Chip chuyên dụng mở hướng tự chủ công nghệ bán dẫn

Ngày 10/9, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Cục Công nghiệp công nghệ thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) phối hợp với Tập đoàn Geleximco và Tập đoàn Qualcomm tổ chức Hội thảo “Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam”.

Hội thảo có sự tham dự của đại diện cơ quan quản lý, các Sở KH&CN, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia, nhà khoa học cùng cộng đồng doanh nghiệp (DN) bán dẫn trong và ngoài nước.

Đi từ những bài toán Việt Nam có nhu cầu

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn cho biết, bán dẫn đã trở thành nền tảng của nền kinh tế và nhiều ngành công nghiệp hiện đại. Năng lực về bán dẫn không chỉ quyết định sức cạnh tranh của DN mà còn ảnh hưởng đến mức độ tự chủ công nghệ, khả năng vận hành an toàn của hạ tầng thiết yếu và năng lực bảo đảm quốc phòng, an ninh của mỗi quốc gia.

Trong đó, chip chuyên dụng giữ vị trí đặc biệt bởi được thiết kế để giải quyết một bài toán cụ thể, tối ưu theo chức năng, môi trường vận hành và yêu cầu kỹ thuật xác định. Loại chip này được sử dụng trong camera tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), thiết bị Internet vạn vật (IoT), robot, thiết bị bay không người lái, hệ thống viễn thông, lưới điện thông minh, điện tử công suất và các thiết bị bảo mật.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, lựa chọn phát triển chip chuyên dụng không có nghĩa là thu hẹp khát vọng, mà là cách tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu thực tế, có thị trường, có đội ngũ thiết kế đang hình thành và có nền công nghiệp điện tử đủ lớn để tạo ra sản phẩm cuối.

“Chúng ta cần đi từ bài toán của camera AI, thiết bị IoT, lưới điện, trạm sạc, robot, UAV, viễn thông, y tế và định danh số. Từ đó, chúng ta xác định kiến trúc chip, công nghệ chế tạo, phương án đóng gói, tiêu chuẩn đo kiểm và lộ trình thương mại hóa phù hợp”, ông Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh.

Định hướng này phù hợp với Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Quyết định số 1018/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050; cùng Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg xác định công nghệ chip bán dẫn và sản phẩm chip chuyên dụng thuộc nhóm công nghệ, sản phẩm chiến lược cần ưu tiên phát triển.

Tháo gỡ điểm nghẽn từ thiết kế đến thị trường

Theo các đại biểu, khoảng cách từ một bản thiết kế đến một con chip hoạt động ổn định trong sản phẩm thương mại còn rất lớn. DN phải tiếp cận công cụ tự động hóa thiết kế điện tử, thư viện sở hữu trí tuệ với chi phí cao; trong khi mỗi lần sản xuất thử đều tốn kém và tiềm ẩn rủi ro kỹ thuật.

Các DN có đơn hàng nhỏ cũng khó tiếp cận dịch vụ đóng gói, kiểm thử với chi phí phù hợp. Sau khi có mẫu chip, DN vẫn phải hoàn thiện phần mềm, bo mạch, đánh giá độ tin cậy, thực hiện chứng nhận và tích hợp chip vào sản phẩm.

Một trong những điểm nghẽn đáng chú ý là bài toán “khách hàng đầu tiên”. Khi chưa có thị trường và đơn hàng, DN khó đầu tư; ngược lại, khách hàng cũng chưa sẵn sàng sử dụng nếu con chip chưa được kiểm chứng trong thực tế. Vòng luẩn quẩn này khiến nhiều kết quả nghiên cứu khó vượt qua giai đoạn sản xuất thử để tiến tới thương mại hóa.

Để tháo gỡ khó khăn, Bộ KH&CN đang hoàn thiện hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục chip chuyên dụng trong một số ngành, lĩnh vực Nhà nước ưu tiên đặt hàng. Dự thảo gồm 20 nhóm chip, tập trung vào trí tuệ nhân tạo và điện toán tại biên; viễn thông và vô tuyến thế hệ mới; cảm biến, tự hành và IoT; năng lượng và điện tử công suất; bảo mật phần cứng và mã hóa.

Bộ KH&CN cũng định hướng xây dựng chương trình hỗ trợ xuyên suốt từ nghiên cứu, thiết kế đến sản xuất thử, đo kiểm và đánh giá chip chuyên dụng. Cơ chế hỗ trợ hướng tới chia sẻ rủi ro trong giai đoạn đầu, quản lý theo kết quả kỹ thuật và khuyến khích sự tham gia trực tiếp của DN.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, chính sách phát triển chip phải gắn nghiên cứu với thị trường. Các chương trình đầu tư công, CĐS, phát triển hạ tầng và sản phẩm công nghệ chiến lược sẽ tạo thị trường cho chip do Việt Nam nghiên cứu, thiết kế thông qua cơ chế đặt hàng của các dự án đầu tư công. Quá trình này phải đi cùng việc xây dựng tiêu chuẩn, phòng thử nghiệm, cơ chế chứng nhận và quy trình đánh giá độ tin cậy để bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Với vai trò đầu mối quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn sẽ từng bước cung cấp, điều phối hạ tầng dùng chung về công cụ thiết kế, thư viện sở hữu trí tuệ và phòng thí nghiệm; hỗ trợ rà soát thiết kế, sản xuất thử, đo kiểm, đánh giá hiệu suất, đồng thời kết nối doanh nghiệp thiết kế chip với đơn vị chế tạo và DN sản xuất sản phẩm cuối.

Đào tạo nguồn nhân lực có khả năng tham gia toàn bộ chu trình thiết kế vi mạch

Tại Hội thảo, bà An Chen, Phó Chủ tịch phụ trách Công nghệ và R&D Tập đoàn Qualcomm cho biết tập đoàn đang mở rộng các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam, hướng tới sự kết hợp giữa AI, bán dẫn, phần mềm và kỹ thuật hệ thống; đồng thời đào tạo nguồn nhân lực có khả năng tham gia toàn bộ chu trình thiết kế vi mạch.

Tập đoàn Geleximco cũng đang xúc tiến thủ tục đầu tư nhà máy sản xuất chip tại Hưng Yên, dự kiến khởi công trong tháng 11/2026 và đưa sản phẩm thương mại ra thị trường vào đầu năm 2028. DN định hướng thử nghiệm, tích hợp vi mạch điều khiển, cảm biến và chip công suất do kỹ sư Việt Nam thiết kế vào các dòng xe điện và hệ sinh thái công nghiệp của tập đoàn.

Hội thảo được kỳ vọng góp phần hình thành những bài toán nghiên cứu, nhóm hợp tác và lộ trình triển khai cụ thể, qua đó đưa chip chuyên dụng từ thiết kế vào sản phẩm thực tế, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu./.