Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Tạo cơ chế để trí tuệ Việt Nam trên toàn cầu cùng đóng góp cho sự phát triển đất nước

Kết nối chuyên gia AI toàn cầu để giải bài toán Việt Nam

Theo Quyết định số 3335/QĐ-BKHCN ngày 02/8/2026 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) về việc thành lập và phát triển Mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu, mạng lưới hướng tới kết nối các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, doanh nhân người Việt Nam và người Việt Nam ở nước ngoài có trình độ, kinh nghiệm, uy tín trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng, quản trị, thương mại hóa và hoạch định chính sách về AI.

Ngày 5/8/2026, Bộ KH&CN tổ chức phiên họp thành viên chủ chốt Mạng lưới AI toàn cầu nhằm tham vấn các chuyên gia, nhà khoa học để xây dựng Mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu.

Phát biểu chỉ đạo phiên họp, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cho biết, việc thành lập Mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu là bước đi thí điểm nhằm quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia AI trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài cùng các chuyên gia quốc tế mong muốn đóng góp cho sự phát triển AI của Việt Nam.

"Đây không chỉ là một diễn đàn trao đổi học thuật mà sẽ trở thành mạng lưới chính thống, giữ vai trò kết nối nguồn lực chất lượng cao phục vụ chiến lược phát triển AI quốc gia", Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, yếu tố thu hút các nhà khoa học trở về không chỉ là tiền lương mà quan trọng hơn là môi trường để họ phát triển, làm việc với sinh viên, phòng thí nghiệm, dự án và đồng nghiệp. Từ câu chuyện này, vấn đề đặt ra không chỉ là làm thế nào để thu hút người tài, mà còn là làm thế nào để người tài có không gian phát huy năng lực và tạo ra giá trị.

Nếu được vận hành hiệu quả, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng Mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu sẽ góp phần chuyển từ tư duy "đưa người tài về nước" sang tạo cơ chế để trí tuệ Việt Nam trên toàn cầu cùng đóng góp cho sự phát triển đất nước.

Theo Bộ trưởng, Mạng lưới sẽ tập trung vào hai trụ cột là: đào tạo và nghiên cứu. Trước hết, mạng lưới sẽ là nền tảng để các nhà khoa học kết nối, tham gia giảng dạy, tổ chức các khóa bồi dưỡng, cập nhật kiến thức AI cho sinh viên và những người có nhu cầu. Việt Nam hiện vẫn thiếu đội ngũ được đào tạo chuyên sâu về AI, trong khi việc truyền cảm hứng từ các chuyên gia đầu ngành có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành thế hệ nhà nghiên cứu mới.

Ở lĩnh vực nghiên cứu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân kỳ vọng Mạng lưới chuyên gia AI Việt Nam toàn cầu sẽ kết nối các chuyên gia trong và ngoài nước để cùng giải quyết những bài toán lớn về công nghệ chiến lược về AI.

"Việc tập hợp nguồn lực nghiên cứu sẽ giúp hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, thúc đẩy phát triển công nghệ mới và nâng cao năng lực khoa học của Việt Nam trong lĩnh vực AI", Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ KH&CN sẽ đóng vai trò hỗ trợ thông qua các chương trình tài trợ nghiên cứu, kết nối chuyên gia và huy động nguồn lực.

Theo Bộ trưởng, Bộ KH&CN có thể hỗ trợ kinh phí mời các nhà khoa học quốc tế và chuyên gia người Việt ở nước ngoài về giảng dạy, nghiên cứu tại các viện, trường trong nước, đồng thời tài trợ hoặc đồng tài trợ các dự án AI trọng điểm.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng cho biết, Mạng lưới chuyên gia AI toàn cầu sẽ là nơi thí điểm các chính sách mới nhằm thu hút nhân tài AI, tạo cơ chế kết nối linh hoạt giữa cơ quan quản lý, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cộng đồng chuyên gia toàn cầu.

Sau khi hoàn thiện chương trình hoạt động, Mạng lưới sẽ bắt đầu triển khai các nhiệm vụ trong năm 2026 và những năm tiếp theo, với kỳ vọng biến sáng kiến thành nền tảng kết nối hiệu quả cho hệ sinh thái AI Việt Nam.

Hình thành cộng đồng chuyên gia AI có trình độ cao

Mục tiêu tổng quát của Mạng lưới là hình thành cộng đồng chuyên gia trình độ cao trong lĩnh vực AI, có khả năng kết nối và huy động hiệu quả tri thức trong nước và quốc tế, phục vụ trực tiếp các hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN và ĐMST) gắn với những bài toán thực tiễn tại Việt Nam.

Mạng lưới sẽ gắn với hoạt động nghiên cứu, phát triển, ứng dụng công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần nâng cao năng lực công nghệ quốc gia.

Đáng chú ý, Mạng lưới hướng tới hỗ trợ hình thành các mô hình, nền tảng và sản phẩm AI có ý nghĩa chiến lược trong những lĩnh vực ưu tiên như y tế, giáo dục, đô thị thông minh, an ninh mạng và dữ liệu quốc gia.

Mạng lưới được tổ chức và vận hành theo nguyên tắc mở, linh hoạt, tự nguyện; bảo đảm khả năng kết nối rộng rãi giữa các chuyên gia, tổ chức trong nước và quốc tế.

Hoạt động của Mạng lưới gắn với các bài toán thực tiễn của quốc gia, địa phương và doanh nghiệp; khuyến khích định hướng ứng dụng, tạo ra giá trị kinh tế - xã hội; đồng thời huy động, kết nối đa dạng nguồn lực trong và ngoài nước, thúc đẩy hợp tác quốc tế và hợp tác công - tư, bảo đảm tính bền vững và hiệu quả...

Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia (NAFOSTED) được giao xây dựng, vận hành nền tảng số và cơ sở dữ liệu chuyên gia; đồng thời tiếp nhận nhu cầu tư vấn, nghiên cứu, phát triển, ứng dụng AI từ các cơ quan nhà nước, tổ chức và DN để kết nối với chuyên gia phù hợp.

Điều này mở ra cách tiếp cận khác trong huy động nguồn lực chất lượng cao: Chuyên gia không nhất thiết phải trở về Việt Nam mới có thể đóng góp cho đất nước. Các chuyên gia người Việt ở nhiều quốc gia có thể tham gia vào những nhiệm vụ, dự án cụ thể thông qua mạng lưới.

Chia sẻ ý kiến tham vấn, các chuyên gia tại phiên họp cho rằng, Mạng lưới là nền tảng quan trọng để kết nối hệ sinh thái AI. Mạng lưới cần được phát triển trên 3 trụ cột: quy tụ - kết nối - thúc đẩy, trong đó ưu tiên kết nối các viện nghiên cứu, trường ĐH, DN, nhà đầu tư và cộng đồng chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài.

Nhiều đại biểu cho biết trong nước đã hình thành một số mạng lưới AI theo từng lĩnh vực, song còn phân tán, vì vậy, cần một đầu mối thống nhất để tập hợp nguồn lực và tăng cường phối hợp.

Các chuyên gia cũng đề xuất thành lập một đơn vị thường trực điều phối hoạt động của mạng lưới, đồng thời giao một đơn vị có năng lực chuyên môn làm đầu mối vận hành, phối hợp với các hiệp hội và tổ chức chuyên môn để duy trì hoạt động lâu dài.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, các chuyên gia cho biết, hiện nay nhiều quốc gia đã triển khai thành công mô hình mạng lưới trong phát triển AI, như Viện Alan Turing của Anh, mạng lưới ELISE của Liên minh châu Âu (EU) hay Quỹ Nghiên cứu Quốc gia Singapore.

Nếu được tổ chức bài bản, Mạng lưới sẽ trở thành hạt nhân thúc đẩy phát triển hệ sinh thái AI quốc gia và tăng cường kết nối cộng đồng chuyên gia AI Việt Nam trên phạm vi toàn cầu./.