Bộ KH&CN hỗ trợ địa phương triển khai Chương trình viễn thông công ích đến năm 2030
Thực tiễn triển khai Chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích đến năm 2030 theo Quyết định số 777/QĐ-TTg ngày 30/04/2026 đặt ra yêu cầu cần tiếp tục có những điều chỉnh để đảm bảo cung cấp dịch vụ viễn thông ở vùng sâu, vùng xa.
Ngày 24/9/2026, tại Hà Nội, Bộ KH&CN đã tổ chức Hội nghị hướng dẫn thực hiện Chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích (VTCI) đến năm 2030. Hội nghị có sự tham dự của các đơn vị liên quan của Bộ KH&CN, các Sở KH&CN và doanh nghiệp (DN) viễn thông.
Tại Hội nghị, Quỹ Dịch vụ Viễn thông Công ích (VTCI) Việt Nam đã phổ biến các văn bản hướng dẫn mới để triển khai Chương trình, gồm:
Thông tư số 01/2026/TT-BKHCN hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 295/2025/NĐ-CP ngày 15/11/2025 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Viễn thông về hoạt VTCI và cơ chế tài chính thực hiện hoạt động VTCI;
Thông tư số 51/2026/TT-BKHCN hướng dẫn việc thực hiện yêu cầu về phổ cập dịch vụ viễn thông đối với từng loại hình dịch vụ viễn thông và đo tốc độ mạng Internet dịch vụ VTCI;
Thông tư số 57/2026/TT-BKHCN ngày 19/08/2026 hướng dẫn việc thực hiện yêu cầu về phổ cập dịch vụ viễn thông đối với từng loại hình dịch vụ viễn thông và đo tốc độ mạng Internet dịch vụ VTCI.
Dữ liệu: Nút thắt trong quy trình quản lý
Tại Hội nghị, một trong những vấn đề được một số đại biểu đề cập là dữ liệu về đối tượng thụ hưởng tại địa phương và tại DN viễn thông còn có những điểm chưa đồng bộ.
Đại diện hai DN viễn thông lớn là Tổng Công ty Viễn thông Viettel (Viettel Telecom) thuộc Tập đoàn Viettel và Tổng công ty Dịch vụ Viễn thông (VNPT VinaPhone) thuộc Tập đoàn VNPT cho biết, danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo do địa phương cung cấp có thể biến động theo từng thời điểm. Trong khi đó, DN quản lý thông tin thuê bao theo các trường dữ liệu được chuẩn hóa riêng. Cùng với đó, những thông tin về họ tên, địa chỉ trong quá trình chuyển đổi Chứng minh nhân dân 9 số sang căn cước công dân 12 số cần phải đối soát qua nhiều lần, nhiều cấp mới đảm bảo.
Bà Phạm Thị Ngọc Quyên, Phó Giám đốc Sở KH&CN TP. Đà Nẵng, chia sẻ danh sách thụ hưởng do địa phương quản lý có những lúc chưa trùng khớp với thông tin đăng ký của nhà mạng. Có trường hợp, thông tin về hộ thoát nghèo hoặc chủ thuê bao qua đời chưa được cập nhật kịp thời. Cán bộ địa phương thực hiện công tác này phải thực hiện đối soát qua nhiều cấp, thậm chí kiểm tra từng tệp dữ liệu, theo đó, thời gian phải kéo dài. Theo đó, DN viễn thông gặp một số khó khăn trong khâu thanh quyết toán.
Từ thực tế đó, các đại biểu đề xuất cần xây dựng một nền tảng quản lý thông tin tập trung, có thể liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia về hộ nghèo, hộ cận nghèo. Mục tiêu là chuyển từ việc đối chiếu thủ công sang cập nhật, xác thực và theo dõi dữ liệu trực tuyến.
Trước trao đổi này, ông Trần Duy Hải, Phó Cục trưởng Cục Viễn thông và đại diện Quỹ Dịch vụ VTCI Việt Nam cho biết, phần mềm quản lý tập trung Chương trình VTCI dự kiến chính thức vận hành trong tháng 10/2026. Theo đó, UBND cấp xã và Sở KH&CN sẽ được cấp quyền để nhập, duyệt dữ liệu. Theo kế hoạch, hệ thống dự kiến sẽ được kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về hộ nghèo, hộ cận nghèo.
Nếu được triển khai đúng tiến độ, lãnh đạo Cục Viễn thông và Quỹ Dịch vụ VTCI Việt Nam cho biết đây sẽ là thay đổi quan trọng trong phương thức quản lý Chương trình: dữ liệu về đối tượng thụ hưởng, thuê bao, mức hỗ trợ và tiến độ hỗ trợ có thể được theo dõi tập trung, giảm khâu trung gian.
Bài toán kinh tế hạ tầng: Chi phí đầu tư cao, doanh thu phát sinh thấp
Bên cạnh nút thắt dữ liệu, bài toán cân đối tài chính khi triển khai hạ tầng tại các khu vực khó khăn cũng được trao đổi tại Hội nghị.
Theo ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc Sở KH&CN tỉnh Lạng Sơn, do địa hình chia cắt và dân cư thưa thớt tại các tỉnh miền núi khiến chi phí xây dựng và duy trì các trạm BTS, cáp quang tăng cao, trong khi doanh thu phát sinh thấp. Đây là một trong những nguyên nhân khiến DN viễn thông gặp khó khăn khi đầu tư vào các khu vực có nhu cầu kết nối nhưng chưa bảo đảm hiệu quả kinh tế.
Ông Trần Tiến Dũng, Phó Tổng Giám đốc VNPT VinaPhone cho biết mức hỗ trợ phát triển hạ tầng viễn thông hiện hành chưa phản ánh sát thực tế chi phí xây dựng, ứng cứu thông tin và duy trì vận hành tại các vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo. Khoảng cách giữa chi phí thực tế và mức hỗ trợ đang là điểm nghẽn cần sớm được điều chỉnh.
Một yếu tố kỹ thuật ảnh hưởng trực tiếp đến khâu thanh quyết toán hỗ trợ cho DN viễn thông là xác định doanh thu phát sinh trên từng trạm BTS. Theo pông Nguyễn Văn Thọ, Ban Kế hoạch Đầu tư, Tập đoàn VNPT, hệ thống kế toán của Tập đoàn hiện vận hành theo mô hình quản lý dịch vụ di động tập trung. Trong khi đó, quy định hiện hành đặt ra yêu cầu xác định doanh thu theo từng trạm BTS. Vì vậy, DN đang gặp khó khăn trong việc tách riêng doanh thu của từng trạm BTS.
Bên cạnh đó, ông Nguyễn Văn Thọ kiến nghị nghiên cứu áp dụng hình thức giao nhiệm vụ phát triển hạ tầng, cho phép thực hiện thanh quyết toán theo quy trình, thủ tục phát triển hạ tầng nội bộ để rút ngắn thời gian triển khai.
Trước kiến nghị này, Cục Viễn thông và Quỹ Dịch vụ VTCI Việt Nam cho biết đang tập trung hoàn thiện bộ định mức chi phí khấu hao và định mức duy trì cơ sở hạ tầng viễn thông hằng năm, nhằm tạo căn cứ xác định mức hỗ trợ sát hơn với chi phí thực tế.
Xây dựng bản đồ vùng lõm sóng theo thời gian thực
Một yêu cầu quan trọng khác được đặt ra là phải xác định chính xác những nơi thực sự chưa có hạ tầng hoặc chưa đạt yêu cầu về chất lượng dịch vụ.
Theo thông tin tại Hội nghị, cả nước hiện còn 273 thôn lõm sóng. Cục Viễn thông và các DN viễn thông đặt mục tiêu hoàn thành phủ sóng 100% các thôn lõm sóng này trước ngày 31/12/2026. Để xác định đúng điểm cần hỗ trợ, Cục Viễn thông yêu cầu các chi nhánh DN viễn thông tại địa phương phối hợp với các Sở KH&CN và UBND cấp xã khảo sát thực địa, xây dựng bản đồ số và xác định chính xác các vị trí chưa được phủ sóng.
Từ thực tiễn triển khai tại tỉnh Cao Bằng, ông Đồng Huy Ánh, Phó Giám đốc Sở KH&CN chia sẻ địa phương vừa được hỗ trợ 23 bộ thiết bị Internet vệ tinh Startlink nhưng địa phương điều chỉnh vị trí 8 bộ do một số điểm chưa có lưới điện quốc gia hoặc do thay đổi địa giới sau khi sáp nhập thôn, xóm.
Theo Giám đốc Đồng Huy Ánh, có trường hợp nhà văn hóa cộng đồng sau khi di dời đã nằm trong vùng có sóng di động, trong khi cụm dân cư lõm sóng lại chưa được trang bị thiết bị.
Điều này cho thấy dữ liệu về hạ tầng địa phương luôn có những thay đổi theo quy hoạch và sáp nhập đơn vị hành chính, trường học. Vì vậy, bản đồ số vùng phủ sóng công ích không thể là một tài liệu tĩnh, mà phải là cơ sở dữ liệu mở, cập nhật liên tục với sự phối hợp ba bên: Cơ quan quản lý - Chính quyền cơ sở - DN viễn thông.
Đảm bảo tính liên tục của dịch vụ sau đầu tư
Một nội dung khác được đại diện các Sở KH&CN quan tâm là khả năng duy trì dịch vụ bền vững sau khi kết thúc giai đoạn hỗ trợ ban đầu.
Đại diện Sở KH&CN TP. Đà Nẵng và tỉnh Cao Bằng kiến nghị Bộ KH&CN sớm ban hành khung hướng dẫn và xác định nguồn kinh phí chính thức để duy trì cước dịch vụ Internet vệ tinh tầm thấp (LEO) như dịch vụ Starlink sau thời gian thử nghiệm miễn phí, tránh nguy cơ gián đoạn kết nối tại các khu vực lõm sóng.
Việc hỗ trợ 400.000 điện thoại thông minh (smartphone) cho hộ nghèo, hộ cận nghèo cũng đặt ra bài toán về nguồn lực. Đại diện Sở KH&CN tỉnh Cao Bằng kiến nghị, thay vì triển khai đồng loạt, có thể nghiên cứu khoanh vùng ưu tiên trước tại các xóm, thôn biên giới thuộc xã biên giới. Phương án này giúp tối ưu hóa nguồn lực, bảo đảm tính khả thi và nâng cao hiệu quả quản lý.
Bên cạnh đó, vấn đề trường học sau sáp nhập cũng được các đại biểu đặt ra. Lãnh đạo Sở KH&CN tỉnh Lạng Sơn phản ánh tình trạng trường chính có thể không nằm trong địa bàn hỗ trợ, nhưng các điểm trường lẻ vẫn ở vùng đặc biệt khó khăn.
Một cơ chế mới cho giai đoạn mới
Một nội dung khác được DN viễn thông đề cập là cơ chế nhắn tin truyền thông thiết yếu và cảnh báo khẩn cấp.
Báo cáo từ Viettel Telecom cho thấy, từ tháng 1/2024 đến tháng 6/2026, đơn vị đã thực hiện hơn 4,1 tỷ lượt tin nhắn cảnh báo thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, phòng cháy chữa cháy và phòng chống lừa đảo trực tuyến.
Tuy nhiên, đại diện nhà mạng này cho rằng cơ chế đấu thầu hiện cần điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu phản ứng nhanh trong tình huống khẩn cấp. Đồng thời, cần xem xét thêm những vấn đề liên quan đến hạn mức khuyến mại, bảo vệ dữ liệu cá nhân và thanh quyết toán chi phí.
Đại diện DN cũng kiến nghị chuyển sang cơ chế Nhà nước đặt hàng và chi trả từ Quỹ Dịch vụ VTCI, đồng thời đề xuất Bộ KH&CN làm đầu mối tiếp nhận, điều phối nhu cầu nhắn tin thiết yếu trên toàn quốc.
Đại diện Cục Viễn thông khẳng định ủng hộ việc tháo gỡ cơ chế tài chính cho dịch vụ tin nhắn khẩn cấp phục vụ an toàn cộng đồng.
Trong khi đó, đại diện Quỹ Dịch vụ VTCI Việt Nam cam kết sớm hoàn tất thủ tục đặt hàng cước VTCI để đảm bảo ký hợp đồng và duy trì hỗ trợ liên tục cho người dân. Song song với đó, Quỹ cũng sẽ hoàn thiện cơ chế tài chính và giải quyết các vấn đề phát sinh từ thay đổi địa giới, sáp nhập trường học, thôn, xóm ./.
