Đẩy mạnh cảnh báo sớm trước nguy cơ thiên tai cực đoan

Ngày 23/6, tại Hà Nội, Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức Hội nghị "Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026". Hội nghị diễn ra trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục làm gia tăng tính bất định, cực đoan và khó lường của các hiện tượng thời tiết.

Chủ động nhận diện sớm các nguy cơ từ El Niño

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tính cực đoan và bất định của thời tiết, trong khi hiện tượng El Niño được dự báo có khả năng tác động mạnh đến Việt Nam trong nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Theo Thứ trưởng, việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và chuyển hóa hiệu quả các thông tin khoa học thành quyết định quản lý, hành động ứng phó kịp thời là yêu cầu cấp thiết hiện nay.

“Chúng ta cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và tăng cường chia sẻ dữ liệu để nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo, góp phần giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, ổn định đời sống nhân dân và phát triển kinh tế - xã hội bền vững”, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Thứ trưởng đề nghị các chuyên gia tập trung đánh giá toàn diện tác động của El Niño, nhận diện sớm các nguy cơ và đề xuất giải pháp ứng phó phù hợp cho từng ngành, từng địa phương. Kết quả hội nghị sẽ là cơ sở quan trọng để các bộ, ngành và địa phương chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó trong thời gian tới.

Tại hội nghị, các chuyên gia nhận định hiện tượng ENSO đã chuyển sang pha El Niño và có xu hướng tiếp tục phát triển trong những tháng cuối năm. Nhiều mô hình dự báo quốc tế cho thấy El Niño có thể mạnh dần từ cuối năm 2026 và kéo dài sang đầu năm 2027.

Hiện tượng này được dự báo sẽ làm gia tăng nguy cơ nắng nóng kéo dài, thiếu hụt lượng mưa, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn tại nhiều khu vực trên cả nước, đặc biệt tại Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Ứng dụng công nghệ nâng cao cảnh báo sớm

Một trong những nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm tại hội nghị là vai trò của khoa học công nghệ trong nâng cao chất lượng dự báo và cảnh báo sớm thiên tai.

Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam cho rằng các hiện tượng thời tiết cực đoan đang dần trở thành “trạng thái bình thường mới”, đòi hỏi các hệ thống dự báo và cảnh báo phải thay đổi tương ứng.

Theo bà Ramla Khalidi, dữ liệu hay các mô hình dự báo hiện đại chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi thông tin được truyền tải tới người dân một cách dễ hiểu, kịp thời và có thể chuyển hóa thành các hành động ứng phó cụ thể.

Từ thực tiễn triển khai các dự án hỗ trợ cộng đồng tại Tây Nguyên và khu vực ven biển Việt Nam, UNDP nhận thấy thách thức không chỉ nằm ở công nghệ dự báo mà còn ở khả năng chuyển các dữ liệu khí tượng phức tạp thành những thông điệp đơn giản, phù hợp với từng nhóm đối tượng để người dân có thể hiểu và hành động kịp thời.

Chia sẻ tại hội nghị, Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel đánh giá cao sự hợp tác giữa Canada và Việt Nam trong lĩnh vực thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo ông, thông qua Dự án “Cộng đồng ven biển thích ứng với biến đổi khí hậu Việt Nam”, Canada đang hỗ trợ Việt Nam hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực dự báo dựa trên dữ liệu và tăng cường khả năng chống chịu của các cộng đồng dễ bị tổn thương trước thiên tai.

Đại sứ Jim Nickel nhấn mạnh việc kết nối các chuyên gia Canada với các đối tác Việt Nam đang góp phần thúc đẩy các giải pháp thực tiễn dựa trên cơ sở khoa học nhằm bảo vệ tính mạng, sinh kế của người dân và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Theo các chuyên gia, giá trị của công nghệ dự báo không chỉ nằm ở độ chính xác của mô hình mà còn ở khả năng chuyển hóa dữ liệu thành những thông tin dễ hiểu, giúp người dân và chính quyền địa phương chủ động hành động trước các nguy cơ thiên tai./.

BV