AI Arena: Viet Nam 2026 - Đưa sinh viên vào “sân đấu” ứng dụng AI thực chiến

Giải quyết bài toán bằng AI

Sự phát triển nhanh của AI tạo sinh đang làm thay đổi cách con người tìm kiếm thông tin, học tập, sáng tạo nội dung và giải quyết vấn đề. Trong môi trường giáo dục đại học, câu hỏi vì thế không còn chỉ là sinh viên có sử dụng AI hay không, mà quan trọng hơn là người học sử dụng công nghệ này như thế nào, có khả năng kiểm chứng kết quả ra sao và có thể biến các công cụ AI thành phương tiện tạo ra những sản phẩm, giải pháp có giá trị hay không.

Trong bối cảnh đó, ĐHQGHN phối hợp cùng Google tổ chức cuộc thi “AI Arena: Viet Nam 2026” dành cho sinh viên đang học tại các cơ sở giáo dục đại học (ĐH) trên phạm vi toàn quốc. Cuộc thi do Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) phối hợp với Google tổ chức, hướng tới thúc đẩy năng lực ứng dụng AI tạo sinh và tư duy sản phẩm trong sinh viên.

Điểm đáng chú ý của AI Arena: Viet Nam 2026 nằm ở cách tiếp cận mang tính thực hành. Thay vì chủ yếu kiểm tra kiến thức lý thuyết về AI, cuộc thi hướng người tham gia tới việc trực tiếp khai thác các công cụ AI tạo sinh để xử lý một bài toán cụ thể. Sinh viên phải vận dụng Google Gemini và Google AI Studio trong quá trình phân tích yêu cầu, hình thành ý tưởng và nhanh chóng phát triển bản thử nghiệm ý tưởng (proof of concept - PoC) trong thời gian giới hạn.

Ban Tổ chức cho biết, cuộc thi hướng tới ba nhóm năng lực có quan hệ chặt chẽ với nhau: khả năng ứng dụng AI tạo sinh; kỹ năng thiết kế câu lệnh (prompting); và tư duy sản phẩm. Đây cũng là những năng lực ngày càng có ý nghĩa khi AI không chỉ được sử dụng để tạo văn bản hay tìm kiếm thông tin mà đang trở thành một công cụ hỗ trợ phát triển sản phẩm và giải quyết vấn đề.

Việc đặt sinh viên vào môi trường thi đấu có giới hạn về thời gian tạo ra yêu cầu khác với cách sử dụng AI thông thường. Người dự thi không chỉ cần biết đặt câu hỏi cho hệ thống AI mà còn phải xác định đúng vấn đề, lựa chọn cách tiếp cận, đánh giá đầu ra, điều chỉnh câu lệnh và kết nối các kết quả riêng lẻ thành một giải pháp tương đối hoàn chỉnh.

Một “sân đấu” thiên về năng lực thực hành

Kết quả cuối cùng của AI Arena: Viet Nam 2026 không phụ thuộc đơn thuần vào khả năng thao tác với một công cụ AI. Người tham gia còn phải thể hiện tư duy sản phẩm, khả năng lựa chọn phương án và năng lực chuyển một ý tưởng thành sản phẩm thử nghiệm ban đầu (PoC) có khả năng trình diễn.

Cách thiết kế này cho thấy một chuyển dịch đáng chú ý trong yêu cầu về năng lực AI. Nếu ở giai đoạn đầu, người dùng thường quan tâm đến việc viết được một câu lệnh để AI tạo ra kết quả mong muốn, thì trong môi trường ứng dụng thực tế, prompting chỉ là một mắt xích. Hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào việc người sử dụng hiểu bài toán đến đâu, có nhận biết được hạn chế trong đầu ra của mô hình hay không và có khả năng liên tục điều chỉnh phương án dựa trên kết quả nhận được.

Thực tế sử dụng AI trong giáo dục cũng cho thấy yêu cầu nâng cao năng lực sử dụng công nghệ đang trở nên rõ nét. Kết quả sơ bộ Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) 2025 được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) công bố tháng 9/2026 cho thấy AI đã xuất hiện khá phổ biến trong hoạt động học tập của nhóm học sinh 15 tuổi tham gia khảo sát tại Việt Nam.

Theo Cục Quản lý chất lượng, Bộ GD&ĐT, có 94% học sinh được khảo sát cho biết sử dụng chatbot AI để hỗ trợ học tập; 82% sử dụng AI để nghiên cứu sơ bộ một chủ đề mới; 86% dùng để tóm tắt văn bản và 88% sử dụng để soạn thảo văn bản cho bài tập. Trong khi đó, khoảng 70% cho biết đã được học cách đánh giá nội dung do AI tạo ra.

Khoảng cách giữa tỷ lệ sử dụng AI và tỷ lệ được trang bị kỹ năng đánh giá nội dung AI cho thấy việc phát triển năng lực AI không thể chỉ dừng ở khả năng tiếp cận công cụ. Người học còn cần năng lực đặt vấn đề, đánh giá thông tin và sử dụng công nghệ một cách phù hợp. Với sinh viên ĐH, yêu cầu này càng gắn chặt với khả năng giải quyết các nhiệm vụ chuyên môn và hình thành sản phẩm cụ thể.

Tuyển chọn trực tuyến và chung kết

AI Arena: Viet Nam 2026 được tổ chức qua hai giai đoạn. Ở vòng Tuyển chọn (Audition), sinh viên tham dự trực tuyến trên phạm vi toàn quốc. Bài dự thi gồm phần giới thiệu ngắn và thử thách lập trình bằng ngôn ngữ tự nhiên (vibe coding) sử dụng Google Gemini và Google AI Studio. Trên cơ sở kết quả vòng này, Ban Tổ chức sẽ lựa chọn 8 đội vào vòng Chung kết.

Vòng Chung kết dự kiến diễn ra ngày 03/11/2026 tại ĐHQGHN theo hình thức thi đấu trực tiếp kết hợp phát sóng trực tuyến. 8 đội được lựa chọn từ vòng trước sẽ cùng tranh tài để xác định đội vô địch.

Cuộc thi mở đăng ký từ ngày 15/9 đến hết ngày 10/10/2026. Sau quá trình chấm và rà soát bài dự thi, danh sách 8 đội vào Chung kết dự kiến được công bố vào ngày 15/10/2026. Việc kết hợp giữa tuyển chọn trực tuyến và chung kết trực tiếp tạo điều kiện để sinh viên từ nhiều cơ sở giáo dục đại học có thể tham gia vòng đầu mà không bị giới hạn bởi địa điểm. Trong khi đó, vòng thi trực tiếp tạo môi trường để kiểm chứng khả năng xử lý bài toán, phối hợp nhóm và trình bày sản phẩm trong điều kiện thời gian cụ thể.

Một điểm đáng chú ý là việc đưa “vibe coding” vào thử thách của vòng Tuyển chọn. Trong phạm vi cuộc thi, người tham gia sử dụng ngôn ngữ tự nhiên kết hợp với các công cụ AI để phục vụ quá trình lập trình và phát triển sản phẩm. Điều này giúp mở rộng cách tiếp cận hoạt động phát triển phần mềm: sinh viên không chỉ trực tiếp viết từng dòng mã mà còn cần biết mô tả yêu cầu, giao nhiệm vụ cho AI, kiểm tra kết quả và tiếp tục điều chỉnh để đạt mục tiêu đề ra.

Khả thi là tiêu chí có trọng số lớn nhất

Theo Ban Tổ chức, bài thi được đánh giá theo thang điểm 10 dựa trên ba nhóm tiêu chí: tính khả thi chiếm 50%, tầm nhìn chiếm 30% và tính sáng tạo chiếm 20%. Tỷ trọng này cho thấy một ý tưởng mới chưa phải là điều kiện đủ. Các đội cần chứng minh giải pháp có khả năng được triển khai ở mức độ nhất định. Đây cũng là lý do PoC giữ vai trò quan trọng: sản phẩm thử nghiệm giúp chuyển ý tưởng từ mô tả sang một hình thức có thể kiểm chứng và trình diễn.

Tiêu chí tầm nhìn, chiếm 30% tổng số điểm, tạo không gian để thí sinh thể hiện khả năng nhìn nhận vấn đề ở phạm vi rộng hơn và xác định hướng phát triển của giải pháp. Trong khi đó, 20% dành cho tính sáng tạo khuyến khích các đội tìm kiếm cách tiếp cận mới.

Cơ cấu này đồng thời đặt ra yêu cầu cân bằng: sản phẩm cần có yếu tố mới nhưng không tách rời khả năng triển khai; có tầm nhìn nhưng phải được cụ thể hóa bằng một giải pháp đủ rõ để đánh giá.

Cùng với hệ thống chấm điểm, Ban Tổ chức cho biết, tất cả các đội đăng ký sẽ nhận được tài nguyên công nghệ từ Google. 8 đội xuất sắc được hưởng các đặc quyền cố vấn chuyên môn. Các đội chiến thắng sẽ nhận danh hiệu và phần thưởng gắn với hệ sinh thái của Google và ĐHQGHN; chi tiết từng hạng mục sẽ được công bố sau.

Hình thành năng lực AI thông qua trải nghiệm

Sự phổ biến nhanh chóng của các nền tảng AI tạo sinh đang làm thay đổi yêu cầu đối với kỹ năng số của người học. Báo cáo về việc sử dụng Gemini tại Đông Nam Á do Google công bố tháng 7/2026 cho biết, số người dùng hoạt động của ứng dụng Gemini tại khu vực đã tăng hơn gấp đôi trong một năm. Đáng chú ý, gần 70% câu lệnh tại Đông Nam Á được thực hiện bằng ngôn ngữ bản địa; riêng tại Việt Nam, tỷ lệ này được Google ghi nhận là 89%.

Các con số trên không trực tiếp phản ánh năng lực AI của sinh viên Việt Nam, nhưng cho thấy môi trường sử dụng AI bằng ngôn ngữ tự nhiên đang mở rộng nhanh chóng. Điều này cũng làm tăng yêu cầu chuyển từ “biết dùng” sang “dùng có mục đích”, trong đó người sử dụng cần hiểu rõ nhiệm vụ, xây dựng câu lệnh phù hợp và đánh giá được chất lượng đầu ra.

Trước đó, Bộ GD&ĐT cũng nhận định giáo dục là một trong những lĩnh vực chịu tác động lớn của chuyển đổi số và AI, đồng thời là lĩnh vực có khả năng hưởng lợi đáng kể từ những công nghệ này. Trong môi trường ĐH, việc đưa AI vào các bài toán thực hành vì thế có thể tạo thêm cơ hội để sinh viên hình thành kỹ năng thông qua trải nghiệm thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức về công nghệ.

Từ góc độ này, giá trị của một cuộc thi như AI Arena không chỉ nằm ở việc tìm ra đội chiến thắng. Quá trình tham dự buộc sinh viên phải thực hiện một chuỗi hoạt động gần với quy trình giải quyết vấn đề: hiểu yêu cầu, xây dựng ý tưởng, lựa chọn công cụ, thử nghiệm, đánh giá kết quả, hoàn thiện sản phẩm và thuyết trình giải pháp.

Đây cũng là điểm tạo nên sự khác biệt giữa sử dụng AI như một công cụ hỏi - đáp với khai thác AI trong phát triển sản phẩm. Một câu trả lời do mô hình tạo ra có thể xuất hiện chỉ sau vài giây, nhưng để hình thành một giải pháp có khả năng trình diễn, người sử dụng phải thực hiện nhiều vòng tương tác, kiểm chứng và điều chỉnh.

Công cụ AI và tư duy sản phẩm

Sự xuất hiện của AI tạo sinh khiến ranh giới giữa ý tưởng và sản phẩm thử nghiệm ngày càng được rút ngắn. Một sinh viên chưa có nhiều kinh nghiệm lập trình chuyên sâu vẫn có thể sử dụng ngôn ngữ tự nhiên để mô tả yêu cầu và nhận hỗ trợ từ AI trong quá trình xây dựng sản phẩm. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận công cụ dễ dàng hơn không đồng nghĩa với việc chất lượng sản phẩm tự động được nâng cao.

Ngược lại, khi một số thao tác kỹ thuật được AI hỗ trợ, vai trò của tư duy con người ở các khâu xác định vấn đề, thiết kế giải pháp, đánh giá và ra quyết định càng trở nên quan trọng. Người sử dụng cần biết mình muốn giải quyết vấn đề gì, kết quả nào có thể chấp nhận, đâu là điểm bất hợp lý trong đầu ra của AI và khi nào cần thay đổi cách tiếp cận.

Đây chính là mối liên hệ giữa prompting và tư duy sản phẩm mà AI Arena: Viet Nam 2026 đặt ra. Một câu lệnh tốt có thể tạo ra kết quả tốt hơn, nhưng một sản phẩm tốt cần nhiều hơn một câu lệnh. Nó đòi hỏi khả năng tổ chức một chuỗi nhiệm vụ và liên tục kiểm chứng sản phẩm trong quá trình phát triển./.