Bắc Ninh: Cụ thể hóa chương trình thí điểm chuyển đổi số hộ kinh doanh

Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh vừa có Công văn số 9939/UBND-CĐS về việc triển khai Kế hoạch phối hợp số 320/KHPH-UBND-BKHCN về thí điểm hỗ trợ cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh (Công văn 9939) là bước triển khai quan trọng nhằm đưa Kế hoạch phối hợp số 320/KHPH-UBND-BKHCN (Kế hoạch phối hợp 320) đi vào thực tế, với yêu cầu kết quả phải được xác định bằng mức độ sử dụng công nghệ của từng hộ thay vì chỉ dừng ở tuyên truyền, tập huấn.

Khoảng trống số của hơn 106.000 hộ kinh doanh

Chuyển đổi số đang hiện diện ngày càng rõ trong hoạt động kinh tế của Bắc Ninh. Tuy nhiên, mức độ ứng dụng công nghệ giữa các khu vực của nền kinh tế chưa đồng đều. Đây là một trong những vấn đề đặt ra khi tỉnh triển khai chương trình hỗ trợ cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ chuyển đổi số.

Theo số liệu của Thuế tỉnh tỉnh Bắc Ninh, toàn tỉnh có 106.537 hộ kinh doanh đang được quản lý. Số thu ngân sách từ khu vực hộ, cá nhân kinh doanh lũy kế 8 tháng đầu năm 2026 đạt 488.758 triệu đồng, bằng 75% chỉ tiêu phấn đấu 656.000 triệu đồng. Tỷ lệ hộ kinh doanh đã kê khai thuế đạt 83%.

Ở một số khâu liên quan trực tiếp đến quản lý thuế, mức độ số hóa đã khá cao. Thuế tỉnh Bắc Ninh cho biết tỷ lệ hộ kinh doanh cài đặt và sử dụng eTax Mobile đạt 94%; tỷ lệ hộ nộp tờ khai đúng thời hạn đạt 99%; 100% hộ kinh doanh thuộc diện triển khai hóa đơn điện tử từ máy tính tiền đã đăng ký và sử dụng.

Nhưng số hóa thủ tục thuế mới là một phần của chuyển đổi số hộ kinh doanh. Đại diện UBND tỉnh Bắc Ninh cho biết, trong hơn 106.000 hộ đang hoạt động, mới có hơn 2.000 hộ sử dụng phần mềm quản lý bán hàng, tương đương chưa đến 2%. Nhiều hộ đã quen với quét mã QR, chuyển khoản qua điện thoại, nhưng việc quản lý bán hàng và kê khai vẫn chủ yếu dựa trên phương thức ghi chép thủ công.

Qua thực tiễn triển khai, Thuế tỉnh Bắc Ninh cũng nhận diện một số trở ngại: mức độ sẵn sàng về công nghệ và kỹ năng số không đồng đều; một bộ phận hộ vẫn cần hướng dẫn trực tiếp khi đăng ký, kê khai, sử dụng hóa đơn điện tử và thanh toán điện tử; các giải pháp quản lý bán hàng, lập hóa đơn, thanh toán cần tiếp tục được đơn giản hóa và có chi phí phù hợp; việc hình thành, kết nối dữ liệu phục vụ quản lý hộ kinh doanh cũng cần được tăng cường. Đây chính là bối cảnh để chương trình thí điểm tại Bắc Ninh chuyển sang giai đoạn tổ chức thực hiện cụ thể hơn.

Chuyển mục tiêu thành những chỉ tiêu có thể kiểm đếm

Ngày 26/8/2026, UBND tỉnh Bắc Ninh và Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Kế hoạch phối hợp số 320/KHPH-UBND-BKHCN về triển khai thí điểm hỗ trợ cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh. Tiếp đó, Công văn số 9939 của UBND tỉnh Bắc Ninh về triển khai Kế hoạch 320 đã cụ thể hóa yêu cầu đối với các sở, ngành, 99 xã, phường cùng các doanh nghiệp công nghệ số, ngân hàng và những đơn vị liên quan.

Điểm đáng chú ý của Công văn 9939 là chương trình được thiết kế theo hướng quản trị bằng mục tiêu và kết quả, thay vì chỉ xác định các hoạt động cần triển khai. Theo đó, đến hết ngày 31/12/2026, toàn tỉnh phải có tối thiểu 10.000 cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ được tư vấn, hướng dẫn trực tiếp, trong đó tối thiểu 5.000 hộ được cài đặt, sử dụng phần mềm, nền tảng số. 100% xã, phường phải tổ chức tối thiểu một hội nghị tập huấn cho cửa hàng, hộ kinh doanh; 100% chủ thể OCOP và hộ kinh doanh tiêu biểu tại các làng nghề truyền thống được hỗ trợ thiết lập website với tên miền “biz.vn”; 100% cửa hàng, hộ kinh doanh có nhu cầu được hỗ trợ chữ ký số và tên miền quốc gia “.vn”.

Quan trọng hơn, chỉ tiêu không dừng ở cấp tỉnh. Công văn 9939 quy định chỉ tiêu cam kết được phân bổ tới từng xã, phường theo tỷ trọng số cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ, đồng thời UBND xã, phường phải chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND tỉnh về chỉ tiêu được giao. Đây là điểm khác biệt đáng chú ý trong cách tổ chức chương trình. Một mục tiêu chung của toàn tỉnh được đưa xuống từng địa bàn với trách nhiệm thực hiện cụ thể, qua đó hạn chế tình trạng kết quả tập trung tại một số khu vực thuận lợi trong khi những địa bàn khó triển khai bị bỏ lại phía sau.

Ba mức hỗ trợ, mỗi hộ chỉ được tính một lần

Công văn 9939 còn đưa ra cơ chế kiểm đếm khá cụ thể. Kết quả hỗ trợ được thống kê theo 3 mức: (1) đã được tiếp cận thông tin; (2) đã được tư vấn, hướng dẫn trực tiếp; (3) đã được cài đặt, hướng dẫn sử dụng phần mềm, nền tảng số. Đặc biệt, mỗi hộ chỉ được tính một lần ở mức cao nhất đạt được. Đối với mức thứ ba, kết quả chỉ được công nhận khi doanh nghiệp có bản ghi kích hoạt tài khoản, tên miền hoặc phần mềm cho hộ kinh doanh.

Quy định này giúp phân biệt tương đối rõ “đầu ra hoạt động” với “kết quả ứng dụng”. Một hộ được nghe giới thiệu chương trình chưa thể được tính ngang với hộ đã được tư vấn trực tiếp; hộ được tư vấn cũng chưa đồng nghĩa với hộ đã cài đặt và bước đầu sử dụng công cụ số.

Cơ sở để xác định mẫu số cũng được quy định ngay từ đầu. Danh sách cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ đang hoạt động theo từng xã, phường do Thuế tỉnh cung cấp và được Sở Khoa học và Công nghệ Bắc Ninh tổng hợp, xác nhận trước ngày 20/9/2026. Danh sách này được sử dụng thống nhất trong suốt quá trình thực hiện và không điều chỉnh sau thời điểm xác nhận. Cách làm trên nhằm tạo ra một “đường cơ sở” thống nhất để đánh giá tiến độ, tránh tình trạng các đơn vị sử dụng những mẫu số khác nhau khi tính tỷ lệ hoàn thành.

Gắn kết quả chuyển đổi số với trách nhiệm người đứng đầu

Nếu cơ chế kiểm đếm tạo ra khả năng đo lường thì cơ chế trách nhiệm là điều kiện để các chỉ tiêu được thực hiện. Theo Công văn 9939, kết quả thực hiện chỉ tiêu được phân bổ là một căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ năm 2026 của Chủ tịch UBND xã, phường và thủ trưởng các cơ quan, đơn vị liên quan; đồng thời trở thành một chỉ tiêu trong đánh giá kết quả chuyển đổi số cấp xã năm 2026.

Sở Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm công bố thứ tự 99 xã, phường theo tỷ lệ hoàn thành chỉ tiêu cam kết trong báo cáo hằng tháng; những địa phương vượt chỉ tiêu được phân bổ sẽ được nêu tên biểu dương. Như vậy, chương trình không chỉ giao việc mà thiết lập cả chu trình giao chỉ tiêu - thực hiện - thu thập dữ liệu - đối soát - xếp hạng - đánh giá trách nhiệm.

Lộ trình triển khai tại cơ sở cũng được xác định theo từng mốc thời gian. UBND xã, phường phải phân công lãnh đạo trực tiếp chỉ đạo và công chức làm đầu mối; tiếp nhận, rà soát danh sách hộ kinh doanh; xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể theo địa bàn. Trong giai đoạn từ 1/10 đến 30/11/2026, các địa phương tổ chức tuyên truyền tới cửa hàng, hộ kinh doanh; huy động Tổ công nghệ số cộng đồng, thanh niên tình nguyện, Thuế cơ sở và doanh nghiệp phụ trách địa bàn thực hiện các đợt ra quân để tiếp cận, tư vấn và cài đặt nền tảng số. Mỗi xã, phường phải hoàn thành tối thiểu một hội nghị tập huấn trước ngày 30/11/2026. Ở đây, chuyển đổi số được đưa xuống đơn vị nhỏ nhất của hoạt động kinh doanh: từng cửa hàng, từng hộ và từng địa bàn dân cư. .

Hình thành mạng lưới hỗ trợ thay vì để hộ kinh doanh tự chuyển đổi

Một nội dung nổi bật khác của Công văn 9939 là phân định vai trò giữa cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền cơ sở và doanh nghiệp cung cấp giải pháp. Sở Khoa học và Công nghệ giữ vai trò cơ quan thường trực, tổng hợp danh sách hộ kinh doanh, tham mưu phân bổ chỉ tiêu đến từng xã, phường, phân công doanh nghiệp phụ trách địa bàn và ban hành biểu mẫu báo cáo thống nhất. Sở đồng thời điều phối các cơ quan, địa phương, doanh nghiệp công nghệ số, ngân hàng và doanh nghiệp đăng ký tên miền quốc gia Việt Nam; tổng hợp báo cáo định kỳ và đối soát kết quả.

Thuế tỉnh Bắc Ninh cung cấp danh sách cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ đang hoạt động theo từng xã, phường; chỉ đạo Thuế cơ sở phối hợp với địa phương và doanh nghiệp trong các đợt triển khai; hướng dẫn sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền và hỗ trợ những hộ đủ điều kiện chuyển thành doanh nghiệp.
Sở Công Thương được giao kết nối hoạt động chuyển đổi số với phát triển thương mại điện tử; hỗ trợ đưa các hộ đã thiết lập website “biz.vn” tham gia các sàn thương mại điện tử phù hợp.

Sở Nông nghiệp và Môi trường cung cấp danh sách chủ thể OCOP và các cửa hàng, hộ kinh doanh tiêu biểu tại làng nghề truyền thống để hỗ trợ xây dựng website, tên miền và đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử.

Doanh nghiệp công nghệ phải bám địa bàn và chịu KPI

Công văn 9939 yêu cầu các doanh nghiệp công nghệ số, ngân hàng và doanh nghiệp đăng ký tên miền quốc gia Việt Nam thực hiện đúng thỏa thuận hợp tác và quy trình hỗ trợ; xây dựng tài liệu, video hướng dẫn ngắn gọn, dễ hiểu. Đáng chú ý, trong thời gian từ 1/10 đến 30/11/2026, doanh nghiệp phải bố trí tối thiểu 2 nhân sự kỹ thuật thường trực tại mỗi xã, phường được phân công, chuẩn bị các gói ưu đãi, miễn phí đã cam kết và không thu khoản phí ngoài danh mục đã công bố. Yêu cầu hỗ trợ kỹ thuật của hộ kinh doanh phải được xử lý trong vòng 24 giờ.

Điều này đưa doanh nghiệp từ vị trí nhà cung cấp giải pháp sang một mắt xích chịu trách nhiệm trực tiếp trong quá trình triển khai. Đây cũng là cách để xử lý một trong những điểm yếu của các chương trình hỗ trợ công nghệ: phần mềm được cài đặt nhưng sau đó ít hoặc không được sử dụng.

Chuyển đổi số nhưng không đánh đổi an toàn dữ liệu

Công văn 9939 quy định dữ liệu do Thuế tỉnh cung cấp chỉ được sử dụng trong phạm vi Kế hoạch 320 và chuyển cho Sở Khoa học và Công nghệ Bắc Ninh, UBND các xã, phường để tổ chức triển khai. Doanh nghiệp chỉ được tiếp cận thông tin của cửa hàng, hộ kinh doanh khi được hộ đồng ý. Hoạt động thu thập, xử lý, lưu trữ và bàn giao dữ liệu phải tuân thủ quy định về quản lý thuế, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin; nghiêm cấm khai thác dữ liệu ngoài phạm vi của Kế hoạch 320.

Các doanh nghiệp tham gia cũng phải bảo đảm dữ liệu thu thập trong quá trình hỗ trợ được lưu trữ an toàn, bảo mật và không được sử dụng cho mục đích khác khi chưa có sự đồng ý của hộ kinh doanh. Yêu cầu này đặc biệt quan trọng khi chuyển đổi số làm phát sinh ngày càng nhiều dữ liệu liên quan tới doanh thu, giao dịch, khách hàng và hoạt động kinh doanh.

Hình thành năng lực kinh doanh số

Từ những nhiệm vụ được cụ thể hóa trong Công văn 9939 có thể thấy chương trình thí điểm tại Bắc Ninh đang bước từ giai đoạn vận động sang giai đoạn tổ chức thực hiện dựa trên dữ liệu và kết quả. Thuế tỉnh Bắc Ninh xác định mục tiêu không chỉ là giúp hộ thực hiện nghĩa vụ thuế, mà từng bước hướng tới mô hình hộ kinh doanh số, kê khai số, hóa đơn số, thanh toán số và quản trị kinh doanh trên môi trường số.

Để đạt mục tiêu này, một trong những vấn đề cần quan tâm trong giai đoạn thí điểm là mức độ sử dụng thực tế sau khi được hỗ trợ. Việc cài đặt phần mềm là một chỉ dấu có thể kiểm đếm, nhưng giá trị cuối cùng của chuyển đổi số nằm ở khả năng công cụ đó tiếp tục được sử dụng trong hoạt động kinh doanh thường ngày.

Công văn 9939 yêu cầu UBND các xã, phường và doanh nghiệp tham gia phải báo cáo 2 tuần một lần, trước 17 giờ thứ Sáu của tuần thứ hai; Sở Khoa học và Công nghệ Bắc Ninh tổng hợp, báo cáo Chủ tịch UBND tỉnh trước ngày 5 của tháng kế tiếp. Trước ngày 31/12/2026, Sở Khoa học và Công nghệ Bắc Ninh phải báo cáo tổng kết giai đoạn thí điểm và đề xuất phương án nhân rộng trong năm 2027.

Với hơn 106.000 hộ kinh doanh đang được quản lý, mục tiêu tối thiểu 10.000 hộ được tư vấn, hướng dẫn trực tiếp và ít nhất 5.000 hộ được cài đặt, sử dụng phần mềm, nền tảng số mới chỉ là một phần của toàn bộ khu vực kinh tế hộ tại Bắc Ninh. Kế hoạch 320 hướng tới đích là kiểm nghiệm được một phương thức triển khai: Nhà nước tổ chức và điều phối; chính quyền cơ sở đưa chương trình tới đúng đối tượng; cơ quan thuế cung cấp và hỗ trợ trên cơ sở dữ liệu; doanh nghiệp công nghệ trực tiếp cung cấp giải pháp; hộ kinh doanh sử dụng công nghệ để thay đổi cách quản lý và kinh doanh. Nếu chu trình này vận hành hiệu quả, những con số nêu trên sẽ không đơn thuần là KPI của một chương trình ngắn hạn, mà có thể trở thành dữ liệu thực tiễn để Bắc Ninh đánh giá mô hình, điều chỉnh cách hỗ trợ và chuẩn bị cho bước nhân rộng từ năm 2027./.