Các cường quốc bắt đầu xây dựng “lá chắn an ninh” cho mạng 6G

Động thái này cho thấy 6G không chỉ là câu chuyện về tốc độ hay trí tuệ nhân tạo (AI), mà còn là cuộc cạnh tranh chiến lược xoay quanh vấn đề an ninh mạng, chuỗi cung ứng và quyền kiểm soát hạ tầng số toàn cầu.

Mạng 6G chưa xuất hiện nhưng cuộc chiến an ninh đã bắt đầu

Trong khi phần lớn các quốc gia vẫn đang trong quá trình mở rộng mạng 5G, nhiều chính phủ đã bắt đầu xây dựng các khuôn khổ an ninh dành cho mạng 6G - thế hệ mạng di động được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng của nền kinh tế số trong thập niên tới.

Tại Hội nghị - Triễn lãm Di động Thế giới 2026 (MWC 2026) diễn ra vào đầu tháng 3 vừa qua tại Barcelona (Tây Ban Nha), các quan chức đến từ Anh, Mỹ, Canada, Nhật Bản và Úc đã công bố mở rộng Liên minh Viễn thông toàn cầu (Global Coalition on Telecoms - GCOT), cùng với sự tham gia của Thụy Điển và Phần Lan. Liên minh này tập trung vào việc xây dựng các nguyên tắc an ninh và khả năng chống chịu cho hạ tầng mạng 6G trong tương lai.

Điểm đáng chú ý là các nguyên tắc này được xây dựng từ rất sớm, trước cả khi mạng 6G có tiêu chuẩn hoàn chỉnh hoặc kế hoạch triển khai thương mại rõ ràng. Điều đó phản ánh một bài học lớn từ thời kỳ 5G: Nếu các biện pháp an ninh chỉ được bổ sung sau khi mạng lưới đã hình thành, những rủi ro về lỗ hổng bảo mật, phụ thuộc chuỗi cung ứng và gián điệp mạng sẽ trở nên khó kiểm soát hơn nhiều.

Theo tài liệu của GCOT, sự đổi mới công nghệ được kỳ vọng từ 6G sẽ đòi hỏi phải xem xét các biện pháp bảo vệ và giảm thiểu rủi ro cơ bản, đặc biệt trong bối cảnh các mạng viễn thông tương lai sẽ trở nên phức tạp và liên kết chặt chẽ hơn giữa nhiều hạ tầng số.

6G sẽ không chỉ là mạng di động cung cấp tốc độ nhanh hơn

Không giống các thế hệ mạng trước vốn chủ yếu tập trung vào tốc độ truyền dữ liệu, 6G được định hướng trở thành một hạ tầng số hợp nhất giữa truyền thông, AI, điện toán đám mây và vệ tinh.

Các chuyên gia nhận định AI sẽ trở thành nền tảng cốt lõi trong vận hành mạng 6G tương lai. AI được kỳ vọng có thể tự động tối ưu mạng vô tuyến theo thời gian thực, điều phối lưu lượng dữ liệu, dự báo sự cố, phân bổ tài nguyên phổ tần linh hoạt và tự động hóa quá trình vận hành mạng ở quy mô lớn.

Điều này đồng nghĩa mạng 6G sẽ không còn hoạt động chủ yếu dựa trên sự can thiệp của con người như các thế hệ trước, mà dần chuyển sang mô hình “AI-native network” - nơi AI đóng vai trò như bộ não điều khiển toàn bộ hệ thống hạ tầng viễn thông.

Tức là mạng viễn thông được thiết kế xoay quanh AI ngay từ nền tảng kiến trúc. Tuy nhiên, càng phụ thuộc vào AI, nguy cơ bị tấn công mạng, thao túng dữ liệu hoặc phá hoại hệ thống cũng càng gia tăng.

Đó là lý do GCOT nhấn mạnh việc tích hợp các cơ chế an ninh trực tiếp vào thiết kế mạng ngay từ đầu, thay vì triển khai theo cách “vá lỗi” như nhiều thế hệ công nghệ trước đây.

Điện toán lượng tử và vệ tinh sẽ làm thay đổi bài toán an ninh cho mạng 6G

Một trong những điểm đáng chú ý nhất trong các nguyên tắc an ninh mạng dành cho 6G là việc các chính phủ lần đầu đưa điện toán lượng tử và mạng vệ tinh tích hợp vào nhóm rủi ro chiến lược cần được giám sát từ sớm.

Điều này cho thấy các nhà hoạch định chính sách đang nhìn nhận 6G không chỉ là mạng di động thế hệ mới, mà là một hạ tầng số siêu kết nối với mức độ phức tạp chưa từng có.

Theo định hướng phát triển hiện nay, 6G trong tương lai sẽ kết hợp đồng thời mạng mặt đất, vệ tinh quỹ đạo tầm thấp (LEO), điện toán biên, trung tâm dữ liệu AI và hệ sinh thái cảm biến IoT quy mô cực lớn. Sự hội tụ này được kỳ vọng sẽ tạo ra một kiến trúc kết nối xuyên không gian, nơi ranh giới giữa mạng di động truyền thống và hạ tầng vệ tinh gần như bị xóa nhòa.

Tuy nhiên, các cơ quan quản lý lo ngại rằng nếu thiếu các cơ chế bảo vệ phù hợp, những mạng lưới siêu kết nối này có thể trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng diện rộng, gây nhiễu xuyên biên giới, phá hoại hạ tầng vật lý hoặc khai thác lỗ hổng trong các hệ thống AI điều khiển mạng.

Đặc biệt, sự phát triển nhanh của điện toán lượng tử được cho là có thể làm suy yếu nhiều thuật toán mã hóa hiện nay. Điều này buộc ngành viễn thông phải sớm nghiên cứu và triển khai các công nghệ mã hóa hậu lượng tử (post-quantum cryptography) nhằm bảo đảm an toàn cho hạ tầng 6G trong tương lai.

Nhà mạng và các tập đoàn công nghệ lớn đã nhập cuộc

Liên minh GCOT hiện nhận được sự ủng hộ của nhiều tên tuổi lớn trong ngành viễn thông và công nghệ như Ericsson, Nvidia, Vodafone Group, BT Group và Virgin Media O2.

Bà Eva Fogelström, chuyên gia an ninh mạng và bảo mật viễn thông của Ericsson cho biết, ngành công nghiệp cần bảo đảm thế hệ kết nối tiếp theo không chỉ có hiệu suất cao mà còn phải “bền vững, toàn diện và sẵn sàng cho tương lai”.

Việc các nhà cung cấp thiết bị và nhà mạng lớn tham gia từ sớm cho thấy 6G đang được nhìn nhận không đơn thuần là một bước nâng cấp công nghệ, mà là hạ tầng cốt lõi của nền kinh tế số và AI toàn cầu trong nhiều thập niên tới.

Dù còn chưa hình thành đầy đủ về mặt tiêu chuẩn kỹ thuật, 6G đã bắt đầu trở thành chiến trường mới của an ninh mạng, địa chính trị và cạnh tranh công nghệ toàn cầu. Khác với các thế hệ trước, cuộc đua lần này không chỉ xoay quanh tốc độ truyền dữ liệu hay vùng phủ sóng, mà còn là khả năng kiểm soát AI, bảo vệ chuỗi cung ứng, chống chịu trước tấn công mạng và định hình các tiêu chuẩn công nghệ tương lai.

Việc các chính phủ bắt đầu xây dựng nguyên tắc bảo mật cho 6G từ thời điểm hiện tại cho thấy một thực tế ngày càng rõ ràng, đó là trong kỷ nguyên siêu kết nối sắp tới, an ninh mạng sẽ không còn là lớp bảo vệ bổ sung, mà sẽ trở thành nền móng của toàn bộ kiến trúc viễn thông thế hệ mới./.