Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Lấy doanh nghiệp làm hạt nhân để triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ
Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách xác định nhiệm vụ, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cho rằng, cơ quan quản lý phải bắt đầu từ câu hỏi doanh nghiệp đang cần hỗ trợ gì, cần giải quyết vấn đề gì và cần ứng dụng công nghệ nào.
Sáng 18/9, Bộ KH&CN tổ chức Hội nghị giao ban quản lý nhà nước quý III-2026 nhằm đánh giá tình hình triển khai nhiệm vụ, trao đổi khó khăn, vướng mắc và xác định những công việc trọng tâm trong các tháng cuối năm.
Tại hội nghị, đại diện các đơn vị thuộc Bộ và các Sở KH&CN địa phương tập trung trao đổi về đổi mới quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ; cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược; huy động nguồn lực xã hội và tháo gỡ điểm nghẽn trong quá trình đưa kết quả nghiên cứu, công nghệ vào thực tiễn...
Gỡ điểm nghẽn đưa công nghệ vào thực tiễn
Phát biểu tại hội nghị, ông Phạm Đình Nguyên, Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ cho rằng, yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển từ mô hình tăng trưởng sang mô hình phát triển tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập. Trong đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo được xác định là động lực chính; năng suất lao động và hiệu quả phân bổ nguồn lực là nguyên tắc trung tâm.
Theo ông Phạm Đình Nguyên, hoạt động khoa học, công nghệ phải được quản trị dựa trên kết quả và tác động với việc xác định rõ sản phẩm, thời hạn, nguồn lực và cơ quan chịu trách nhiệm.
Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, đặt hàng; viện, trường tạo ra tri thức; doanh nghiệp tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Hiệu quả cuối cùng phải được thể hiện qua mức độ đóng góp vào nâng cao năng suất, giá trị gia tăng, năng lực làm chủ công nghệ và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Một vấn đề nổi cộm khác được các địa phương đặt ra là khoảng cách từ sản phẩm công nghệ đã được nghiên cứu, phát triển đến khả năng tiếp nhận, vận hành và nhân rộng tại địa phương.
Theo Sở KH&CN Lạng Sơn, năm 2025, địa phương có khoảng 2.600 doanh nghiệp hoạt động sản xuất, kinh doanh, trong đó khoảng 223 doanh nghiệp thuộc lĩnh vực sản xuất, chế tạo. Phần lớn doanh nghiệp có quy mô nhỏ, năng lực nghiên cứu, đầu tư và duy trì công nghệ còn hạn chế.
Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra với địa phương không nhất thiết là trực tiếp nghiên cứu và phát triển công nghệ lõi, mà tập trung vào lựa chọn, tiếp nhận, thích nghi, tích hợp và từng bước làm chủ các sản phẩm, giải pháp công nghệ đã được phát triển.
Đây cũng là hướng tiếp cận nhằm rút ngắn khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu và khả năng ứng dụng, nhân rộng trong sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
Lạng Sơn đang có nhu cầu ứng dụng công nghệ trong quản lý cửa khẩu, logistics, chuỗi cung ứng hàng hóa qua biên giới, chế biến nông sản, giám sát tài nguyên, phòng, chống thiên tai, du lịch và dịch vụ công. Tuy nhiên, địa phương còn thiếu nguồn lực và chuyên gia để lựa chọn, tích hợp, chuyển giao, vận hành công nghệ.
Từ thực tế này, Lạng Sơn đề nghị Bộ KH&CN xây dựng cơ chế hỗ trợ địa phương xác định bài toán, lựa chọn và thử nghiệm sản phẩm trước khi nhân rộng; tăng cường kết nối với viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ. Những công nghệ yê cầu nguồn lực lớn hoặc có phạm vi ứng dụng rộng có thể được triển khai theo cụm, liên tỉnh, tránh đầu tư riêng lẻ.
Về huy động nguồn lực xã hội, theo Sở KH&CN TP. Hồ Chí Minh, cần chuyển từ tư duy “Nhà nước hỗ trợ” sang “Nhà nước kiến tạo và huy động nguồn lực”. Theo đó, Nhà nước tập trung xây dựng thể chế, tạo vốn mồi và hình thành thị trường; nguồn vốn xã hội cùng tham gia đầu tư, chia sẻ rủi ro và thương mại hóa công nghệ.
Hiệu quả của mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm không chỉ được đánh giá bằng số vốn ngân sách bỏ ra mà cần được đo bằng khả năng thu hút vốn xã hội, phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, thương mại hóa công nghệ và tạo ra giá trị kinh tế - xã hội.
Các ý kiến khác tại hội nghị cũng đề nghị tổ chức lại mối liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp theo hướng bắt đầu từ bài toán thực tiễn; xây dựng nền tảng kết nối nhu cầu công nghệ với chuyên gia; chia sẻ phòng thí nghiệm, nguồn lực nghiên cứu và bố trí kinh phí theo kết quả đầu ra.
Lấy doanh nghiệp làm hạt nhân để triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ
Phát biểu kết luận hội nghị, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân yêu cầu các đơn vị, địa phương tập trung đẩy nhanh giải ngân kinh phí khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Các Sở KH&CN được yêu cầu rà soát kiến trúc số của địa phương theo khung kiến trúc số quốc gia, xác định những nội dung chưa phù hợp và xây dựng lộ trình cập nhật.
Đối với nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, qua rà soát hơn 100 đề xuất nhiệm vụ gửi về Bộ, một số nội dung còn trùng lặp hoặc chưa phân biệt rõ giữa nghiên cứu phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ và mua sắm thiết bị.
Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, nếu không có sự trao đổi, liên thông giữa nhiệm vụ của các địa phương, bộ, ngành và quốc gia sẽ dẫn đến phân tán, lãng phí nguồn lực. Bộ KH&CN sẽ nghiên cứu ban hành hướng dẫn, biểu mẫu và triển khai nền tảng số dùng chung để hỗ trợ phát hiện nhiệm vụ trùng lặp.
Trường hợp nhiều địa phương cùng có một nhu cầu công nghệ, có thể tập hợp thành nhiệm vụ quy mô lớn, lựa chọn các địa phương làm nơi thử nghiệm thay vì mỗi nơi triển khai riêng lẻ.
Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cũng yêu cầu các Sở KH&CN chủ động tham gia xây dựng, góp ý chính sách, phản ánh khó khăn từ thực tiễn ngay trong quá trình soạn thảo văn bản.
Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách xác định nhiệm vụ, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, cơ quan quản lý phải bắt đầu từ câu hỏi doanh nghiệp đang cần hỗ trợ gì, cần giải quyết vấn đề gì và cần ứng dụng công nghệ nào.
“Lấy doanh nghiệp làm hạt nhân để triển khai các nhiệm vụ khoa học, công nghệ”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh./.
