Công nghệ làm sạch không khí: Xu hướng mới trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển đô thị bền vững

Ô nhiễm không khí trong nhà - nguy cơ ít được nhận diện

Theo nhiều nghiên cứu, con người dành khoảng 80 - 90% thời gian trong các không gian kín. Trong khi đó, chất lượng không khí trong nhà không phải lúc nào cũng tốt hơn môi trường bên ngoài. Bụi mịn PM 2.5, hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC), vi sinh vật gây bệnh, nấm mốc và các tác nhân ô nhiễm sinh học có thể tích tụ trong môi trường kín nếu hệ thống thông gió không đảm bảo hoặc nguồn ô nhiễm phát sinh ngay bên trong công trình.

Đặc biệt, bụi mịn PM 2.5 có đường kính khí động học nhỏ hơn 2,5 µm có khả năng đi sâu vào phế nang, xâm nhập hệ tuần hoàn và làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp, tim mạch, rối loạn chuyển hóa cũng như nhiều bệnh lý mạn tính khác. Bên cạnh đó, sau đại dịch COVID-19, chất lượng không khí trong nhà còn được nhìn nhận dưới góc độ kiểm soát nguy cơ lây truyền các bệnh truyền nhiễm qua khí dung (airborne transmission), khiến yêu cầu về các giải pháp làm sạch không khí ngày càng trở nên cấp thiết.

Công nghệ làm sạch không khí đang chuyển từ “lọc bụi” sang “quản lý chất lượng không khí”

Nếu như các thiết bị truyền thống chủ yếu tập trung loại bỏ bụi bằng bộ lọc cơ học thì xu hướng công nghệ hiện nay hướng tới quản lý toàn diện chất lượng không khí trong nhà. Một hệ thống hiện đại thường tích hợp nhiều lớp công nghệ nhằm xử lý đồng thời các nhóm tác nhân ô nhiễm khác nhau.

Đối với bụi mịn, các bộ lọc hiệu suất cao (HEPA) vẫn được xem là giải pháp nền tảng nhờ khả năng giữ lại phần lớn các hạt bụi có kích thước siêu nhỏ. Song song với đó, lớp than hoạt tính được sử dụng để hấp phụ các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, mùi và một số khí độc.

Đối với ô nhiễm sinh học, nhiều công nghệ mới được tích hợp như tia cực tím UV-C, plasma lạnh, ion hóa, xúc tác quang (photocatalytic oxidation) hoặc các vật liệu xúc tác có khả năng bất hoạt vi khuẩn, virus và nấm mốc. Việc kết hợp nhiều công nghệ xử lý trong cùng một thiết bị giúp mở rộng phổ tác động, không chỉ cải thiện chất lượng không khí mà còn góp phần giảm nguy cơ lây nhiễm trong các không gian tập trung đông người.

Một xu hướng nổi bật khác là ứng dụng cảm biến môi trường kết hợp AI để giám sát liên tục các chỉ tiêu như PM 2.5, CO₂, VOC, nhiệt độ và độ ẩm. Trên cơ sở dữ liệu thu thập theo thời gian thực, hệ thống có thể tự động điều chỉnh lưu lượng gió, tốc độ quạt và chế độ vận hành nhằm tối ưu hiệu quả xử lý đồng thời giảm tiêu thụ năng lượng.

Ứng dụng công nghệ làm sạch không khí vì sức khoẻ cộng đồng

Trong khuôn khổ Chương trình K-INNO Global do Cơ quan Mua sắm Công Hàn Quốc (PPS) triển khai, Công ty CleanBio đã đưa hệ thống làm sạch không khí Air-Fit 30 vào thử nghiệm tại Việt Nam như một mô hình ứng dụng công nghệ trong các cơ sở giáo dục và y tế.

Khác với các thiết bị lọc không khí truyền thống chỉ tập trung xử lý bụi mịn, Air-Fit được phát triển theo hướng tích hợp nhiều giải pháp nhằm vừa loại bỏ bụi siêu mịn, vừa hỗ trợ kiểm soát vi khuẩn, virus trong không khí, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng môi trường trong nhà sau đại dịch COVID-19.

Điểm khác biệt của K-INNO Global không nằm ở việc đưa sản phẩm ra thị trường ngay mà ở phương thức triển khai theo mô hình “thử nghiệm - đánh giá - hoàn thiện”. Các thiết bị được lắp đặt tại bệnh viện, trường học và cơ sở y tế để đánh giá toàn diện hiệu quả vận hành trong điều kiện thực tế, bao gồm khả năng thích ứng với môi trường khí hậu, mức độ cải thiện chất lượng không khí, hiệu quả kiểm soát tác nhân sinh học và trải nghiệm của người sử dụng.

Đây cũng là cách tiếp cận đang được nhiều quốc gia áp dụng nhằm kiểm chứng hiệu quả công nghệ trước khi nhân rộng, đồng thời tạo cơ sở khoa học cho việc xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật và chính sách ứng dụng.

Việc lựa chọn Hà Nội làm địa điểm triển khai thí điểm có ý nghĩa thực tiễn khi đây là khu vực chịu áp lực lớn từ ô nhiễm không khí và có nhiều không gian công cộng đòi hỏi tiêu chuẩn cao về chất lượng môi trường trong nhà. Thông qua quá trình thử nghiệm, các bên không chỉ đánh giá hiệu quả của thiết bị mà còn thu thập dữ liệu thực tế phục vụ việc tối ưu công nghệ cho điều kiện sử dụng tại Việt Nam.

Xa hơn một dự án thí điểm, K-INNO Global cho thấy vai trò của hợp tác quốc tế trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ môi trường. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức xã hội và các đơn vị tiếp nhận tạo nên mô hình hợp tác toàn diện, giúp rút ngắn quá trình ứng dụng các giải pháp tiên tiến vào thực tiễn, góp phần xây dựng hạ tầng đô thị thông minh, nâng cao năng lực bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tăng cường khả năng ứng phó với các thách thức môi trường trong tương lai./.