Cần Thơ xây dựng chính sách đặc thù nhằm bảo tồn tiếng nói, chữ viết của đồng bào dân tộc Khmer
Bảo tồn tiếng nói, chữ viết của các dân tộc thiểu số là một nội dung quan trọng trong gìn giữ bản sắc văn hóa và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Tại Cần Thơ, bên cạnh việc duy trì các hoạt động dạy và học tiếng Khmer trong nhà trường, cộng đồng, thành phố đã từng bước hoàn thiện cơ chế hỗ trợ người trực tiếp truyền dạy. Nghị quyết số 49/2025/NQ-HĐND ngày 31/12/2025 của HĐND thành phố Cần Thơ về chính sách hỗ trợ người dạy tiếng và chữ Khmer; tiếng và chữ Hoa trên địa bàn giai đoạn 2026-2030 được xem là một trong những cơ sở quan trọng để hoạt động này được duy trì ổn định, lâu dài.
Chính sách từ yêu cầu bảo tồn văn hóa
Thành phố Cần Thơ sau sáp nhập đơn vị hành chính có 103 xã, phường; trong đó có 38 xã, phường thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số, với 406 ấp, khu vực thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Dân số toàn thành phố trên 3,85 triệu người, gồm 27 dân tộc thiểu số sinh sống với 668.812 người, chiếm khoảng 17,37%; trong đó đồng bào dân tộc Khmer có 543.266 người, chiếm khoảng 14,11%. Đối với đồng bào Khmer, việc dạy và học chữ Pali có vai trò rất quan trọng trong bảo tồn tiếng nói, chữ viết dân tộc do phần lớn kinh sách và giáo lý Phật giáo Nam tông Khmer đều được viết bằng chữ Pali. Vì vậy, các chùa Phật giáo Nam tông Khmer trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long từ lâu đã duy trì mở các lớp dạy Pali sơ cấp, tạo nguồn cho đào tạo Pali trung cấp và cử nhân Phật học.
Đối với đồng bào dân tộc Khmer, tiếng nói và chữ viết không chỉ phục vụ giao tiếp mà còn lưu giữ những tri thức, phong tục, tập quán, tín ngưỡng và giá trị văn hóa được hình thành, trao truyền qua nhiều thế hệ.
Việc thế hệ trẻ tiếp tục sử dụng tiếng Khmer, biết đọc, biết viết chữ Khmer sẽ tạo điều kiện để các em tiếp cận trực tiếp hơn với những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
Bên cạnh đời sống kinh tế - xã hội, cộng đồng Khmer ở Cần Thơ còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, thể hiện qua tiếng nói, chữ viết, các nghi lễ, phong tục, lễ hội và sinh hoạt tín ngưỡng gắn với hệ thống chùa Khmer. Những giá trị này không chỉ là thành tố quan trọng trong đời sống tinh thần của đồng bào Khmer mà còn góp phần tạo nên sự đa dạng văn hóa của thành phố.
Vì vậy, việc quan tâm hỗ trợ phát triển kinh tế, nâng cao đời sống, đồng thời bảo tồn tiếng nói, chữ viết và các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer có ý nghĩa thiết thực trong quá trình phát triển bền vững và xây dựng khối đại đoàn kết các dân tộc trên địa bàn Cần Thơ.
Từ thực tế đó, việc HĐND thành phố Cần Thơ ban hành Nghị quyết số 49/2025/NQ-HĐND ngày 31/12/2025 quy định chính sách hỗ trợ người dạy tiếng và chữ Khmer trên địa bàn thành phố giai đoạn 2026-2030 (Nghị quyết 49) mang ý nghĩa thiết thực.
Hỗ trợ người dạy, củng cố môi trường truyền thụ
Trong nhiều năm, các lớp học tiếng và chữ Khmer dịp hè tại chùa Phật giáo Nam tông Khmer đã trở thành một hoạt động quen thuộc trong cộng đồng. Sau khi học sinh kết thúc năm học, các lớp thường được tổ chức từ khoảng cuối tháng 5 đến đầu tháng 6 hằng năm.
Không gian học tập cũng khá đa dạng. Bên cạnh các chùa Phật giáo Nam tông Khmer, hoạt động dạy học còn được triển khai tại các trường học, nhà văn hóa ấp, khu vực và những địa điểm phù hợp khác.
Trong quá trình đó, vai trò của người trực tiếp giảng dạy đặc biệt quan trọng. Các vị sư sãi, Achar, giáo viên và những người có kinh nghiệm sử dụng, truyền đạt tiếng Khmer chính là cầu nối giữa ngôn ngữ và thế hệ trẻ. Cùng với các lớp học cộng đồng, thành phố Cần Thơ còn chú trọng đưa việc dạy tiếng Khmer vào hệ thống giáo dục tại những địa bàn có đông đồng bào Khmer sinh sống.
Một điểm nổi bật của Nghị quyết 49 là thành phố Cần Thơ đã cụ thể hóa chính sách bảo tồn tiếng nói, chữ viết Khmer bằng cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho người tham gia giảng dạy. Theo đó, người dạy tiếng và chữ Khmer tại các điểm chùa, nhà văn hóa (ấp, khu vực) và các điểm trường trong thời gian nghỉ hè được hỗ trợ 50.000 đồng cho mỗi tiết dạy, với số tiết được hỗ trợ không quá 12 tiết/tuần/lớp và thời gian hỗ trợ tối đa 2,5 tháng/năm. Chính sách này được thành phố thực hiện từ kỳ nghỉ hè năm 2026 đến hết kỳ nghỉ hè năm 2030.
Đặc biệt, Nghị quyết 49 cũng quy định điều kiện để được hỗ trợ là người dạy tiếng, chữ Khmer phải sử dụng bộ sách giáo khoa tiếng Khmer do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành; lớp học phải có tối thiểu 15 học viên. Việc hỗ trợ được thực hiện trực tiếp bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản….
Có thể nhận thấy, bảo tồn tiếng nói và chữ viết Khmer là một quá trình lâu dài, trong đó chính sách hỗ trợ người dạy chỉ là một mắt xích nhưng là mắt xích quan trọng. Nghị quyết 49 cho thấy Cần Thơ đã lựa chọn cách tiếp cận tương đối cụ thể: xác định rõ đối tượng, địa điểm, điều kiện lớp học, mức hỗ trợ, thời gian thực hiện và nguồn kinh phí.
Đáng chú ý, chính sách được thành phố Cần Thơ áp dụng trong cả giai đoạn 2026-2030 thay vì chỉ thực hiện trong một năm. Điều này tạo điều kiện để các cơ quan, địa phương và cơ sở tổ chức lớp học chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch, chuẩn bị đội ngũ và duy trì hoạt động dạy học.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và những thay đổi nhanh chóng của đời sống xã hội, việc thành phố Cần Thơ đưa chính sách nhằm bảo tồn ngôn ngữ dân tộc là một giải pháp quan trọng. Việc học tiếng và chữ Khmer không chỉ giúp các em sử dụng ngôn ngữ của dân tộc mình mà còn mở rộng khả năng tiếp cận các giá trị văn hóa được lưu giữ bằng ngôn ngữ Khmer.
Về lâu dài, cùng với chính sách hỗ trợ người dạy, việc duy trì đội ngũ cán bộ giảng dạy có năng lực, bảo đảm giáo trình, nâng cao chất lượng lớp học và khuyến khích sự tham gia của gia đình, nhà trường, nhà chùa và cộng đồng sẽ là những yếu tố quan trọng để chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số của Cần Thơ phát huy hiệu quả vào thực tiễn, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân./.
