Cần thiết phải sửa đổi một số điều của Luật Đo lường để phù hợp với thực tiễn

Đây là chia sẻ của các chuyên gia, nhà khoa học tại Hội thảo “Đánh giá, tổng kết thi hành Luật Đo lường và đề xuất sửa đổi một số điều của Luật Đo lường” do Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia phối hợp với UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức ngày 16/1/2026 tại Ninh Bình.

Những kết quả đã đạt được và bất cập cần sửa đổi

Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho biết, năm 2025 là năm tăng tốc, bứt phá của Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2025, ghi dấu ấn rõ nét của ngành tiêu chuẩn đo lường chất lượng.

Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã đạt nhiều kết quả nổi bật trong hoàn thiện thể chế, xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn, nâng cao hạ tầng đo lường và chất lượng, góp phần tạo nền tảng kỹ thuật quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và phát triển bền vững của nền kinh tế.

Đặc biệt, trong năm 2025 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2542/QĐ-TTg ngày 20/11/2025 phê duyệt các nhiệm vụ, giải pháp tăng cường hội nhập quốc tế trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng đến năm 2030, tập trung vào việc xây dựng thể chế, nâng cao năng lực nhân lực và hợp tác quốc tế, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hội nhập quốc tế sâu rộng .

Bổ sung cho những kết quả đã đạt được trong lĩnh vực đo lường, ông Trần Quý Giầu - Trưởng ban Ban Đo lường, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thông tin thêm, Luật Đo lường số 04/2011/QH13 đã được Quốc hội thông qua ngày 11/11/2011. Đây là cơ sở quan trọng để đảm bảo chính xác, thống nhất hoạt động đo lường trong cả nước và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Đến thời điểm hiện tại, Việt Nam đã có 51 chuẩn đo lường quốc gia được phê duyệt, hơn 8000 chuẩn công tác được chứng nhận, hàng nghìn mẫu phương tiện đo nhập khẩu và hàng trăm mẫu phương tiện đo sản xuất trong nước đã được phê duyệt hằng năm.

Bên cạnh đó, đã hình thành 601 tổ chức đăng ký cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường; 399 tổ chức được chỉ định thực hiện hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường; hơn 4000 nhân viên đã được chứng nhận và cấp thẻ kiểm định viên đo lường; hệ thống kiểm định trên cả nước đã kiểm định được khoảng 10 triệu phương tiện đo/năm…

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, Luật Đo lường năm 2011 chưa thể hiện rõ đo lường khoa học, đo lường ứng dụng để đưa doanh nghiệp là trung tâm của hệ thống đo lường quốc gia, chưa thể hiện rõ vai trò của cơ quan đo lường quốc gia; thiếu cơ sở pháp lý phục vụ nhu cầu chuyển đổi số trong đo lường.

Bên cạnh đó, một số quy định về hoạt động thanh tra, kiểm tra nhà nước về đo lường chưa phù hợp với việc thực hiện chính quyền 2 cấp, quy định về hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường, về lượng của hàng đóng gói sẵn cần được cắt giảm, đơn giản hoá…

Đồng tình với quan điểm trên, đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho biết, qua thực tiễn thi hành, công tác quản lý đo lường trong các lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân và doanh nghiệp như điện, nước, xăng dầu, thương mại, y tế từng bước đi vào nền nếp; độ chính xác, minh bạch trong giao dịch và thanh toán được nâng cao; hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo từng bước được xã hội hóa, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và kỷ cương pháp luật.

Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, yêu cầu chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hội nhập quốc tế sâu rộng hơn, thực tiễn thi hành Luật Đo lường cũng cho thấy một số quy định chưa theo kịp yêu cầu quản lý mới, nhất là trong bối cảnh sắp xếp lại chính quyền địa phương và yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho địa phương trong quản lý đo lường…

Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường là yêu cầu khách quan, phù hợp với chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đề xuất sửa đổi để hội nhập và phát triển

Theo đại diện Trung tâm Kiểm định, Cục Công nghiệp an ninh, Bộ Công an, trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển nhanh, chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, yêu cầu quản trị nhà nước dựa trên dữ liệu ngày càng rõ nét, đo lường không chỉ là “đo đúng”, mà còn là đo có căn cứ, có truy xuất, có thừa nhận, phục vụ trực tiếp hiệu lực quản lý và chất lượng quyết định.

Theo đó, cần sửa đổi một số điều của Luật Đo lường nhằm xác định danh mục ưu tiên theo tiêu chí: Tần suất sử dụng cao, tác động trực tiếp đến xử lý vi phạm và an toàn xã hội, yêu cầu truy xuất chặt chẽ.

Trước mắt, tiếp tục hoàn thiện và cập nhật quy trình đối với các nhóm đang triển khai rộng như phương tiện đo nồng độ cồn, phương tiện đo tốc độ; đồng thời mở rộng dần với các nhóm đo liên quan an toàn - môi trường - kỹ thuật nghiệp vụ.

Đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam đề nghị, cần có quy định theo hướng áp dụng cơ chế công nhận kết quả thử nghiệm mẫu của các tổ chức thử nghiệm nước ngoài phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế để miễn, giảm thử nghiệm phê duyệt mẫu; miễn phê duyệt mẫu trong trường hợp phương tiện đo nhóm 2 được nhập khẩu nhỏ lẻ theo dự án đầu tư hoặc nhập khẩu đồng bộ theo dây chuyền công nghệ, không ảnh hưởng đến sức khỏe, an toàn, môi trường và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và cộng đồng; miễn phê duyệt mẫu đối với các đơn vị nhập khẩu cùng kiểu phương tiện đo đã được phê duyệt.

Ông Trần Quý Giầu cho biết, việc sửa đổi một số điều của Luật Đo lường đã được Ủy ban bổ sung cơ sở pháp lý cho các hoạt động đo lường khoa học đo lường ứng dụng trong sản xuất, công nghiệp, dịch vụ, đời sống và các lĩnh vực mới phát sinh theo yêu cầu thực tiễn; bảo đảm tính linh hoạt, thống nhất và khả thi trong quản lý nhà nước và triển khai thực hiện.

Bên cạnh đó, đã hoàn thiện cơ sở pháp lý để doanh nghiệp chủ động xây dựng và vận hành chương trình bảo đảm đo lường nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh; bảo đảm kiểm soát rủi ro trong sản xuất - kinh doanh và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Ngoài ra, việc sửa đổi một số điều của Luật Đo lường cũng đã xác lập cơ sở pháp lý đầy đủ, thống nhất và ổn định cho cơ quan đo lường quốc gia, khẳng định đo lường là một trụ cột của hạ tầng chất lượng quốc gia.

Ngoài ra, đã bổ sung cơ sở pháp lý đầy đủ cho hoạt động đo lường trong môi trường số; chuyển đổi phương thức quản lý dựa trên công nghệ số; bảo đảm tính thống nhất, chính xác và độ tin cậy của dữ liệu đo lường, góp phần thúc đẩy Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Theo đại diện Sở KH&CN Ninh Bình, để phù hợp với giai đoạn mới, cần quy định về yêu cầu đo lường đối với thuật toán, dữ liệu, phần mềm sử dụng trong hoạt động đo lường để tạo cơ sở pháp lý kiểm soát tính chính xác của các phép đo dựa trên công nghệ số.

Ngoài ra, cần quy định chi tiết về cơ chế phân quyền, phân cấp quản lý nhà nước về đo lường cho địa phương, kèm theo các quy định về nguồn lực tương ứng. Điều này nhằm nâng cao vai trò chủ động của UBND các cấp trong quản lý đo lường trên địa bàn, đặc biệt trong công tác thanh tra, kiểm tra.

Bên cạnh đó, cần quy định về hạ tầng dữ liệu đo lường làm cơ sở pháp lý để phát triển hạ tầng số, cơ sở dữ liệu đo lường quốc gia và kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phục vụ yêu cầu cải cách hành chính và số hóa.

Cụ thể cần sửa đổi, bổ sung, thay thế trong Luật Đo lường năm 2011:

Thứ nhất, sửa đổi Điều 1 (Phạm vi điều chỉnh): Bổ sung phạm vi điều chỉnh bao gồm các hoạt động đo lường ứng dụng phục vụ quản trị quốc gia và đo lường số (liên quan đến thuật toán, dữ liệu, phần mềm). Căn cứ sửa đổi là thực tiễn phát triển công nghệ cao và kinh tế số, nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

Thứ hai: Sửa đổi, bổ sung Điều 5 (Chính sách của Nhà nước về đo lường): Bổ sung nội dung về đo lường số, cơ sở dữ liệu đo lường quốc gia, và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ đo lường quốc tế. Điều này giúp tạo điều kiện cho chuyển đổi số, thúc đẩy hội nhập và nâng cao năng lực đo lường của doanh nghiệp.

Thứ ba: Điều 50 Luật Đo lường quy định về hoạt động thanh tra đo lường đã bị bãi bỏ theo điểm h khoản 1 Điều 60 Luật Thanh tra năm 2025. Tuy nhiên, tại Điều 51 của Luật Đo lường vẫn có quy định về đối tượng và nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành về đo lường. Vì vậy, cần sửa đổi, bổ sung quy định cụ thể về thẩm quyền thanh tra, kiểm tra về đo lường cho phù hợp với quy định của Luật Thanh tra năm 2025 và các quy định về hoạt động, phân cấp, phân quyền của mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Việc hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi Luật Đo lường là nền tảng quan trọng để xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn mới./.