Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vừa thành công tốt đẹp, xác định giai đoạn 2026-2030 là thời kỳ bứt phá để đưa đất nước bước vào “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Trong kỷ nguyên ấy, doanh nghiệp được xác định là trung tâm, là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Ngày 28/1/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh phối hợp Hiệp hội Doanh nghiệp Thành phố tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.
Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh đặc biệt: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vừa diễn ra và thành công tốt đẹp, xác lập những định hướng chiến lược cho phát triển đất nước giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, với tinh thần xuyên suốt là phát triển nhanh và bền vững, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hoàn thiện thể chế làm động lực then chốt.
Hội thảo nhằm triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, gắn với Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; qua đó, khẳng định doanh nghiệp tư nhân là trung tâm của quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Định hướng và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam
Phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết, yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp đang trở nên cấp thiết.
Do vậy, Hội thảo có trách nhiệm không chỉ nhận diện vấn đề, mà còn góp phần làm rõ các định hướng và giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam một cách thực chất.
Hội thảo thể hiện rõ cách tiếp cận đúng đắn, khoa học và thực tiễn, là: Đặt doanh nghiệp vào trung tâm của tiến trình đổi mới; đồng thời, coi trọng vai trò của tri thức, khoa học - công nghệ và thể chế phát triển. Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp phải được đặt trên nền tảng năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng thích ứng.
Hội thảo góp phần làm sâu sắc hơn nhận thức xã hội về vị trí, vai trò và sứ mệnh của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới; nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
PGS.TS. Trần Cao Vinh, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cho biết, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vừa thành công tốt đẹp, xác định giai đoạn 2026-2030 là thời kỳ bứt phá để đưa đất nước bước vào “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Trong kỷ nguyên ấy, doanh nghiệp được xác định là trung tâm, là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Khẳng định doanh nghiệp tư nhân là trung tâm của quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, PGS.TS. Trần Cao Vinh nêu vấn đề, thực tiễn đang đặt ra một bài toán lớn: Làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam vươn lên dẫn dắt trong bối cảnh chuyển đổi kép - vừa chuyển đổi số, vừa chuyển đổi xanh?
Năng lực cạnh tranh không thể chỉ dựa vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ, mà phải dựa vào năng suất, chất lượng, hiệu quả, đổi mới sáng tạo. Để cải thiện năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp cần sự phối hợp nhuần nhuyễn của “ba nhà”: Nhà nước kiến tạo - nhà trường sáng tạo - doanh nghiệp năng động.
Tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp thông qua các giải pháp cụ thể
GS.TS. Vũ Minh Khương, Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore cho rằng, năng lực cạnh tranh doanh nghiệp không chỉ được đo bằng chi phí thấp mà bằng một hệ thước đo toàn diện, gồm: Năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn lực; hàm lượng giá trị gia tăng trong sản phẩm; chất lượng việc làm và thu nhập; quyền lực thị trường; khả năng mở rộng và chống chịu rủi ro; năng lực làm chủ công nghệ, đổi mới sáng tạo; và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong đó, các trụ cột quan trọng là năng lực vận hành, năng lực chiến lược và lợi thế bổ trợ. Cụ thể, năng lực vận hành phản ánh khả năng thực thi của doanh nghiệp, bao gồm kiểm soát chi phí, chất lượng, giao hàng, linh hoạt sản xuất, năng lực số hóa - AI, tổ chức, nhân lực và đổi mới.
Năng lực chiến lược thể hiện qua định vị thị trường, chiến lược tạo giá trị, năng lực lãnh đạo - quản trị, thương hiệu, văn hóa doanh nghiệp và khả năng huy động cam kết dài hạn của đội ngũ. Trong khi đó, lợi thế bổ trợ đến từ cụm ngành, hệ sinh thái liên kết, môi trường kinh doanh quốc gia, hạ tầng, năng lượng, thể chế, cũng như mức độ hội nhập.
Trên cơ sở đó, GS.TS. Vũ Minh Khương đề xuất mô hình nhà nước kiến tạo phát triển, trong đó nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp được xác định là nhiệm vụ trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia. Nhà nước không làm thay doanh nghiệp, mà đóng vai trò kiến tạo môi trường, dẫn dắt, khuếch đại năng lực thông qua chính sách, hạ tầng và thể chế.
Năng lực vận hành doanh nghiệp cần được cải tạo thông qua thúc đẩy năng suất, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số - AI - xanh, với cơ chế hỗ trợ đo lường bằng kết quả đầu ra. Nhà nước và nhà khoa học hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng chiến lược, nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị, cải thiện quản trị, lãnh đạo và văn hóa đổi mới.
Phát triển lợi thế bổ trợ thông qua chính sách cụm ngành, đầu tư hạ tầng trọng điểm, cải thiện mạnh mẽ môi trường kinh doanh và sử dụng mua sắm công, tiêu chuẩn để tạo cầu nâng cấp.
Trong khuôn khổ sự kiện, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh và Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh cũng ký kết thỏa thuận hợp tác, đánh dấu bước cụ thể hóa quan trọng trong mối liên kết giữa cơ sở đào tạo, nghiên cứu hàng đầu với cộng đồng doanh nghiệp, thể hiện cam kết đồng hành giải quyết các bài toán thực tiễn của nền kinh tế.
Hội thảo đã ghi nhận nhiều ý kiến sâu sắc, thiết thực từ các Ban, Bộ, ngành Trung ương và địa phương, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp, phục vụ trực tiếp cho công tác hoạch định chính sách, nhất là trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW.
Các ý kiến tại Hội thảo cho thấy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ là vấn đề kinh tế thuần túy mà mang tính chiến lược, đòi hỏi cách tiếp cận hệ sinh thái ở tầm quốc gia và khu vực, trong đó doanh nghiệp là chủ thể trung tâm thực hiện các nghị quyết quan trọng.
Các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế hóa các chủ trương đúng đắn để chính sách thực sự đi vào cuộc sống; đồng thời khẳng định sự cần thiết phải cụ thể hóa đầy đủ hơn mô hình liên kết "3 Nhà", phát huy vai trò, vị thế của Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh trong phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, đổi mới mạnh mẽ thể chế và đầu tư hạ tầng cho đổi mới sáng tạo; doanh nghiệp là trung tâm; còn nhà trường, viện nghiên cứu cần đổi mới tư duy, nâng cao trách nhiệm và đóng góp hiệu quả hơn vào liên kết "3 Nhà", thúc đẩy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế./.