Công nghệ sinh học mở rộng cơ hội phát triển cho doanh nghiệp nông nghiệp
Công nghệ sinh học đang mở ra hướng phát triển mới cho ngành nông nghiệp, đồng thời tạo thêm cơ hội để các doanh nghiệp (DN) nông nghiệp đầu tư nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa các giải pháp công nghệ nông nghiệp.
Tại hội thảo “Cây trồng công nghệ sinh học - Xu hướng ứng dụng trên toàn cầu và định hướng phát triển tại Việt Nam” diễn ra ngày 10/11/2026 tại Hà Nội, các ý kiến tập trung trao đổi về xu hướng phát triển cây trồng công nghệ sinh học trên thế giới, thực tiễn ứng dụng tại Việt Nam và những điều kiện cần thiết để mở rộng ứng dụng trong thời gian tới.
Hội thảo do Vụ Khoa học và Công nghệ - Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, với sự hỗ trợ của Hiệp hội CropLife Việt Nam và Tổ chức Quốc tế về tiếp thu các ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp (ISAAA).

Hội thảo là diễn đàn kết nối các cơ quan quản lý, nhà khoa học, chuyên gia quốc tế và DN nhằm cập nhật tiến bộ công nghệ, chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng và thảo luận những định hướng phát triển cây trồng công nghệ sinh học tại Việt Nam.
Tính đến hết năm 2024, có 73 quốc gia cho phép canh tác hoặc sử dụng hơn 20 loại cây trồng biến đổi gen. Trong đó, 44 quốc gia trực tiếp canh tác và 29 quốc gia cho phép nhập khẩu để sử dụng làm thực phẩm, thức ăn chăn nuôi. Riêng năm 2024, diện tích canh tác cây trồng biến đổi gen toàn cầu đạt 218,7 triệu ha, tăng gần 3,7 triệu ha so với năm trước và là mức cao nhất kể từ khi công nghệ này được thương mại hóa.
Tổng diện tích canh tác lũy kế trong gần ba thập kỷ đạt khoảng 3,75 tỷ ha. Đậu tương, ngô, bông và cải dầu tiếp tục là những cây trồng biến đổi gen có diện tích lớn nhất. Đáng chú ý, ứng dụng công nghệ này ngày càng mở rộng tại các nước đang phát triển, đặc biệt ở Mỹ Latinh, châu Á và châu Phi.
Xu hướng nghiên cứu cũng đang chuyển từ các tính trạng truyền thống như kháng sâu, chống chịu thuốc trừ cỏ sang cải thiện chất lượng, dinh dưỡng, khả năng thích ứng với điều kiện bất lợi và đáp ứng nhu cầu sản xuất, tiêu dùng. Sự đa dạng về hướng ứng dụng mở ra dư địa cho DN tham gia phát triển giống cây trồng, cung cấp giải pháp công nghệ và hình thành các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Tại Việt Nam, cây trồng biến đổi gen được đưa vào canh tác thương mại từ năm 2015, trước hết trên cây ngô. Sau hơn 10 năm ứng dụng, ngô biến đổi gen đã trở thành một trong những giải pháp công nghệ được nông dân lựa chọn tại nhiều vùng sản xuất.
Tổng diện tích canh tác ngô biến đổi gen lũy kế tại Việt Nam giai đoạn 2015 - 2024 đã vượt 1,3 triệu ha. Diện tích ngô biến đổi gen năm 2024 được ước tính chiếm gần 50% tổng diện tích ngô cả nước. Việc ứng dụng ngô biến đổi gen tại Việt Nam góp phần tăng năng suất 15,2%, tạo thêm khoảng 323,5 triệu USD thu nhập cho nông dân, đồng thời gia tăng sản lượng và giảm lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng.
Các nghiên cứu thực địa cũng ghi nhận hiệu quả kiểm soát sâu hại, giảm chi phí canh tác và cải thiện lợi nhuận, trong đó có khả năng quản lý các đối tượng dịch hại quan trọng như sâu đục thân và sâu keo mùa thu.
Những kết quả này cho thấy tiềm năng của công nghệ sinh học trong nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp. Trong bối cảnh nhu cầu nguyên liệu phục vụ ngành chăn nuôi tiếp tục tăng, nâng cao năng suất ngô trong nước không chỉ có ý nghĩa đối với người sản xuất mà còn góp phần cải thiện năng lực cung ứng nguyên liệu, giảm áp lực nhập khẩu và tạo thêm cơ hội cho DN tham gia chuỗi cung ứng nông nghiệp.
Để khai thác tốt hơn tiềm năng đó, yêu cầu đặt ra là tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học và DN. DN không chỉ là chủ thể tiếp nhận công nghệ mà còn có thể tham gia đặt hàng nghiên cứu, đầu tư phát triển sản phẩm, phối hợp thử nghiệm và tổ chức thương mại hóa kết quả khoa học. Sự kết nối này giúp hoạt động nghiên cứu bám sát nhu cầu thị trường, tạo điều kiện để các tiến bộ công nghệ được ứng dụng rộng hơn trong sản xuất.
Đồng thời, việc hoàn thiện hành lang pháp lý có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động nghiên cứu, phát triển và đầu tư của DN. Cơ chế quản lý rõ ràng, nhất quán sẽ góp phần giảm những vướng mắc trong quá trình triển khai công nghệ mới, tạo điều kiện để các tổ chức nghiên cứu và DN chủ động hơn trong phát triển sản phẩm. Đặc biệt, cách tiếp cận dựa trên đặc tính và mức độ rủi ro của sản phẩm cuối cùng được xem là cơ sở để thúc đẩy ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen một cách phù hợp.
Trong bối cảnh nông nghiệp đang chuyển đổi theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững, công nghệ sinh học không chỉ mở ra giải pháp cải tiến giống cây trồng mà còn tạo thêm không gian phát triển cho DN. Việc tiếp tục đầu tư nghiên cứu, nâng cao năng lực làm chủ công nghệ, hoàn thiện chính sách và thúc đẩy hợp tác công - tư sẽ góp phần đưa thành tựu khoa học vào sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh của DN và gia tăng giá trị cho ngành nông nghiệp Việt Nam./.
