Đánh giá tiềm năng phát triển hàng hải xanh và nâng cao năng lực kinh tế biển bền vững tại Việt Nam
Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam, với sự hỗ trợ từ Chính phủ Na Uy, đã tổ chức cuộc họp khởi động nghiên cứu "Đánh giá tiềm năng phát triển hàng hải xanh và nâng cao năng lực về Kinh tế biển bền vững tại Việt Nam" tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, Hải Phòng.
Đây là bước khởi đầu cho chuỗi hoạt động nghiên cứu và đào tạo nhằm thúc đẩy xanh hóa ngành hàng hải và quản trị biển tại Việt Nam trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển và các cam kết về giảm phát thải khí nhà kính, chuyển đổi xanh trong lĩnh vực hàng hải và quản trị biển trở thành yêu cầu cấp thiết.
Chương trình được triển khai trong khuôn khổ sáng kiến “Quy hoạch Không gian biển Quốc gia vì Đại dương bền vững và Ứng phó với biến đổi khí hậu tại Việt Nam”, do UNDP phối hợp với Chính phủ Na Uy thực hiện.
Sáng kiến hướng tới hỗ trợ Việt Nam tăng cường quản trị biển, thúc đẩy sử dụng không gian biển bền vững, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời bảo tồn hệ sinh thái biển và phát triển các khu bảo tồn biển.
Đáp ứng yêu cầu chiến lược phát triển kinh tế biển
Là quốc gia biển với hệ thống cảng biển và vận tải biển giữ vai trò then chốt, Việt Nam đã ban hành nhiều chiến lược, chính sách nhằm hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang mô hình kinh tế biển xanh và hàng hải xanh vẫn đối mặt với nhiều thách thức, từ khung pháp lý, thể chế, năng lực quản trị đến nguồn lực tài chính và công nghệ.
Trong bối cảnh đó, Chương trình được thiết kế nhằm đánh giá toàn diện tiềm năng, cơ hội và thách thức của phát triển kinh tế biển bền vững (Blue Economy - BE) và quản trị đại dương (Ocean Governance - OG) gắn với xanh hóa ngành hàng hải. Thời gian thực hiện từ tháng 12/2025 đến tháng 6/2026, kết hợp làm việc từ xa, khảo sát thực địa và các hoạt động đào tạo trực tiếp tại khu vực Quảng Ninh - Hải Phòng, trung tâm kinh tế biển và hàng hải quan trọng của cả nước.
Đánh giá chính sách và tiềm năng đầu tư xanh
Một hợp phần trọng tâm của Chương trình là xây dựng Báo cáo đánh giá sơ bộ về BE và OG trong bối cảnh Việt Nam. Báo cáo sẽ rà soát khung pháp lý, thể chế và chính sách hiện hành liên quan đến quản lý biển, vận tải biển và cảng biển; xác định các khoảng trống chính sách, thách thức phối hợp liên ngành cũng như các rào cản về tài chính và công nghệ đối với quá trình xanh hóa ngành hàng hải.
Bên cạnh đó, nghiên cứu sẽ phân tích tiềm năng đầu tư xanh và các thực tiễn kinh tế biển xanh như vận tải biển xanh, cảng xanh và hạ tầng hàng hải bền vững, đồng thời liên hệ, so sánh với kinh nghiệm của Na Uy trong Quy hoạch không gian biển và Quản trị đại dương. Dự kiến, báo cáo hoàn thiện sẽ đưa ra các khuyến nghị về hoàn thiện thể chế, tăng cường quản trị dữ liệu biển, thúc đẩy tài chính xanh và ứng dụng công nghệ xanh; đồng thời xác định một số khu vực có tiềm năng đầu tư xanh cao, bản đồ điểm nóng môi trường và sơ đồ quản trị các bên liên quan.
Quy hoạch không gian biển - công cụ then chốt
Phát biểu tại cuộc họp, Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Na Uy tại Hà Nội Erlend Skutlaberg nhấn mạnh: Na Uy tự hào hỗ trợ sáng kiến này, thể hiện mục tiêu chung của chúng ta: Bảo đảm quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và kinh tế biển bền vững diễn ra một cách công bằng, dựa trên tri thức và gắn với phát triển dài hạn. Để đạt được mục tiêu này, quy hoạch không gian biển là một công cụ then chốt.
Là cơ sở học thuật hàng đầu, Trường Đại học Hàng hải Việt Nam sẽ đóng góp quan trọng thông qua thúc đẩy khoa học biển và đào tạo thế hệ lãnh đạo tương lai cho ngành. Na Uy cam kết tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam và các đối tác liên quan để thúc đẩy quá trình triển khai quy hoạch không gian biển, tăng cường quản trị đại dương và hỗ trợ nâng cao năng lực cho phát triển hàng hải xanh, ông cho biết thêm.
Từ góc độ phát triển bền vững, Trợ lý Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam Vũ Thái Trường cho rằng, xanh hóa ngành hàng hải thực chất là bài toán về quản trị chứ không đơn thuần là về công nghệ. Chúng ta cần ưu tiên hoàn thiện cơ chế quản trị, thúc đẩy cải cách pháp lý, song song với các giải pháp kỹ thuật nhằm phi carbon hóa ngành hàng hải và hạ tầng cảng xanh. Đây là điều kiện tiên quyết để chuyển hóa hiệu quả các tham vọng kinh tế biển xanh thành những kết quả thực tiễn có thể đo lường được.
Nâng cao năng lực - nền tảng cho chuyển đổi xanh
Song song với hoạt động nghiên cứu, chương trình đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực thông qua đào tạo. Khóa đào tạo giảng viên nguồn (ToT) về Quy hoạch không gian biển (MSP) và Phát triển kinh tế biển xanh sẽ được tổ chức tại Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, theo hình thức trực tiếp kết hợp thực địa.
Đối tượng tham gia là giảng viên, nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý đến từ các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý biển, ven biển trên cả nước, ưu tiên các địa phương đang hoặc chuẩn bị triển khai MSP. Nội dung đào tạo bao gồm các mô-đun về MSP và Quản lý tổng hợp vùng bờ (ICM); quản lý không gian ven biển và hàng hải; kinh tế xanh và hạ tầng biển bền vững; quy trình và công cụ phát triển MSP; nghiên cứu thực địa về đa dạng sinh học biển, xung đột sử dụng không gian; quản lý tổng hợp môi trường và tài nguyên biển, cùng kỹ năng sư phạm để học viên có thể tiếp tục đào tạo các kiến thức tại đơn vị công tác.
Chương trình cũng tiến hành đánh giá nhu cầu đào tạo nhằm điều chỉnh nội dung khóa học phù hợp với trình độ và mục tiêu ứng dụng của học viên, bảo đảm hiệu quả sau đào tạo. Học viên hoàn thành khóa học sẽ được cấp chứng nhận và tham gia mạng lưới giảng viên nguồn về MSP và kinh tế biển xanh.
Vai trò của cơ sở đào tạo và hợp tác đa bên
Khẳng định vai trò của giáo dục - đào tạo, PGS.TS Nguyễn Minh Đức, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, nhấn mạnh, trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy các cam kết về tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và ứng phó với biến đổi khí hậu, lĩnh vực hàng hải và kinh tế biển đóng vai trò quan trọng, đồng thời đặt ra yêu cầu chuyển đổi theo hướng xanh và bền vững hơn. Quá trình này đòi hỏi các đánh giá khoa học, nâng cao năng lực và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.
Cuộc họp khởi động có sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý trung ương và địa phương, các tổ chức học thuật, đối tác quốc tế và khu vực tư nhân. Các ý kiến thống nhất cho rằng, quản trị biển tổng hợp, quy hoạch dựa trên cơ sở khoa học và nâng cao năng lực bền vững là nền tảng quan trọng để hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế biển xanh và ngành hàng hải xanh hơn.
Việc triển khai Chương trình được kỳ vọng sẽ góp phần tạo dựng cơ sở khoa học và nguồn nhân lực cho tiến trình xanh hóa ngành hàng hải, thúc đẩy tích hợp quy hoạch không gian biển, quản lý tổng hợp vùng bờ và kinh tế biển xanh vào chính sách, quy hoạch và đào tạo, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam trong giai đoạn mới./.
