Từ bã cà phê đến AI chống trì hoãn: Học sinh biến những vấn đề xã hội thành ý tưởng khởi nghiệp

Tại Green Wave Shark Tank Competition 2026, nhiều ý tưởng gây ấn tượng không chỉ bởi tính sáng tạo mà còn bởi cách các đội thi tiếp cận những vấn đề thực tế của xã hội. Từ kinh tế tuần hoàn, bảo tồn văn hóa bản địa đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hay phát triển vật liệu xanh, các dự án cho thấy một thế hệ trẻ đang nhìn khởi nghiệp như công cụ để tạo ra tác động tích cực thay vì đơn thuần xây dựng doanh nghiệp.

Từ những vấn đề đời sống đến các mô hình kinh doanh xanh

Nổi bật nhất là GROUNDED của đội Narutoo - dự án giành giải Nhất của cuộc thi. Xuất phát từ thực trạng khoảng 1,6 triệu tấn bã cà phê được thải ra mỗi năm tại Việt Nam nhưng tỷ lệ tái chế còn thấp, nhóm đã phát triển hệ sinh thái sản phẩm hương thơm và chăm sóc đời sống tinh thần từ nguồn nguyên liệu tưởng như bỏ đi này.

Trong khi đó, dự án Pù Luông's Paths lại lựa chọn một hướng đi khác: Bảo tồn văn hóa bản địa thông qua du lịch sinh thái. Nhóm xây dựng hệ sinh thái kết nối người dân địa phương, tình nguyện viên song ngữ và khách du lịch nhằm tạo ra những trải nghiệm chuyên sâu về văn hóa và thiên nhiên.

Theo đại diện đội thi, điều quan trọng nhất là giúp cộng đồng địa phương trở thành chủ thể hưởng lợi từ du lịch, thay vì chỉ đóng vai trò cung cấp dịch vụ.

Công nghệ được sử dụng để giải quyết những vấn đề rất thật

Nếu các dự án trên tập trung vào môi trường và văn hóa, StartNow lại khai thác một vấn đề quen thuộc với hầu hết học sinh: Trì hoãn.

Thay vì xây dựng thêm một ứng dụng quản lý thời gian, nhóm phát triển công cụ AI giúp người dùng vượt qua rào cản tâm lý ở bước bắt đầu hành động. Hệ thống sẽ tự động chia nhỏ những nhiệm vụ phức tạp thành các bước đơn giản để người dùng dễ dàng thực hiện ngay lập tức.

Nguyễn Anh Thư, thành viên đội StartNow, chia sẻ: "Chúng em nhận thấy nhiều bạn không thiếu kế hoạch mà thiếu động lực để bắt đầu. Công nghệ không phải lúc nào cũng cần giải quyết những vấn đề lớn lao, đôi khi nó có thể giúp con người vượt qua những khó khăn rất đời thường".

Tinh thần đó cũng xuất hiện trong Closify - dự án giành giải Innovation Award. Thông qua AI, người dùng có thể số hóa toàn bộ tủ đồ, theo dõi mức độ sử dụng quần áo, nhận gợi ý phối đồ và tham gia trao đổi trang phục đã qua sử dụng.

Theo nhóm phát triển, thời trang bền vững sẽ khó trở thành xu hướng nếu người dùng phải thay đổi quá nhiều thói quen. Vì vậy, công nghệ được sử dụng để khiến lựa chọn xanh trở nên đơn giản và thuận tiện hơn.

Tư duy phát triển bền vững của thế hệ trẻ

Một trong những điểm được hội đồng giám khảo đánh giá cao là nhiều đội thi đã tiếp cận bài toán phát triển bền vững theo hướng kinh doanh thay vì hoạt động thiện nguyện.

Các dự án đều xây dựng mô hình doanh thu, chiến lược khách hàng, phương án mở rộng thị trường và kế hoạch gọi vốn khá rõ ràng.

Bà Hạnh Đỗ, CEO và đồng sáng lập BUYO Bioplastics, thành viên hội đồng giám khảo, nhận xét rằng nhiều dự án đã thể hiện tư duy giải quyết vấn đề đáng khích lệ.

"Điều tôi ấn tượng là các em không chỉ nhìn thấy vấn đề mà còn cố gắng lượng hóa quy mô thị trường, xác định khách hàng và xây dựng giải pháp có khả năng vận hành trong thực tế. Đó là tư duy rất quan trọng đối với khởi nghiệp đổi mới sáng tạo".

Ở góc độ nhà đầu tư, ông Min Hyung Kim cho rằng nhiều ý tưởng tuy còn ở giai đoạn đầu nhưng đã bắt kịp các xu hướng toàn cầu như kinh tế tuần hoàn, tiêu dùng bền vững, AI ứng dụng và du lịch có trách nhiệm.

"Các em không chỉ quan tâm đến việc xây dựng doanh nghiệp mà còn đặt câu hỏi doanh nghiệp đó tạo ra giá trị gì cho xã hội. Đây là tín hiệu tích cực đối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong tương lai".

Cuộc thi do học sinh tổ chức cho học sinh

Một điểm đặc biệt khác của Green Wave Shark Tank 2026 là toàn bộ cuộc thi được tổ chức bởi học sinh lớp 11 và 12 thuộc Investment Club của True North International School.

Đứng sau mùa giải năm nay là Phạm Hà Chi, Chủ tịch Câu lạc bộ và Trưởng Ban tổ chức. Cùng với đội ngũ học sinh phụ trách tài chính, hậu cần và truyền thông, Hà Chi đã điều phối toàn bộ quá trình từ xây dựng chiến lược, kết nối đối tác, kêu gọi tài trợ cho tới vận hành các vòng thi và đêm chung kết.

Theo Hà Chi, mục tiêu của Green Wave Shark Tank không chỉ là tìm ra đội chiến thắng mà còn tạo ra môi trường để học sinh học cách biến ý tưởng thành dự án thực tế. "Khi làm việc với các đội thi, chúng em nhận thấy các bạn trẻ ngày nay quan tâm rất nhiều đến những vấn đề của xã hội, từ môi trường, sức khỏe tinh thần đến bảo tồn văn hóa. Cuộc thi được xây dựng để các bạn có cơ hội biến những mối quan tâm đó thành giải pháp cụ thể và khả thi", Hà Chi chia sẻ.

Hà Chi cho rằng điều giá trị nhất mà cuộc thi mang lại không phải là giải thưởng, mà là quá trình học sinh được tiếp xúc với các chuyên gia, học cách tiếp nhận phản biện, hoàn thiện mô hình kinh doanh và phát triển kỹ năng lãnh đạo.

Khởi nghiệp như một cách tạo ra thay đổi tích cực

Được tổ chức với chủ đề "Sustainability" (Phát triển bền vững), cuộc thi hướng tới việc tìm kiếm những ý tưởng khởi nghiệp có khả năng tạo tác động tích cực cho xã hội thông qua công nghệ, đổi mới sáng tạo và mô hình kinh doanh bền vững.

Green Wave Shark Tank Competition 2026 thu hút gần 30 đội thi đến từ nhiều trường học trên cả nước như THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, THPT FPT Hà Nội, THPT chuyên Lê Quý Đôn (Quy Nhơn), Delta Global School, Vinschool Metropolis và True North International School. Đêm Chung kết Green Wave Shark Tank Competition 2026 đã chính thức khép lại cuối tháng 5 vừa qua.

Sau nhiều vòng đánh giá, giải Nhất thuộc về GROUNDED của đội Narutoo; giải Nhì thuộc về Pù Luông's Paths; giải Ba thuộc về StartNow; Closify giành giải Đổi mới sáng tạo và Aether giành giải Phát triển bền vững.

Nhìn từ các dự án được vinh danh, có thể thấy một điểm chung nổi bật: Người trẻ không còn xem khởi nghiệp đơn thuần là con đường tạo ra lợi nhuận. Với họ, đó còn là cơ hội để giải quyết những vấn đề của cộng đồng, ứng dụng công nghệ vào cuộc sống và góp phần xây dựng một tương lai phát triển bền vững hơn./.

L.H