Công nghệ 3D giúp bảo tồn, phát huy giá trị Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Khảo cổ Cát Tiên

Đề tài do Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông thuộc Đại học Thái Nguyên chủ trì thực hiện. PGS. TS Đặng Văn Thắng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TP. Hồ Chí Minh làm Chủ tịch Hội đồng.

Đề tài hướng đến ứng dụng các công nghệ hiện đại để số hóa hiện vật, tư liệu, không gian kiến trúc và cảnh quan tại Khu Di tích Khảo cổ Cát Tiên, qua đó xây dựng hệ thống dữ liệu mô hình 3D phục vụ công tác lưu trữ, nghiên cứu, bảo tồn và quảng bá giá trị di sản.

Điểm nổi bật của nhiệm vụ không chỉ là số hóa hiện vật mà còn phục dựng, tái hiện một số không gian kiến trúc của di tích theo các giai đoạn lịch sử, giúp công chúng có cái nhìn trực quan hơn về diện mạo và giá trị của quần thể khảo cổ đặc biệt này.

Một trong những sản phẩm chính của đề tài là phần mềm quản lý tích hợp website mô phỏng Khu Di tích Khảo cổ Cát Tiên trên nền tảng Internet. Hệ thống được xây dựng với 19 chức năng, đáp ứng yêu cầu quản trị cơ sở dữ liệu hiện vật, cập nhật thông tin và hỗ trợ người dùng tham quan, tương tác từ xa thông qua công nghệ Web3D. Website cũng tích hợp chức năng tra cứu thông tin hiện vật bằng mã QR và hỗ trợ song ngữ Việt - Anh.

Theo báo cáo của nhóm nghiên cứu đề tài, bộ dữ liệu 3D cho 221 hiện vật đã được xây dựng, vượt chỉ tiêu 200 hiện vật theo thuyết minh được phê duyệt. Toàn bộ hiện vật đều được gắn mã QR để phục vụ tra cứu thông tin nhanh trong quá trình tham quan thực tế.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu đã hoàn thiện bộ tài liệu hướng dẫn khai thác, vận hành và cập nhật dữ liệu nhằm giúp cán bộ bảo tàng chủ động quản lý, sử dụng hệ thống sau khi tiếp nhận. Đề tài cũng đã công bố hai bài báo chuyên ngành, đồng thời tham gia đào tạo nguồn nhân lực thông qua hướng dẫn một sinh viên thực tập, bốn sinh viên thực hiện khóa luận tốt nghiệp và hỗ trợ chuyên môn cho hai nghiên cứu sinh.

Để xây dựng hệ thống, nhóm nghiên cứu đã sử dụng đồng bộ nhiều công nghệ và phần mềm chuyên dụng trong tạo dựng, xử lý mô hình 3D, kết hợp nền tảng Unity 3D để tích hợp dữ liệu, thiết lập các thao tác tương tác và phục vụ tham quan ảo trên môi trường Web3D. Đáng chú ý, nhóm đã xử lý loại bỏ hình ảnh các hệ thống mái che hiện trạng trong ảnh toàn cảnh 360^o nhằm tái hiện không gian kiến trúc di tích gần với hiện trạng sau khai quật.

Đánh giá kết quả thực hiện, Hội đồng nghiệm thu cho rằng, báo cáo tổng kết được xây dựng tương đối bài bản, có cơ sở dữ liệu đầu vào tin cậy; nhóm nghiên cứu đã làm chủ các công nghệ đồ họa, hoàn thành và vượt một số chỉ tiêu quan trọng, đặc biệt là số lượng hiện vật được số hóa, hệ thống mã QR và các sản phẩm phục vụ đào tạo.

Theo Hội đồng, việc ứng dụng công nghệ 3D, thực tế ảo và nền tảng Web3D đã mở ra phương thức mới trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Hệ thống không chỉ góp phần lưu trữ dữ liệu hiện vật một cách khoa học mà còn tạo thêm kênh quảng bá trực quan, sinh động, phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa và du lịch.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Hội đồng đề nghị đơn vị chủ trì tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, bổ sung phương pháp đối chiếu và mô tả chi tiết hơn đối với các mô hình phục dựng 3D, bảo đảm tính chính xác về niên đại và giá trị khảo cổ học.

Đồng thời, hệ thống cần được tối ưu hoá để nâng cao khả năng vận hành trên thiết bị di động, rút ngắn thời gian tải dữ liệu, hoàn thiện phương án quản trị, bảo trì và phát triển hệ thống sau khi bàn giao, qua đó phát huy hiệu quả ứng dụng trong công tác bảo tồn, trưng bày và quảng bá Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Khảo cổ Cát Tiên cũng như sẵn sàng tích hợp với hệ thống giới thiệu di sản của Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng trong thời gian tới./.

LĐ