Bài toán an ninh năng lượng trong kỷ nguyên tăng trưởng mới

Chiều 27/10/2026, tại Hà Nội, Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam tổ chức Diễn đàn “Năng lượng sạch cho kỷ nguyên tăng trưởng mới”, với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp. Diễn đàn có sự đồng hành của Tổng công ty Khí Việt Nam - CTCP (PV GAS). Các ý kiến tại diễn đàn tập trung vào yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển các nguồn điện sạch và tháo gỡ những điểm nghẽn trong quá trình chuyển dịch năng lượng.

Nhu cầu năng lượng tăng nhanh, áp lực chuyển dịch ngày càng lớn

Phát biểu khai mạc diễn đàn, TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng Sạch Việt Nam, cho rằng cần nhìn nhận bài toán năng lượng trong mối liên hệ với tăng trưởng kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia, thay vì coi đây là một lĩnh vực riêng biệt.

Theo ông, chuyển đổi mô hình tăng trưởng đòi hỏi sự gắn kết giữa phát triển nguồn năng lượng sạch, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số. Để các nguồn lực đầu tư phát huy hiệu quả, cơ chế chính sách, hạ tầng, khoa học công nghệ, thị trường tài chính và nhu cầu sử dụng năng lượng của doanh nghiệp cần được kết nối đồng bộ. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và nhà đầu tư trong nước, quốc tế cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc tháo gỡ vướng mắc và thúc đẩy các dự án.

Từ góc nhìn kinh tế học, TS. Võ Trí Thành, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, phân tích mối liên hệ giữa an ninh năng lượng với khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động địa chính trị. Theo ông, năng lượng cùng với vốn và dữ liệu là những cấu phần nền tảng của quá trình chuyển đổi mô hình phát triển. Vì vậy, bảo đảm an ninh năng lượng cần đi đôi với nâng cao tính tự chủ và năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Áp lực này thể hiện rõ qua tốc độ tăng nhu cầu điện. Theo tham luận của bà Nguyễn Thị Thu Huyền, đại diện Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), giai đoạn 2016 - 2025, sản lượng điện thương phẩm tăng bình quân 7,6% mỗi năm, trong khi công suất cực đại tăng 6,9% mỗi năm. Đến năm 2025, điện thương phẩm đạt khoảng 288 tỷ kWh, công suất cực đại khoảng 54 GW.

Nhu cầu năng lượng sơ cấp được dự báo đạt 110 - 122 triệu tấn dầu quy đổi vào năm 2030 và tăng lên 186 - 207 triệu tấn vào năm 2050 theo các kịch bản được trình bày tại diễn đàn.

Trong cơ cấu nguồn điện, nhiệt điện than vẫn chiếm tỷ trọng trên 30%, trong khi điện mặt trời và điện gió đã tăng lên, lần lượt đạt khoảng 19% và 7% vào năm 2025 theo tài liệu cung cấp. Quá trình chuyển dịch đang diễn ra, nhưng việc mở rộng nguồn năng lượng tái tạo đồng thời với sự phát triển của các phụ tải lớn như trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và giao thông điện hóa đặt ra yêu cầu cao hơn đối với khả năng cung ứng điện ổn định, liên tục và có chi phí hợp lý.

Theo các kịch bản quy hoạch, đến năm 2030, công suất điện mặt trời có thể đạt khoảng 46.459 - 73.416 MW; điện gió trên bờ và gần bờ đạt 26.066 - 38.029 MW; điện gió ngoài khơi đạt khoảng 6.000 - 17.032 MW. Đến năm 2050, công suất điện mặt trời dự kiến đạt khoảng 293.088 - 295.646 MW, còn điện gió ngoài khơi đạt khoảng 113.503 - 139.097 MW.

Tiềm năng phát triển các nguồn điện sạch tương đối lớn, nhưng khả năng hiện thực hóa còn phụ thuộc vào tiến độ đầu tư hạ tầng truyền tải, năng lực điều độ và khả năng cân bằng cung cầu. Bên cạnh phát triển nguồn điện, Việt Nam cần mở rộng hệ thống lưu trữ, nâng cao tính linh hoạt của lưới điện và thúc đẩy sử dụng năng lượng hiệu quả.

Lưu trữ năng lượng, hydrogen sạch và điện hạt nhân trong bài toán dài hạn

Một trong những vấn đề được đặt ra tại diễn đàn là làm thế nào để khai thác hiệu quả các nguồn điện tái tạo trong điều kiện nguồn cung có thể biến động theo thời tiết và thời điểm phát điện.

Ông Nguyễn Văn Thiện, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Công nghiệp GG (GG Power), nhấn mạnh vai trò của hệ thống lưu trữ năng lượng, trong đó có pin lưu trữ và thủy điện tích năng. Các giải pháp này có thể hỗ trợ cân bằng cung cầu, điều chỉnh thời điểm cung cấp điện và giảm áp lực lên lưới điện trong những khung giờ cao điểm.

Tuy nhiên, để công nghệ lưu trữ được triển khai trên quy mô lớn, theo ông, cần có cơ chế doanh thu phù hợp, nguồn vốn dài hạn, tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn và quy trình vận hành hiệu quả. Đây là những điều kiện quan trọng để nhà đầu tư đánh giá tính khả thi về kinh tế của các dự án, thay vì chỉ xem xét lợi ích kỹ thuật.

Ở hướng phát triển nhiên liệu sạch, GS. TS. Phạm Hoàng Lương, giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam, phân tích cơ hội và thách thức của chuỗi giá trị hydrogen sạch. Việc phát triển lĩnh vực này cần được xem xét trong mối liên hệ giữa công nghệ sản xuất, hạ tầng, chi phí và khả năng hình thành nhu cầu sử dụng thực tế.

Trong khi đó, TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Bộ Khoa học và Công nghệ), đề cập vai trò của điện hạt nhân như một nguồn cung ổn định, phát thải thấp, có thể đóng góp vào cơ cấu năng lượng dài hạn.

Các ý kiến cho thấy chuyển dịch năng lượng không thể chỉ dựa vào việc tăng công suất điện gió và điện mặt trời. Một hệ thống năng lượng có khả năng đáp ứng nhu cầu tăng trưởng cần kết hợp nhiều nguồn cung, công nghệ lưu trữ, hạ tầng truyền tải và các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Cùng với công nghệ, cơ chế chính sách và khả năng huy động vốn vẫn là những điều kiện quyết định. Các dự án năng lượng sạch, đặc biệt là điện gió ngoài khơi và hệ thống lưu trữ quy mô lớn, thường đòi hỏi vốn đầu tư đáng kể và thời gian triển khai dài. Vì vậy, việc hoàn thiện cơ chế thị trường, tạo điều kiện thu hút đầu tư tư nhân và nguồn vốn quốc tế cần đi cùng với phát triển hạ tầng và năng lực công nghệ trong nước.

Năng lượng sạch cũng ngày càng gắn với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Khi các thị trường quốc tế chú trọng hơn đến tiêu chuẩn môi trường và phát thải carbon, khả năng tiếp cận nguồn điện sạch có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư, tổ chức sản xuất và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, phát triển năng lượng sạch vừa là yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, vừa là một phần của quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng. Để đạt được mục tiêu này, Việt Nam cần kết nối quy hoạch nguồn điện với đầu tư hạ tầng, đổi mới công nghệ, hoàn thiện thể chế và nhu cầu thực tế của nền kinh tế, qua đó từng bước chuyển tiềm năng năng lượng thành năng lực cung ứng và lợi thế phát triển dài hạn./.