Cần Thơ: Phát triển đô thị thông minh gắn với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh

Thành phố Cần Thơ mới (sau sáp nhập thêm Hậu Giang và Sóc Trăng) đã tạo nên một đô thị quy mô lớn, đa lĩnh vực, có mức độ liên kết nội vùng và liên vùng cao. Điều này đồng thời đặt ra yêu cầu cấp bách về đổi mới phương thức quản trị theo hướng hiện đại, có khả năng tích hợp, điều phối và đồng bộ hóa hoạt động của các sở, ngành và chính quyền các cấp.

Thực tiễn đó đòi hỏi thành phố phải có một “công cụ điều phối” mang tính chiến lược cho quá trình vận hành đô thị trong giai đoạn mới, nhằm cụ thể hóa các chủ trương lớn của Trung ương về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết 57 và các văn bản pháp lý liên quan, bảo đảm phù hợp với điều kiện và yêu cầu phát triển của địa phương.

Từ việc tham khảo kinh nghiệm xây dựng đô thị thông minh của một số thành phố trên thế giới

Thực tiễn ở một số quốc gia cho thấy, nhiều đô thị lớn đã lựa chọn phát triển đô thị thông minh như một định hướng chiến lược để nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành, cải thiện chất lượng sống của người dân và thúc đẩy phát triển bền vững.

Kinh nghiệm từ Singapore cho thấy vai trò then chốt của thể chế quản trị tinh gọn, thống nhất và nền tảng dữ liệu số liên thông. Quốc gia này đã thiết lập một cơ quan có vai trò điều phối trung tâm, được xem như “kiến trúc sư trưởng” trong phát triển đô thị, nhằm hạn chế tình trạng phân mảnh và chồng chéo.

Trên cơ sở đó, các hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung được xây dựng đồng bộ, kết hợp ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong các lĩnh vực trọng yếu như giao thông, y tế, an ninh và quy hoạch, giúp nâng cao năng lực dự báo và hỗ trợ ra quyết định của chính quyền.

Barcelona là điển hình cho cách tiếp cận đô thị thông minh, lấy người dân làm trung tâm. Thành phố này tập trung ứng dụng công nghệ để giải quyết các vấn đề cụ thể của đời sống đô thị, đồng thời phát triển dữ liệu mở và các nền tảng tương tác, qua đó tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào quá trình quản lý.

Mô hình này khẳng định rằng công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ trực tiếp cho lợi ích xã hội và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Kinh nghiệm của Seoul cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa đô thị thông minh và xây dựng chính quyền điện tử, chính quyền số. Việc cung cấp phần lớn dịch vụ công trực tuyến cùng các kênh tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của người dân đã góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả quản trị và củng cố niềm tin xã hội đối với chính quyền đô thị.

Trong khi đó, Amsterdam và Copenhagen lựa chọn cách tiếp cận từng bước, có trọng tâm, gắn đô thị thông minh với các mục tiêu phát triển bền vững. Các đô thị này triển khai thí điểm các dự án quy mô phù hợp, ưu tiên giao thông bền vững, năng lượng sạch, bảo vệ môi trường và giảm phát thải, từ đó đánh giá, điều chỉnh và nhân rộng những mô hình hiệu quả.

Dubai là ví dụ tiêu biểu cho vai trò kiến tạo của Nhà nước trong huy động nguồn lực xã hội và thúc đẩy hợp tác công - tư. Chính quyền thành phố tập trung hoàn thiện khung thể chế, chính sách và môi trường đầu tư thuận lợi để thu hút doanh nghiệp công nghệ và đối tác quốc tế tham gia cung cấp các giải pháp đô thị thông minh, qua đó giảm áp lực ngân sách và gia tăng tính sáng tạo trong triển khai.

Từ kinh nghiệm quốc tế có thể thấy, đô thị thông minh không phải là một mô hình cứng nhắc hay áp dụng đồng loạt, mà là một quá trình phát triển linh hoạt, cần được thiết kế phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, năng lực quản trị và mục tiêu phát triển của từng đô thị. Trong đó, dữ liệu số, quản trị hiệu quả, lấy người dân làm trung tâm và triển khai theo lộ trình rõ ràng là những yếu tố quyết định thành công.

Đến giải pháp triển khai cho thành phố Cần Thơ

Đề án phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2040 được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng quan trọng để Cần Thơ xây dựng hệ thống hạ tầng đô thị hiện đại, phát triển chính quyền đô thị số, nâng cao chất lượng quản lý và phục vụ người dân, doanh nghiệp; đồng thời thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong điều hành, quản lý đô thị, góp phần xây dựng thành phố văn minh, hiện đại, bền vững. Để triển khai Đề án hiệu quả, cần lưu ý những vấn đề sau:

Thứ nhất, cần xác định rõ mô hình phù hợp với đặc thù của thành phố, tránh sao chép máy móc các mô hình nước ngoài, mà phải linh hoạt điều chỉnh theo điều kiện thực tiễn và nhu cầu phát triển địa phương.

Thứ hai, dữ liệu số giữ vai trò nền tảng của đô thị thông minh. Thành phố cần ưu tiên xây dựng nền tảng dữ liệu đô thị dùng chung, bảo đảm kết nối và liên thông giữa các ngành, lĩnh vực, làm cơ sở hình thành bản sao số đô thị phục vụ công tác điều hành và ra quyết định, hướng tới mô hình “một thành phố, một đám mây, một mô hình quản trị”.

Thứ ba, phát triển đô thị thông minh phải gắn chặt với xây dựng chính quyền đô thị số, cải cách hành chính và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, tập trung giải quyết các vấn đề thiết thực và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Thứ tư, cần triển khai theo lộ trình phù hợp, có trọng tâm, trọng điểm; ưu tiên thí điểm một số mô hình, sau đó đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng.

Thứ năm, gắn phát triển đô thị thông minh với mục tiêu tăng trưởng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, phù hợp với đặc thù sinh thái của thành phố Cần Thơ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Thứ sáu, đẩy mạnh hợp tác công - tư và mở rộng hợp tác quốc tế, qua đó huy động đa dạng nguồn lực xã hội cho phát triển đô thị thông minh.

Thứ bảy, về giải pháp công nghệ, cần tập trung xây dựng hạ tầng số cốt lõi, bao gồm mở rộng phủ sóng 5G tại các khu vực trọng điểm; hoàn thiện trung tâm dữ liệu và nền tảng điện toán đám mây dùng chung; triển khai mạng lưới IoT và cảm biến trong các lĩnh vực giao thông, môi trường.

Đồng thời, hoàn thiện kho dữ liệu chung, tích hợp các cơ sở dữ liệu chuyên ngành; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giám sát, phân tích và dự báo các vấn đề đô thị; phát triển mô hình mô phỏng đô thị số; thử nghiệm blockchain trong quản lý đất đai và truy xuất nguồn gốc nông sản; đẩy mạnh các dịch vụ thông minh trong y tế, giáo dục, thanh toán số và giao dịch tài chính công, hướng tới mô hình thành phố không tiền mặt.

Phát triển đô thị thông minh là xu thế tất yếu trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra sâu rộng. Thực tiễn quốc tế khẳng định vai trò quan trọng của đô thị thông minh trong nâng cao hiệu quả quản lý đô thị, cải thiện chất lượng dịch vụ công và đời sống người dân, hướng tới phát triển bền vững.

Đối với Cần Thơ - đô thị trung tâm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, việc xây dựng Đề án “Phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2040, gắn hiện đại hóa hạ tầng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp, hướng tới chuyển đổi số và chuyển đổi xanh” là yêu cầu cấp thiết.

Đây không chỉ là bước cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương, mà còn giúp thành phố giải quyết hiệu quả các thách thức quản lý trong giai đoạn mới, đồng thời khẳng định vai trò đầu tàu, hạt nhân liên kết trong tiến trình chuyển đổi số của toàn vùng./.