mắc, chưa thực sự phù hợp với đặc thù của hoạt động đào tạo, bồi dưỡng khoa học và công nghệ ở nước ngoài.

Đặc biệt, việc thiếu khung pháp lý đồng bộ cho một số hình thức đào tạo, bồi dưỡng như đào tạo sau tiến sĩ; khó khăn trong xác định, phê duyệt kinh phí đào tạo, nghiên cứu tại các cơ sở nước ngoài; cũng như quy định về chuyển nguồn kinh phí giữa các năm… đã ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ và hiệu quả triển khai Đề án.

Bài học kinh nghiệm và định hướng giai đoạn tới

Từ thực tiễn triển khai Đề án 2395 giai đoạn 2016-2025, Hội thảo đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng. Trong đó, nổi bật là yêu cầu tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Khoa học và Công nghệ với các bộ, ngành, địa phương; đẩy mạnh công tác truyền thông, hướng dẫn để nâng cao chất lượng hồ sơ tham gia Đề án; đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và thủ tục quản lý, tài chính phù hợp với đặc thù đào tạo, bồi dưỡng nhân lực khoa học và công nghệ.

Trên cơ sở đó, Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến tại Hội thảo, hoàn thiện báo cáo tổng kết, làm cơ sở tham mưu, đề xuất Chính phủ cho phép xây dựng Đề án đào tạo, bồi dưỡng nhân lực khoa học và công nghệ giai đoạn 2026-2035. Đề án mới được kỳ vọng sẽ kế thừa những kết quả đã đạt được, khắc phục những hạn chế, đồng thời đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trong giai đoạn phát triển mới của đất nước./.